अमेरिकी प्रतिद्वन्द्वीलाई पछार्ने दौडमा चिनियाँ एआई उद्योग साँच्चै अपराजित देखिएको हो ?

एजेन्सी । गत जनवरीमा बेइजिङमा चीनका ठूला आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) हस्तीहरूको एउटा महत्वपूर्ण बैठक बस्यो। त्यहाँ एउटा प्रश्न मुख्य चर्चामा थियो: के आगामी तीनदेखि पाँच वर्षमा चिनियाँ एआई कम्पनीहरूले अमेरिकी कम्पनीहरूलाई उछिन्न सक्लान्?

बैठकमा उपस्थित एक शीर्ष एआई वैज्ञानिकको जवाफ अचम्म लाग्दो गरी स्पष्ट थियो। अलिबाबाको ‘क्वेन’ एआई मोडेलका प्राविधिक प्रमुख जस्टिन लिनले भने, “२० प्रतिशत भन्दा कम सम्भावना छ। र मलाई लाग्छ २० प्रतिशत भन्नु पनि निकै आशावादी हुनु हो।”

यो गम्भीर मूल्याङ्कन चीनको एआई क्षेत्रमा आएको उछाल भन्दै वर्षभरि छापिएका हेडलाइनहरूको ठीक विपरित थियो।

जब ‘डिपसिक’ नामक एउटा सानो स्टार्टअपले अमेरिकी मोडेलहरूको तुलनामा निकै कम लागतमा शक्तिशाली एआई बनाएर विश्वलाई चकित पार्यो, तब चिनियाँ कम्पनीहरू निःशुल्क उपलब्ध मोडेलहरूको डाउनलोडमा विश्वमै अगाडि देखिए। तिनीहरूले सेयर बजारबाट पनि ठूलो पूँजी संकलन गरे।

तर, यति धेरै चर्चाका बाबजुद केही प्रमुख चिनियाँ एआई विकासकर्ताहरूले चीन अझै पछि परेको चेतावनी दिएका छन्। विज्ञहरूका अनुसार उन्नत चिप्सको अभाव र सीमित पूँजी नै मुख्य बाधक बनेका छन्।

लिन मात्र होइन, प्रख्यात स्टार्टअप ‘जी-डट-एआई’ का संस्थापक ताङ जिएले पनि चिनियाँ र अमेरिकी मोडेलहरू बीचको कार्यक्षमताको खाडल “अझै फराकिलो हुँदै गएको” बताए।

अमेरिकाको सामना

उच्च क्षमताका चिप्स र पूँजीमा प्रतिबन्ध लागेपछि चीनले फरक रणनीति अपनाएको छ। चीनले आफ्ना एआई मोडेलहरूलाई ‘ओपन सोर्स’ अर्थात् सर्वसाधारणका लागि निःशुल्क उपलब्ध गराउन थालेको छ।

यो रणनीतिले चिनियाँ कम्पनीहरूलाई फाइदा पुगेको छ। अहिले उत्पादनमूलक उद्योग, ई-कमर्स र रोबोटिक्समा एआईको व्यापक प्रयोग भइरहेको छ।

नयाँ वर्षको सम्बोधनमा चिनियाँ नेता सी चिनफिङले देशको बढ्दो नवीन क्षमताको प्रशंसा गरे। बेइजिङ अहिले प्रविधिमा आत्मनिर्भर बन्ने दिशामा अघि बढिरहेको छ।

उदाहरणका लागि, अलिबाबाको ‘क्वेन’ गत सेप्टेम्बरमा मेटाको ‘लामा’ मोडेललाई पछि पार्दै विश्वको सबैभन्दा बढी डाउनलोड हुने ओपन मोडेल बन्यो। एयरबीएनबी जस्ता अमेरिकी फर्महरूले समेत यसको प्रयोग गरिरहेका छन्।

ओपन सोर्सको जोखिमपूर्ण चाल

चीनमा ओपन मोडेलको प्रयोग बढ्नुको मुख्य कारण लागत घटाउनु हो। अलिबाबा जस्ता ठूला कम्पनीले आफ्नो ‘क्लाउड’ व्यवसाय बढाउन र साना स्टार्टअपले छिटो सञ्जाल विस्तार गर्न यसलाई प्रयोग गरेका छन्।

सन् २०२५ को एक अध्ययन अनुसार, विश्वभर चिनियाँ ओपन मोडेलको प्रयोग १.२ प्रतिशतबाट बढेर झण्डै ३० प्रतिशत पुगेको छ।

ओपन सोर्स रणनीतिले भू-राजनीतिक जोखिमलाई पनि कम गर्छ। यदि भोलि अमेरिकाले कुनै चिनियाँ कम्पनीलाई प्रतिबन्ध लगाए पनि, ओपन सोर्समा आधारित उत्पादनहरू अरूले प्रयोग गरिरहन सक्छन्।

अर्को तीतो यथार्थ के हो भने, चिनियाँ उपभोक्ता र कम्पनीहरू सफ्टवेयरका लागि पैसा तिर्न रुचाउँदैनन्। त्यसैले निःशुल्क मोडेल सार्वजनिक गर्नुबाहेक उनीहरूसँग अर्को विकल्प छैन।

अवरोधहरू कायमै

कार्यक्षमताको खाडल अझै कायम हुनुको मुख्य कारण कम्प्युटिङ पावर र पूँजीको कमी हो।

अमेरिकी निर्यात नियन्त्रणका कारण चिनियाँ कम्पनीहरूले एनभिडियाका पछिल्ला शक्तिशाली चिप्सहरू पाउन सकेका छैनन्। आफ्नै देशमा चिप्स उत्पादन गर्ने प्रयास पनि पर्याप्त मात्रामा हुन सकेको छैन।

अर्कोतर्फ, अमेरिकी स्टार्टअपहरूले सजिलै लगानी पाउँछन्। तर चिनियाँ कम्पनीहरूमाथि छिटो नाफा कमाउनुपर्ने दबाब छ। त्यसैले धेरै कम्पनीहरू आफ्ना अमेरिकी प्रतिद्वन्द्वी भन्दा अगाडि नै सेयर बजारमा सूचीकृत हुन हतारिएका छन्।

अगाडि बढ्ने रणनीति

चुनौतीका बाबजुद विज्ञहरू चीनको दीर्घकालीन सम्भावनालाई कम नआँक्न चेतावनी दिन्छन्।

चीनले एआईलाई औद्योगिक प्रयोगमा ल्याउन निकै तीव्रता दिएको छ। यो प्रविधि विश्वकै उत्कृष्ट नभए पनि, यसको प्रयोगले चिनियाँ उद्योगहरूलाई आधुनिक बनाइरहेको छ।

टेन्सेन्टका प्रमुख एआई वैज्ञानिक याओ शुन्यु भन्छन्, चीनले पश्चिमी प्रविधिलाई छिटो पछ्याउने र कतिपय क्षेत्रमा अझ राम्रो गर्ने क्षमता देखाएको छ। उनले विद्युतीय सवारी साधन र उत्पादन क्षेत्रलाई यसको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरे।

याओका अनुसार, चीनका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती प्रविधि होइन, बरु संस्कृति हो। “के हामी नयाँ उदाहरणहरू सिर्जना गर्न नेतृत्व गर्न सक्छौँ? मलाई लाग्छ, चीनले समाधान गर्नुपर्ने मुख्य समस्या यही हो,” उनले भने।