दक्षिण एसियामा युद्धको बादल: पाकिस्तान र अफगानिस्तानबीच ‘खुला युद्ध’ सुरु भएको घोषणा
काठमाडौँ । छिमेकी मुलुक पाकिस्तान र अफगानिस्तानबीच दशकौँदेखिको तनावले अहिले एउटा खतरनाक मोड लिएको छ।
पाकिस्तानी रक्षामन्त्री ख्वाजा आसिफले अफगानिस्तानको तालिबान सरकारसँग अब ‘खुला युद्ध’ सुरु भएको घोषणा गरेका छन्।
शुक्रबार बिहानैदेखि अफगानिस्तानको राजधानी काबुलसहित विभिन्न सहरहरूमा
पाकिस्तानी वायुसेनाले बमबारी गरेपछि दुई देशबीचको सम्बन्ध पूर्ण सैन्य मुठभेडमा परिणत भएको हो।
मध्यरातको बमबारी र सैन्य कारबाही
शुक्रबार स्थानीय समय अनुसार बिहान (राती)को १:५० बजे काबुलको आकाश पाकिस्तानी युद्धक विमानको गर्जनले थर्कियो। प्रत्यक्षदर्शी र आधिकारिक स्रोतका अनुसार काबुलमा दुई चरणमा हवाई हमला भएका छन्। लगत्तै काबुलको प्रतिरक्षा प्रणाली (एन्टी-एयरक्राफ्ट गन) ले जवाफी फायर खोलेको थियो।
पाकिस्तानी सूचना मन्त्री अताउल्लाह तरारले यस कारबाहीमा १३३ तालिबान लडाकु मारिएको दाबी गरेका छन्। उनका अनुसार काबुल, कान्दाहार र पक्तियामा रहेका तालिबानका ९ वटा सैन्य अड्डामा ‘नियन्त्रण जमाइएको’ र २७ वटा ‘ध्वस्त पारिएको’ छ।
यता, तालिबान सरकारका प्रवक्ता जबिहुल्लाह मुजाहिदले पाकिस्तानको यस कदमलाई ‘आक्रमण’ को संज्ञा दिँदै अफगानिस्तानले पनि कान्दाहार र हेल्मण्ड क्षेत्रमा रहेका पाकिस्तानी सैन्य आधार शिविरहरूमा ‘ठूलो स्तरको प्रतिकारात्मक कारबाही’ सुरु गरेको बताएका छन्।
अफगान सैन्य स्रोतले १० पाकिस्तानी सैनिक मारिएको र १३ वटा सुरक्षा चौकी कब्जा गरिएको दाबी गरेको छ।
पाकिस्तानको तर्क : धैर्यको बाँध टुट्यो
पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज शरीफले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै पाकिस्तानले सधैँ शान्ति चाहेको, तर आफ्नो सार्वभौमसत्तामाथि हुने कुनै पनि हमलाको दृढतापूर्वक सामना गर्ने बताएका छन्।
त्यहाँका रक्षामन्त्री आसिफले अफगानिस्तानले लामो समयदेखि ‘पाकिस्तानी तालिबान’ (टीटीपी) जस्ता सशस्त्र समूहलाई शरण दिएर पाकिस्तानविरुद्ध प्रयोग गरिरहेको आरोप लगाएका छन्।
“हामीले ५० वर्षसम्म ५० लाख अफगान शरणार्थीलाई आश्रय दियौँ। तर हाम्रै भूमिमा रगत बगाउन छिमेकीले उक्साहट गरिरह्यो,” आसिफले भने, “हाम्रो धैर्यको बाँध अब टुटिसक्यो। यो अब हाम्रा लागि अस्तित्वको लडाइँ हो।”
पाकिस्तानले यी स्ट्राइकहरूलाई ‘आत्मरक्षा’ को संज्ञा दिँदै हालै इस्लामावादको एक सिया मस्जिदमा भएको आत्मघाती विष्फोट र अन्य आतङ्ककारी हमलाको बदला भएको बताएको छ।
ड्युरान्ड रेखा र ऐतिहासिक विवाद
यो द्वन्द्वको चुरो २,६४० किलोमिटर लामो ‘ड्युरान्ड रेखा’ सँग जोडिएको छ। सन् १८९० को दशकमा बेलायती शासनकालमा कोरिएको यो रेखालाई पाकिस्तानले अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना मान्छ, तर अफगानिस्तानले यसलाई कहिल्यै औपचारिक मान्यता दिएको छैन।
सन् २०२१ मा अमेरिका र नाटो सेनाले अफगानिस्तान छाडेपछि यस क्षेत्रमा ७५ पटक भन्दा बढी सैन्य झडप भइसकेका छन्।
मानवीय क्षति र अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता
गत आइतबारदेखि सुरु भएको यो शृङ्खलाबद्ध आक्रमणमा दुवै पक्षबाट ठूलो संख्यामा हताहती भएको दाबी गरिएको छ। पाकिस्तानले ८० लडाकु मारिएको बताए पनि संयुक्त राष्ट्र संघले नान्गाहार प्रान्तमा कम्तीमा १३ सर्वसाधारणको ज्यान गएको पुष्टि गरेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यस घटनाप्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेको छ:
संयुक्त राष्ट्र संघ: महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले दुवै पक्षलाई अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको पालना गर्न र वार्तामार्फत समाधान खोज्न आग्रह गरेका छन्।
भारत: पाकिस्तानको छिमेकी प्रतिद्वन्द्वी भारतले यस हमलाको निन्दा गर्दै पाकिस्तानले आफ्नो आन्तरिक असफलता लुकाउन छिमेकीमाथि हमला गरेको आरोप लगाएको छ।
मध्यस्थताको प्रयास: पूर्व अमेरिकी राजदूत जलमय खलिलजादले टर्कीजस्ता तटस्थ मुलुकलाई मध्यस्थकर्ता राखेर तत्काल युद्धविराम गर्न सुझाव दिएका छन्।
अफगानिस्तान : अफगानिस्तानका पूर्व राष्ट्रपति हमिद करजाईले अफगान जनताले आफ्नो मातृभूमिको रक्षा साहसका साथ गर्ने बताउँदै पाकिस्तानलाई आफ्नो नीति सुधार्न चेतावनी दिएका छन्।
दक्षिण एसियाका सामरिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण दुई छिमेकीहरूबीचको यो ‘खुला युद्ध’ ले क्षेत्रीय स्थिरतामा गम्भीर प्रश्नचिन्ह खडा गरिदिएको छ।
