मध्यपूर्वमा महायुद्ध: सातौँ दिनको भीषण अग्निदहन र इरानको अस्तित्वमाथिको प्रश्न

काठमाडौँ । पश्चिम एसियामा जारी युद्धले सातौँ दिनमा प्रवेश गर्दा इरानको राजधानी तेहरान र लेबनानका प्रमुख सहरहरूमा विष्फोटका ज्वालाहरू थप चम्किला भएका छन्।

‘अपरेसन एपिक फ्युरी’ नाम दिइएको यो सैन्य अभियानले इरानको दशकौँ पुरानो सैन्य संरचनालाई जगैदेखि हल्लाइदिएको दाबी गरिएको छ। इरानको मुटु मानिने तेहरान विश्वविद्यालय र घना बस्ती भएका आवासीय क्षेत्रहरूमा गएराति भएका भीषण बमबारीले सहरलाई थर्कमान बनाएको छ।

राजधानीको दक्षिण–पश्चिममा अवस्थित परन्द सहरमा दुईवटा विद्यालयमा मिसाइल खसेको जानकारी प्राप्त भएको छ भने गत शनिबारदेखि सुरु भएको अमेरिकी र इजरायली आक्रमणमा परी इरानमा अहिलेसम्म कम्तीमा १,३३२ जनाले ज्यान गुमाइसकेका छन्।

इजरायल र लेबनानमा बढ्दो तनाव

इजरायली वायुसेनाले लेबनानको राजधानी बेरुतका दक्षिणी उपनगरहरू र बेका उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा बमबारी तीव्र पारेको छ। इजरायली सेनाले यी आक्रमणहरू सशस्त्र समूहका पूर्वाधारहरू नष्ट गर्न गरिएको दाबी गरेको छ।

यता, इरानले पनि इजरायलको तेल-अभिभ र बेन-गुरियन विमानस्थललाई लक्षित गरी मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेको छ।

इजरायलको मध्यभागमा मिसाइलको अवशेष खस्दा केही व्यक्ति घाइते भएका छन् भने युद्ध सुरु भएयता इजरायलमा ११ जनाको मृत्यु भइसकेको छ र १६०० भन्दा बढी अस्पतालमा भर्ना भएका छन्।

इरानले कतार, बहराइन र संयुक्त अरब इमिरेट्ससम्म आफ्नो ड्रोन र मिसाइलको पहुँच पुर्‍याएको छ, जसले गर्दा पूरै खाडी क्षेत्र युद्धको चपेटामा परेको छ। बहराइनको रक्षा बलले आफ्नो क्षेत्रमा प्रहार गरिएका ७८ वटा मिसाइल र १४३ वटा ड्रोनहरू नष्ट गरेको जनाएको छ।

अमेरिकी आर्थिक भार

अमेरिकी राष्ट्रपतिले इरानको हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली र वायुसेना पूर्ण रूपमा ध्वस्त भइसकेको दाबी गरेका छन्। उनले इरानको सैन्य क्षमता अनुमान गरेभन्दा चाँडो समाप्त भइरहेको र इरानले अब गुमाउनका लागि केही बाँकी नरहेको टिप्पणी गरेका छन्।

यद्यपि, उनले इरानमा स्थल सेना पठाउने सम्भावनालाई भने अस्वीकार गरेका छन्। यो युद्ध अमेरिकाका लागि आर्थिक रूपमा निकै महँगो साबित भइरहेको छ। पहिलो सात दिनमै अमेरिकाले दैनिक झन्डै १ अर्ब डलर खर्च गरिरहेको अनुमान गरिएको छ।

प्रयोग भएका मिसाइल र उपकरणहरूको शोधभर्नाका लागि रक्षा मन्त्रालयले ५० अर्ब डलरको थप बजेट माग गरेको छ, जसले अमेरिकी संसदमा बजेट घाटाको नयाँ चिन्ता थपिदिएको छ।

इरानको वास्तविक सामर्थ्य

अहिलेको सबैभन्दा ठूलो बहस इरानको वास्तविक सैन्य क्षमतामाथि केन्द्रित छ। इरानका प्रमुख सैन्य अखडाहरू र राडार प्रणालीहरूमा गम्भीर क्षति पुगेको बताइएको छ । इजरायली तथा अमेरिकी प्रविधिको अगाडि इरानको परम्परागत वायुसेना कमजोर सावित भएको छ।

तर, इरानको शक्ति उसको परम्परागत वायुसेनामा भन्दा पनि उसको छापामार शैलीको युद्ध र भूमिगत मिसाइल सञ्जालमा रहेको देखिन्छ। इरानले अझै पनि आफ्नो सबैभन्दा घातक मिसाइल भण्डार र अत्याधुनिक प्रविधिको पूर्ण प्रयोग नगरेको हुन सक्ने अनुमान गरिन्छ।

तेहरान विश्वविद्यालयका प्राज्ञहरूका अनुसार इरानले आफ्नो नयाँ सर्वोच्च नेताको सुरक्षा र आगामी रणनीतिका लागि केही विशेष शक्ति बचाएर राखेको छ। बेन गुरियन विमानस्थल र तेल अभिभमा भएका पछिल्ला ड्रोन आक्रमणहरूले इरान अझै पनि प्रत्याक्रमण गर्न सक्षम छ भन्ने संकेत गर्छ।

यो युद्ध अब हवाई प्रभुत्वबाट सरेर लामो समयसम्म चल्ने संघर्षतर्फ मोडिने खतरा छ। इरान पूर्ण रूपमा कमजोर भएको मान्नु हतारो हुन सक्छ, किनकि उसको रणनीति सम्भवतः विपक्षीलाई आर्थिक र सैन्य रूपमा थकाउने र विभिन्न समूहहरू मार्फत क्षेत्रभरि अस्थिरता फैलाउने देखिन्छ।

अर्कोतर्फ, इजरायल र अमेरिकाको लक्ष्य भनेको इरानलाई फेरि कहिल्यै टाउको उठाउन नसक्ने गरी उसको सैन्य मेरुदण्ड भाँच्नु हो। यो द्वन्द्वले पश्चिम एसियाको भूगोल र राजनीतिलाई कुन दिशामा लैजाने हो भन्ने अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन, तर मानवीय र आर्थिक क्षति भने प्रतिघण्टा बढ्दो छ।