विश्वकै ठूलाे आईपीओ ल्याउँदै मस्कको स्पेसएक्स: सार्वजनिक निष्कासनका लागि दियाे गोप्य आवेदन
काठमाडाैं । विश्वका धनाढ्य एलोन मस्कको रकेट तथा भूउपग्रह निर्माता कम्पनी ‘स्पेसएक्स’ ले प्राथमिक शेयर (आईपीओ) निष्कासनका लागि आवेदन दिएको छ।
बुधबार दर्ता गरिएको यो आवेदनसँगै विश्व शेयर बजारको इतिहासमा अहिलेसम्मकै ठूलो मध्येको एक सार्वजनिक निष्कासनका लागि बाटो खुलेको छ।
कम्पनीकाे आन्तरिक स्रोतकाे हवाला दिँदै द न्युयाेर्क टाइम्सले स्पेसएक्सले आगामी जुन महिनासम्ममा शेयर बजारमा सूचीकृत हुने तयारी गरेको उल्लेख गरेकाे छ। यस आईपीओमार्फत मस्कले ५० अर्बदेखि ७५ अर्ब अमेरिकी डलरसम्म पूँजी संकलन गर्ने लक्ष्य राखेका छन्। साउदी अरामकोले सन् २०१९ मा २९ अर्ब डलर उठाएर कायम गरेको कीर्तिमानलाई स्पेसएक्सले चुनौती दिने देखिएको छ।
स्पेसएक्सले आफ्नो वर्तमान मूल्यांकन १ ट्रिलियन डलर (करिब १३३ लाख करोड नेपाली रुपैयाँ) भन्दा बढी रहेको दाबी गरेको छ। यदि शेयर बजारमा सूचीकृत भएपछि कम्पनीको मूल्य सोही अनुसार बढेमा ५४ वर्षीय मस्क विश्वकै पहिलो ‘ट्रिलियनेयर’ (१३ डिजिटको सम्पत्ति भएको व्यक्ति) बन्न सक्नेछन्।
हाल मस्कको कुल सम्पत्ति ८२३ अर्ब डलर रहेको छ, जसको ठूलो हिस्सा स्पेसएक्समा रहेको उनको करिब ४४ प्रतिशत शेयरले ओगटेको छ। यो आईपीओ वाल स्ट्रिटका लगानीकर्ता, कम्पनीका कर्मचारी र स्वयं मस्कका लागि पुस्तान्तरणकै एक ठूलो आर्थिक अवसर हुने देखिएको छ।
गत फेब्रुअरीमा मस्कले स्पेसएक्सलाई आफ्नो आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स कम्पनी ‘एक्स एआई’ सँग गाभेका थिए। अहिले स्पेसएक्सको छातामुनि मङ्गल ग्रह जाने रकेट ‘स्टारसिप’, भूउपग्रह इन्टरनेट सेवा ‘स्टारलिंक’, एआई च्याटबोट ‘ग्रोक’ र सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ (ट्विटर) रहेका छन्।
आईपीओबाट संकलित रकम मुख्यतः अन्तरिक्ष कक्ष (ओर्बिट) मा एआई डाटा सेन्टरहरू स्थापना गर्ने, चन्द्रमामा मानव बस्ती बसाउने र मङ्गल ग्रहमा मानव पुर्याउने जस्ता अत्यन्तै महँगा र जोखिमपूर्ण परियोजनामा खर्च गरिनेछ। साथै, मस्कले सन् २०२२ मा ट्विटर खरिद गर्दा लिएको अर्बौँ डलरको ऋण चुक्ता गर्न पनि यो रकम प्रयोग हुन सक्ने बताइएको छ।
सन् २०२३ मा ७.४ अर्ब डलर आम्दानी गरेको स्पेसएक्सले सन् २०२५ सम्ममा १५.५ अर्ब डलर राजस्व पुर्याउने प्रक्षेपण गरेको छ। यसमध्ये स्टारलिंक इन्टरनेट सेवाले मात्र सन् २०२४ मा ८ अर्ब डलरको व्यापार गरेको थियो। कम्पनीको आम्दानीमा अमेरिकी सरकार र नासाको पनि ठूलो हिस्सा रहेको छ।
यद्यपि, सार्वजनिक कम्पनी बनेपछि मस्कले आफ्ना योजना र वित्तीय अवस्थाबारे लगानीकर्ताहरूलाई थप पारदर्शी जानकारी दिनुपर्नेछ। विगतमा मस्कले ‘टेस्ला’ लाई निजी बनाउने विवादित दाबी गरेको र एक्सलाई निजी राखेका कारण उनी सार्वजनिक बजारप्रति केही सशंकित देखिए पनि हालका ठूला परियोजनाका लागि आवश्यक नगद जुटाउन आईपीओ नै उत्तम विकल्प देखिएको छ।
लगानी विज्ञहरूका अनुसार विश्वमा जारी युद्ध र आर्थिक अस्थिरताका कारण यो आईपीओका लागि पूर्णतः अनुकूल समय नभए पनि मस्कलाई आफ्ना महत्वाकांक्षी योजनाका लागि ठूलो रकम आवश्यक छ। अर्कोतर्फ, केही लगानीकर्ताहरूले भने स्पेसएक्सको मूल्य सन् २०३० सम्ममा २.५ ट्रिलियन डलर पुग्न सक्ने आशावादी प्रक्षेपण गरेका छन्।
स्पेसएक्सको यो ऐतिहासिक कदमले ओपन एआई जस्ता अन्य ठूला एआई कम्पनीहरूलाई पनि भविष्यमा सार्वजनिक हुन प्रेरित गर्न सक्नेछ। यस आईपीओको व्यवस्थापनमा मोर्गन स्ट्यानले, गोल्डम्यान साक्स र जेपी मोर्गन जस्ता विश्वप्रसिद्ध बैंकहरू संलग्न रहनेछन्।
