कम्बोडिया र थाइल्याण्डमा ‘साइबर दासत्व’को सञ्जाल, कसरी फस्दैछन् नेपाली युवा ?

काठमाडौँ । कम्बोडिया र वरपरका दक्षिणपूर्व एशियाली मुलुकहरू एक समय शान्त बौद्ध संस्कृति र प्राकृतिक सुन्दरताका लागि चिनिन्थे । तिनै सुशान्त राष्ट्रहरु अचेल एउटा नयाँ र भयानक पहिचान बनाउँदैछन्: संगठित साइबर अपराधको विश्वव्यापी केन्द्र।

यहाँ सञ्चालित अनलाइन ठगी (स्क्यामिङ्ग) केन्द्रहरूमा हजारौँ विदेशी नागरिकहरूलाई ‘बन्धक’ बनाएर काम लगाइएका रिपोर्टहरू आइरहेका छन्। हालै बैङ्ककस्थित नेपाली राजदूतावासले जारी गरेको विज्ञप्तिले यस समस्याको भयावह चित्र प्रस्तुत गरेको छ, जसले धेरै नेपाली युवाहरू पनि यो ‘साइबर दासत्व’को सञ्जालमा फसिसकेको पुष्टि गर्छ।

राजदूतावासका अनुसार प्रलोभनमा परी विभिन्न माध्यमबाट कम्बोडिया पुगेका नेपालीहरू त्यहाँ अवैध रूपमा सञ्चालित अनलाइन स्क्यामिङ्ग केन्द्र र क्यासिनोहरूमा गैरकानुनी काम गर्न बाध्य पारिएका छन्। “उनीहरूलाई ‘छिटो र धेरै पैसा कमाउने’ लोभ देखाइएको हुन्छ,” दूतावासको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “तर त्यहाँ पुगेपछि उनीहरूको राहदानी जफत गरिन्छ वा एक कम्पनीबाट अर्कोमा ट्रान्सफर हुँदा ‘हराएको’ बहाना बनाइन्छ, जसले गर्दा उनीहरू पूर्णतया बन्धक बन्न पुग्छन्।”

कतिपय अवस्थामा त यस्ता केन्द्रहरूबाट भाग्न खोज्नेहरूलाई शारीरिक र मानसिक यातनासमेत दिइने गरिएको विश्वसनीय रिपोर्टहरूले देखाएका छन्।

यो समस्या केवल कम्बोडियामा मात्र सीमित छैन। लाओस, म्यानमार र थाइल्याण्ड जस्ता छिमेकी देशहरूमा पनि यस्ता अवैध गतिविधिहरू फैलिरहेका छन्। हालै मात्र दूतावासले म्यानमारको म्यावडी क्षेत्रबाट तीन जना नेपालीको उद्धार गरेको छ, जसलाई थाइल्याण्डमार्फत नेपाल फर्काइएको थियो।

राजदूतावासको पहल र कम्बोडिया सरकारको सहयोगमा विगत एक महिनाभित्रै १४१ जना नेपालीलाई यसरी नै उद्धार गरी घर फर्काइएको छ। यसबाट के स्पष्ट हुन्छ भने, यो एक ठूलो र संगठित गिरोहको काम हो, जसले अन्तर्राष्ट्रिय सिमानाहरू नाघेर आफ्नो सञ्जाल फैलाएको छ।

दक्षिणपूर्व एशियाली पर्यटन तथ्याङ्कले नेपाली नागरिकहरूको त्यसतर्फको यात्रामा भएको अस्वाभाविक वृद्धिलाई देखाउँछ। सन् २०२१ मा मात्र १०१ जना नेपाली भ्रमण भिसामा कम्बोडिया गएका थिए भने सन् २०२५ सम्म आइपुग्दा यो संख्या ९६७८ पुगेको छ।

यो तीव्र वृद्धिले ‘भ्रमण’को बहानामा वैदेशिक रोजगारीका लागि जाने युवाहरूको संख्या ठूलो रहेको संकेत गर्छ।

राजदूतावासले नेपाल सरकारको मापदण्डबमोजिम श्रम स्वीकृति लिएर मात्र वैदेशिक रोजगारीमा जान र भ्रमण भिसामा आएर यस्ता मुलुकहरूमा अवैध काममा नफस्न बारम्बार अनुरोध गरेको छ। राहदानी जफत भएका वा हराएका नेपालीहरूलाई फर्किनका लागि दूतावासले नि:शुल्क एकतर्फी यात्रा अनुमति पत्र (ट्राभल डकुमेन्ट) जारी गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिवेदनहरूले पनि यस क्षेत्रमा मानव तस्करी र साइबर अपराधको गहिरो सम्बन्ध रहेको पुष्टि गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघ र विभिन्न मानव अधिकारवादी संस्थाहरूका रिपोर्टहरूले कम्बोडिया र म्यानमार जस्ता मुलुकहरूमा सञ्चालित स्क्यामिङ्ग केन्द्रहरूमा हजारौँ मानिसहरूलाई ‘साइबर दासत्व’मा राखिएको र उनीहरूलाई इन्टरनेटमार्फत विश्वभरिका मानिसहरूलाई ठग्न बाध्य पारिएको उल्लेख गरेका छन्।

यस्ता गिरोहहरूले ‘लव स्क्याम’, ‘इन्भेस्टमेन्ट स्क्याम’, र ‘ग्याम्बलिंग स्क्याम’ जस्ता तरिकाहरू प्रयोग गरी अरबौँ डलरको अवैध कारोबार गरिरहेका छन्।

राजदूतावासले आमसञ्चार माध्यम र नागरिक समाजलाई पनि यो गम्भीर सन्देश प्रवाह गरी सहयोग गर्न आग्रह गरेको छ। कम्बोडिया वा वरपरका देशहरूमा अलपत्र परेका वा कठिन परिस्थितिमा रहेका नेपालीहरूलाई नेपाल फर्कन सहज बनाउन दूतावासले गैर-आवासीय नेपाली संघ, कम्बोडियाका प्रतिनिधिहरूको सम्पर्क नम्बर पनि सार्वजनिक गरेको छ।