हर्मुज जलमार्गमा फेरि बढ्न थाल्यो तनाव, अमेरिका र इरानबीचको युद्धविराम संकटमा

हर्मुज जलमार्गमा जारी अवरोध र लेबनानमा इजरायली आक्रमणका कारण अमेरिका र इरानबीचको दुई हप्ते युद्धविराम टुट्ने खतरा बढेको छ। पाकिस्तानमा हुने उच्चस्तरीय वार्ताअघि दुवै पक्षले एकअर्कामाथि सम्झौता उल्लंघनको आरोप लगाउँदै कडा सैन्य र राजनीतिक अडान प्रस्तुत गरेका छन्।

काठमाडौँ । पाकिस्तानमा हुने भनिएको निर्णायक वार्ताको ठिक एक दिन अगाडि शुक्रबार अमेरिका र इरानबीचको दुई हप्ते कमजोर युद्धविराममा थप दरार उत्पन्न भएको छ।

वासिङ्टनले तेहरानमाथि ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ का विषयमा गरिएका वाचाहरू तोडेको आरोप लगाएको छ भने इरानले लेबनानमाथि इजरायलले गरिरहेको आक्रमणलाई युद्धविरामको ठाडो उल्लंघन भनेको छ।

विश्वको ऊर्जा आपूर्तिका लागि मेरुदण्ड मानिने हर्मुज जलमार्गमा इरानले लगाएको लगभग पूर्ण नाकाबन्दी हटाउने कुनै संकेत देखिएको छैन। यस अवरोधले विश्वभरको ऊर्जा आपूर्तिमा इतिहासकै खराब संकट निम्त्याएको छ।

तेहरानले लेबनानमाथि भइरहेको निरन्तर इजरायली आक्रमणलाई यसको मुख्य कारण बताएको छ। बुधबार मात्रै इजरायलले लेबनानमा यस युद्धकै सबैभन्दा भीषण आक्रमण गरेको थियो।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बिहीबार अबेर सामाजिक सञ्जालमा लेख्दै हर्मुज जलमार्गबाट तेल जान दिने विषयमा इरानले अति नै कमजोर भूमिका खेलिरहेको बताए। उनले यो आफूहरूबीच भएको सम्झौता विपरित रहेको भन्दै असन्तुष्टि पोखे। अर्को एक सन्देशमा ट्रम्पले तेलको प्रवाह पुनः सुरु हुने दाबी गरे पनि अमेरिकाले त्यसका लागि के कदम चाल्छ भन्नेबारे भने केही खुलाएनन्।

युद्ध अघिसम्म दैनिक १ सय ४० जहाजहरू ओहोरदोहोर गर्ने र विश्वको २० प्रतिशत तेल तथा तरल प्राकृतिक ग्यास ढुवानी हुने यस जलमार्गबाट ट्रम्पले युद्धविराम घोषणा गरेपछिको पहिलो २४ घण्टामा एउटा मात्र तेल ट्याङ्कर र पाँचवटा सुक्खा मालवाहक जहाज पार भएका छन्।

नयाँ आक्रमण र विवादको केन्द्र

इजरायली सेनाले शुक्रबार बिहानै लेबनानका १० वटा लन्चरहरूमा आक्रमण गरेको जानकारी दिएको छ। इजरायलका अनुसार ती लन्चरबाट बिहीबार साँझ उत्तरी इजरायलमा रकेट प्रहार गरिएको थियो। यसैबीच इरान समर्थित सशस्त्र समूह हिजबुल्लाहले इजरायलतर्फ क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेपछि त्यहाँ खतराको साइरन बजाइएको थियो।

उक्त क्षेप्यास्त्रलाई इजरायली रक्षा प्रणालीले बीचमै नष्ट गरेको टाइम्स अफ इजरायलले जनाएको छ। हिजबुल्लाहले भने आफूले हाइफा सहरमा रहेको इजरायली सैन्य संरचनालाई निशाना बनाएको दाबी गरेको छ।

अमेरिका र इजरायलले हालैको युद्धविराम लेबनानको हकमा लागू नहुने तर्क गर्दै आएका छन्। इजरायलले हिजबुल्लाहलाई निमिट्यान्न पार्न गत महिनादेखि इरानसँगको युद्धकै समानान्तर रूपमा लेबनानमा पनि सैन्य कारबाही सुरु गरेको थियो। यद्यपि, मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेको पाकिस्तान र इरानले भने लेबनान पनि उक्त सम्झौताको अभिन्न अंग भएको बताउँदै आएका छन्।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्ससँगको वार्ताका लागि इरानी टोलीको नेतृत्व गर्ने अपेक्षा गरिएका इरानी संसदका सभामुख मोहम्मद बाकर कलिबाफले लेबनान र इरानका क्षेत्रीय सहयोगीहरू युद्धविरामका अविभाज्य हिस्सा भएको स्पष्ट पारे।

इरानका सर्वोच्च नेता आयतोल्लाह मोज्ताबा खामेनीले बिहीबार एक कडा वक्तव्य जारी गर्दै इरानले युद्धको बदला लिने चेतावनी दिए। उनले आफ्नो देशमा आक्रमण गर्ने अपराधीहरूलाई सजाय दिएरै छाड्ने र भएको क्षतिबापत क्षतिपूर्ति माग गर्ने बताए।

शनिबारको वार्ता र आगामी दिशा

पाकिस्तानमा अधिकारीहरू शनिबार हुने अमेरिका-इरान वार्ताको पहिलो चरणका लागि तयारीमा जुटेका छन्। यो वार्ता गत फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि भएको अमेरिकी र इजरायली आक्रमणबाट सुरु भएको द्वन्द्व अन्त्य गर्ने उद्देश्यमा केन्द्रित रहनेछ।

इरानले बुधबार युद्ध अन्त्यका लागि १० बुँदे प्रस्ताव अघि सारेको छ, जसमा हर्मुज जलमार्गमा आफ्नो नियन्त्रण कायम रहने, आणविक संवर्धनको अधिकार पाउने, प्रतिबन्धहरू हट्ने र लेबनानसहितको युद्ध अन्त्य हुनुपर्ने मागहरू समेटिएका छन्।

इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहुले लेबनानसँगको प्रत्यक्ष वार्ताको प्रस्ताव अस्वीकार गरे पनि बिहीबार यथाशीघ्र शान्ति वार्ता सुरु गर्न निर्देशन दिएको बताए। उनले यो वार्ता हिजबुल्लाहलाई निशस्त्रीकरण गर्ने र इजरायल-लेबनानबीच शान्तिपूर्ण सम्बन्ध स्थापना गर्ने विषयमा केन्द्रित हुने उल्लेख गरे।

यता लेबनानी अधिकारीहरूले इजरायलसँग छुट्टै तर अमेरिका-इरान मोडलकै युद्धविरामका लागि प्रयास भइरहेको बताएका छन्।

अमेरिकी सञ्चारमाध्यमका अनुसार ट्रम्पले नेतन्याहुलाई लेबनानमा आफ्नो आक्रमण अलि मत्थर पार्न आग्रह गरेका छन्। आगामी हप्ता वासिङ्टनमा लेबनानसँगको वार्ता हुने अपेक्षा गरिएको छ, जसलाई अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले पनि पुष्टि गरेको छ।

तर हिजबुल्लाहका सांसद अली फय्यादले भने इजरायलसँगको प्रत्यक्ष वार्ता अस्वीकार गर्दै लेबनान सरकारले कुनै पनि प्रक्रिया अघि बढाउनुअघि युद्धविरामलाई पूर्वशर्त बनाउनुपर्ने अडान राखेका छन्।

एजेन्सीको सहयोगमा ।