आकाशको उडान, भुइँको टर्बुलेन्स: नेपाल एयरलाइन्सको ‘नेटवर्क म्याप’ मा भएको त्यो गम्भीर त्रुटि

एउटा गलत नक्साले निम्त्याएको कूटनीतिक रापलाई मत्थर पार्न नेपाल एयरलाइन्सले सार्वजनिक माफी माग्दै स्पष्ट पारेको छ – ‘गल्ती प्राविधिक हो, नियत होइन’।

काठमाडौँ । राष्ट्रिय ध्वजा बोकेर नेपाली आकाशबाट आकाशमा उडान भरिरहेको नेपाल एयरलाइन्स यतिबेला भुइँमा एउटा फरक खालको ‘टर्बुलेन्स’मा फसेको छ। कारण कुनै प्राविधिक समस्या नभई एउटा सानो डिजिटल तस्बिर बन्यो, जसले दुई छिमेकी देशबीचको कूटनीतिक र भावनात्मक संवेदनशीलतालाई एकाएक तताइदियो।

बिहीबार नेपालको राष्ट्रिय ध्वजाबाहक एयरलाइन्सले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमा एउटा ‘नेटवर्क म्याप’ सार्वजनिक गरेको थियो। तर, उक्त नक्सामा जम्मु-कश्मिरलाई भारतको सट्टा पाकिस्तानको हिस्साका रूपमा देखाइएको थियो। यो गल्ती सार्वजनिक हुनासाथ इन्टरनेटको दुनियाँमा आलोचनाको बाढी आयो।

भारतीय सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ता र केही सार्वजनिक व्यक्तित्वहरूले यसलाई ‘नियोजित’ र ‘अति संवेदनशील’ घटना भन्दै कडा आपत्ति जनाए।

विवाद चर्किएपछि एयरलाइन्सले तत्काल उक्त पोस्ट हटाएर सार्वजनिक रूपमा माफी माग्यो। सामाजिक सञ्जाल एक्समा एउटा स्पष्टीकरण जारी गर्दै एयरलाइन्सले उक्त नक्सामा गम्भीर प्राविधिक त्रुटि रहेको स्वीकार गर्‍यो। “यस नक्सामा भएका सीमा सम्बन्धी गल्तीहरूले नेपाल सरकार वा नेपाल एयरलाइन्सको आधिकारिक धारणालाई प्रतिनिधित्व गर्दैनन्,” एयरलाइन्सले लेखेको छ।

साथै, आगामी दिनमा यस्ता सामग्रीको शुद्धता परीक्षण गर्न आन्तरिक समीक्षा सुरु गरिएको र छिमेकी देशहरूसँगको सम्बन्धलाई एयरलाइन्सले सधैं उच्च महत्त्व दिने बताएको छ।

यो विवाद केवल एउटा नक्सामा मात्र सीमित रहेन। भारतीय कलाकार तथा राजनीतिक नेता खेसारी लाल यादवले यसलाई “भारतको नक्सामाथि जानीजानी गरिएको छेडछाड” भन्दै टिप्पणी गरे। कतिपयले त यसलाई भारत सरकारले तुरुन्त संज्ञानमा लिनुपर्ने माग समेत गरे।

यद्यपि, एयरलाइन्सले माफी मागेपछि केही प्रयोगकर्ताहरूले यसलाई “स्वागतयोग्य कदम” भन्दै नेपाल-भारत सम्बन्ध अझ मजबुत हुनुपर्ने सद्भाव व्यक्त गरे।

नेपाल र भारतबीच नक्साको विषयलाई लिएर विवाद भएको यो पहिलो पटक भने होइन। यो विवादको जरा निकै पुरानो र गहिरो छ। विशेषगरी लिपुलेख, कालापानी र लिम्पियाधुरालाई लिएर दुई देशबीच लामो समयदेखि मतभेद रहँदै आएको छ। सन् १८१६ को सुगौली सन्धिको व्याख्यालाई लिएर दुई देशको आ-आफ्नै दाबी छ।

सन् २०१९ मा भारतले जम्मु-कश्मिरको विभाजनपछि नयाँ नक्सा जारी गर्दा ती विवादित क्षेत्रलाई आफ्नो भूभागमा समेटेको थियो, जसमा नेपालले कडा आपत्ति जनायो। त्यसको केही महिनापछि, सन् २०२० मा नेपालले पनि आफ्नो संविधान संशोधन गरेर ती रणनीतिक क्षेत्रहरू समेटिएको नयाँ राजनीतिक नक्सा पारित गर्‍यो।

भारतले यसलाई नेपालको “एकतर्फी कदम” र “कृत्रिम विस्तार” भन्दै अस्वीकार गरिदिएको थियो।

१८५० किलोमिटर लामो खुला सीमाना जोडिएका यी दुई देशबीच सानो नक्साको त्रुटिले पनि ठूलो राजनीतिक तरङ्ग ल्याउन सक्छ भन्ने कुरा यो घटनाले पुनः पुष्टि गरेको छ।

नेपाल एयरलाइन्सले अहिलेलाई यो कूटनीतिक बादल हटाउने प्रयास गरे पनि, नक्सा र सीमाको यो संवेदनशील कथा अझै पनि दुई देशको सम्बन्धको पृष्ठभूमिमा एउटा चुनौती बनेर उभिएको छ।