औषधि र खोप नभएको इबोला महामारी कङ्गोबाट फैलन थाल्यो, डब्ल्यूएचओद्वारा विश्वब्यापी संकटकाल घोषणा

कङ्गोमा घातक इबोला भाइरसको सङ्क्रमण तीव्र रूपमा फैलिएपछि विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले यसलाई विश्वव्यापी जनस्वास्थ्य संकटकाल घोषणा गरेको छ। यस पटक देखिएको नयाँ प्रकारको भाइरस विरुद्ध कुनै औषधि वा खोप उपलब्ध नभएकाले यसको जोखिम र संवेदनशीलता झन् बढेको छ।

काठमाडौँ । अध्ये अफ्रिकाको भूमध्येरेखामा पर्ने राष्ट्र कङ्गोमा फैलिएको इबोला महामारीलाई विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले विश्वव्यापी चासोको जनस्वास्थ्य संकटकाल घोषणा गरेको छ।

कङ्गोको पूर्वी प्रान्त इटुरीमा अहिलेसम्म करिब २४६ जना सम्भावित सङ्क्रमित फेला परेका छन् भने ८० जनाको मृत्यु भइसकेको छ। स्वास्थ्य अधिकारीहरूले यो महामारी अहिले नै पूर्ण रूपमा विश्वव्यापी रूपमा फैलने अवस्थामा नपुगेको बताएका छन्।

तर, अहिले पहिचान र रिपोर्ट भएभन्दा यो निकै ठूलो आकारमा फैलिरहेको हुनसक्ने र यसले स्थानीय तथा क्षेत्रीय स्तरमा ठूलो जोखिम निम्त्याउने चेतावनी दिइएको छ।

अहिले देखिएको इबोलाको यो रूप ‘बुन्डिबुग्यो’ नामको भाइरसका कारण भएको हो। यो रोग कति खतरनाक छ भने यसको उपचारका लागि अहिलेसम्म कुनै प्रमाणित औषधि वा खोप बनेकै छैन। यो रोग लाग्दा सुरुमा ज्वरो आउने, मांसपेशी दुख्ने, थकाइ लाग्ने, टाउको र घाँटी दुख्ने जस्ता लक्षण देखिन्छन्।

त्यसपछि बान्ता हुने, पखाला लाग्ने, शरीरमा डाबर आउने र भित्री अङ्गहरूबाट रगत बग्ने हुन्छ। यसलाई सजिलो गरी बुझ्नका लागि, यदि हाम्रो घरको पानीको मुख्य पाइपभित्रै ठूलो क्षति भयो भने पानी जताततै चुहिएर घरै बर्बाद भएजस्तै यो भाइरसले मानव शरीरका भित्री अङ्ग र रक्तसञ्चार प्रणालीलाई पूरै अस्तव्यस्त बनाइदिन्छ।

अहिलेसम्म प्रयोगशालाबाट प्रमाणित भएका आठवटा घटना सार्वजनिक भइसकेका छन्। इटुरी प्रान्तको राजधानी बानिया, सुन खानी भएका सहरहरू मोङ्ग्वालु र र्वाम्पारा लगायतका क्षेत्रमा अन्य शङ्कास्पद बिरामी र मृत्युका घटनाहरू देखिएका छन्। यो सङ्क्रमण कङ्गोको राजधानी किन्शासामा समेत पुगिसकेको छ, जहाँ इटुरीबाट फर्किएका एक बिरामीमा भाइरस पुष्टि भएको छ।

यो महामारी कङ्गोमा मात्र सीमित नरहेर छिमेकी देश युगान्डामा पनि फैलिसकेको छ। युगान्डामा कङ्गोका एक ५९ वर्षीय नागरिकको मृत्यु भएपछि उनमा इबोला सङ्क्रमण भएको पुष्टि भएको थियो र उनको शव कङ्गो नै फिर्ता पठाइएको त्यहाँको सरकारले बताएको छ।

कङ्गोमा लामो समयदेखि चलिरहेको सुरक्षा संकट, मानवीय अभाव, मानिसहरूको तीव्र आउजाउ र अव्यवस्थित स्वास्थ्य संस्थाहरूका कारण यो रोग फैलिने खतरा निकै बढेको छ। कङ्गोसँग सिमाना जोडिएका देशहरू व्यापार र यात्राका कारण उच्च जोखिममा छन्।

त्यसैले कङ्गो र युगान्डा दुवै देशलाई सङ्क्रमण निगरानी र नियन्त्रणका लागि तत्काल आपतकालीन केन्द्रहरू स्थापना गर्न सुझाइएको छ। रोग फैलिन नदिनका लागि सङ्क्रमित व्यक्तिलाई तुरुन्तै छुट्टै राखेर उपचार गर्नुपर्छ र कम्तीमा ४८ घण्टाको फरकमा गरिने दुईवटा परीक्षण नेगेटिभ नआएसम्म उनीहरूलाई निगरानीमै राख्नुपर्छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका महानिर्देशक डा. टेड्रोस अढानोम गेब्रेयससले कति मानिस सङ्क्रमित छन् र यो कति टाढासम्म फैलिएको छ भन्ने कुरा अझै पूर्ण रूपमा प्रष्ट नभएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरे।

अफ्रिकाको रोग नियन्त्रण केन्द्रले पनि सहरी क्षेत्र र खानी खन्ने ठाउँहरूमा मानिसहरूको बाक्लो उपस्थिति हुने भएकाले रोग तीव्र गतिमा फैलने डर रहेको जनाएको छ। मानिसहरूको आवतजावत धेरै भएकाले छिमेकी देशहरूबीच आपसी समन्वय आवश्यक रहेको बताइएको छ।

इबोला भाइरस पहिलो पटक सन् १९७६ मा कङ्गोमै फेला परेको थियो, जुन चमेरोबाट मानिसमा सरेको विश्वास गरिन्छ। कङ्गोमा यो रोग १७ औं पटक फैलिएको हो। यो भाइरस सङ्क्रमित व्यक्तिको रगत, र्‍याल वा दिसा-पिसाब जस्ता तरल पदार्थको प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट र काटिएको वा फुटेको छालाको माध्यमबाट सर्छ।

यसले भित्री अङ्गहरू असफल (मल्टिपल अर्गान फेलर) बनाउँछ। इबोला लागेका बिरामीमध्ये औसतमा ५० प्रतिशतको मृत्यु हुने गरेको छ। विगत ५० वर्षमा अफ्रिकी देशहरूमा यस भाइरसका कारण करिब १५,००० मानिसले ज्यान गुमाइसकेका छन्।

कङ्गोमा सन् २०१८ देखि २०२० को बीचमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा खराब महामारी फैलिएको थियो, जसमा झण्डै २,३०० जनाको मृत्यु भएको थियो भने गत वर्ष पनि एउटा दुर्गम क्षेत्रमा ४५ जनाको ज्यान गएको थियो।