९ महिनामै ४ खर्ब ५८ अर्बको घर कर्जा: ग्लोबलको ’राज’, एनआइसी, राष्ट्रिय वाणिज्य र नबिलको लोभलाग्दो रफ्तार

काठमाडौं । आफ्नै एउटा सुन्दर घर होस् र त्यहाँ परिवारसँग खुसीका पलहरू साट्न पाइयोस् भन्ने चाहना हरेक नागरिकको हुन्छ । सर्वसाधारणको यही सपनालाई साकार पार्न र सुस्ताएको घरजग्गा बजारलाई नयाँ गति दिन नेपाली बैंकिङ क्षेत्रले बलियो सारथिको भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ ।

चालू आर्थिक वर्ष २०८२–८३ को पहिलो नौ महिना (चैत मसान्त) सम्मको तथ्यांकले बजारमा घर कर्जाको माग र आपूर्ति दुवैमा उत्साहजनक सुधार आएको संकेत गर्दछ । नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो वित्तीय प्रतिवेदन अनुसार समीक्षा अवधिमा देशका समग्र बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू (वाणिज्य बैंक, विकास बैंक र फाइनान्स कम्पनी) ले कुल ४ खर्ब ५८ अर्ब ७२ करोड ४० लाख रुपैयाँ घर कर्जा प्रवाह गरेका छन् ।

गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो कर्जा ४ खर्ब ६ अर्ब ११ करोड ५० लाख रुपैयाँ मात्रै थियो । यसले नेपाली कर्जा बजार बिस्तारै पुरानै लय र उत्साहमा फर्किन थालेको पुष्टि गर्छ ।

समग्र बैंकिङ क्षेत्रको यो ठूलो हिस्सामा वाणिज्य बैंकहरूको मात्रै ठूलो भाग रहेको छ । तथ्यांक अनुसार संचालनमा रहेका २० वटा वाणिज्य बैंकहरूले मात्रै चालू आवको ९ महिनामा ३ खर्ब ५८ अर्ब ७८ करोड ७० लाख रुपैयाँ बराबरको घर कर्जा प्रवाह गरेका छन् ।

गत वर्षको चैत मसान्तसम्म वाणिज्य बैंकहरूले ३ खर्ब २४ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ कर्जा दिएका थिए । गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष वाणिज्य बैंकहरूको घर कर्जा प्रवाहमा १०.५५ प्रतिशतको स्वस्थ वृद्धि देखिएको छ । चालू आर्थिक वर्षमा केन्द्रीय बैंकले नीतिगत लचकता अपनाउँदै व्यक्तिगत घर कर्जाको सीमा साविकको २ करोडबाट बढाएर ३ करोड रुपैयाँ पुर्‍याइदिएपछि बजारमा यसको प्रत्यक्ष सकारात्मक प्रभाव देखिएको हो ।

कर्जा सीमाको यो वृद्धि र बैंकहरूमा रहेको पर्याप्त तरलताका कारण मध्यमवर्गीय परिवारका लागि घर बनाउने वा खरिद गर्ने प्रक्रिया अझ सहज बन्न पुगेको छ ।

ग्लोबल शीर्षमा, एनआइसी, राष्ट्रिय वाणिज्य र नबिलको बलियो उपस्थिति

घर कर्जा लगानीको कुल परिमाण (भोल्युम) का आधारमा हेर्ने हो भने नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा ग्लोबल आइएमई बैंकले आफ्नो साख र साम्राज्यलाई अझ बलियो बनाएको छ ।

चालू आवको चैत मसान्तसम्म आइपुग्दा ग्लोबल आइएमई बैंक एक्लैले ४६ अर्ब १७ करोड १४ लाख रुपैयाँ घर कर्जामा लगानी गरेर बजारमा आफ्नो एकल ’राज’ कायम गरेको छ । ठूलो नेटवर्क र देशव्यापी उपस्थितिको लाभ उठाउँदै ग्लोबल आइएमई घर कर्जा दिने देशकै पहिलो बैंक बन्न सफल भएको हो ।

यसैगरी, बजारमा आक्रामक व्यवसायका लागि चिनिएको एनआइसी एसिया बैंकले दोस्रो स्थान सुरक्षित गरेको छ । एनआइसी एसियाले समीक्षा अवधिमा ४० अर्ब ४७ करोड १५ लाख रुपैयाँ घर कर्जा प्रवाह गरेको छ । यद्यपि, एनआइसी एसियाको यो लगानी गत वर्षको तुलनामा केही घटेको भए पनि परिमाणका आधारमा यो अझै पनि निकै ठूलो र दोस्रो स्थानमा छ ।

सरकारी स्वामित्वको राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले पनि यसपटक निजी क्षेत्रका बैंकहरूलाई कडा टक्कर दिँदै तेस्रो स्थान हासिल गरेको छ । राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले ३४ अर्ब १९ करोड ३ लाख रुपैयाँ घर कर्जा प्रवाह गरेर आफूलाई सर्वसाधारणको भरोसायोग्य बैंकको रूपमा उभ्याएको छ ।

निजी क्षेत्रको अग्रणी नबिल बैंक पनि यस दौडमा पछि छैन । नबिलले ३० ९९ करोड ९७ लाख रुपैयाँ बराबरको घर कर्जा प्रवाह गर्दै शीर्ष चारभित्र आफ्नो स्थान सुरक्षित राखेको छ । यी चार ठूला बैंकहरूले मात्रै कुल वाणिज्य बैंकको घर कर्जा बजारको ठूलो हिस्सा ओगटेका छन् ।

यसको ठीक विपरित केही बैंकहरू भने घर कर्जा प्रवाहमा निकै संयमित र थोरै अंकमा सीमित देखिएका छन् । तथ्यांक अनुसार सबैभन्दा कम घर कर्जा प्रवाह गर्नेमा नेपाल एसबीआई बैंक रहेको छ । जसको लगानी जम्मा ३ अर्ब १५ करोड ३८ लाख रुपैयाँ मात्रै छ ।

एसबीआई बैंक विदेशी संयुक्त लगानीको बैंक भएकाले र यसले निश्चित र सुरक्षित बजारमा मात्रै केन्द्रित हुने नीति लिएकाले कर्जाको परिमाण कम देखिएको हो । एसबीआईपछि हिमालयन बैंकको लगानी पनि ५ अर्ब ६० करोड ४० लाख रुपैयाँमा सीमित छ ।

माछापुच्छ्रे बैंकको घर कर्जा ७ अर्ब २२ करोड ३२ लाख रुपैयाँ रहेको छ । यी बैंकहरूले घर कर्जाभन्दा अन्य संस्थागत वा व्यावसायिक क्षेत्रमा बढी जोड दिएका कारण घर कर्जाको आकार सानो देखिएको बुझ्न सकिन्छ ।

कर्जा वृद्धिदरमा सानिमा, सिद्धार्थ र एनएमबिको छलाङ

ग्रोथ (प्रतिशत) का आधारमा विश्लेषण गर्ने हो भने दृश्य निकै रोचक र अचम्म पार्ने खालको देखिन्छ ।

परिमाणमा साना वा मध्यम देखिएका बैंकहरूले व्यवसाय वृद्धिदरमा भने ठूला बैंकहरूलाई निकै पछाडि छाडिदिएका छन् । चालू आर्थिक वर्षको ९ महिनामा सबैभन्दा बढी वृद्धिदर हासिल गर्नेमा सानिमा बैंक अग्रस्थानमा देखिएको छ । सानिमा बैंकले गत वर्षको तुलनामा ३५.४७ प्रतिशतको लोभलाग्दो छलाङ मार्दै आफ्नो घर कर्जा १३ अर्ब ५६ करोड ५० लाख रुपैयाँ पुर्‍याएको छ ।

त्यस्तै, सिद्धार्थ बैंकले पनि व्यवसाय विस्तारमा निकै आक्रामक शैली अपनाउँदै ३४.११ प्रतिशतको वृद्धिदर दर्ता गरेको छ । एनएमबि बैंक ३२.०५ प्रतिशत र नेपाल एसबीआई बैंक ३१.६२ प्रतिशतको उच्च वृद्धिदरका साथ अगाडि बढेका छन् । यी बैंकहरूले आकर्षक ब्याजदर, सरल प्रक्रिया र नवीन ग्राहक सेवाका कारण छोटो समयमै आफ्नो घर कर्जाको पोर्टफोलियो बलियोसँग बढाउन सफल भएका हुन् ।

केही स्थापित र ठूला बैंकहरूको घर कर्जा वृद्धिदर भने नकारात्मक अर्थात् ऋणात्मक देखिएको छ । जुन बैंकिङ वृत्तमा चासोको विषय बनेको छ ।

कुनै समय आक्रामक लगानीका लागि कहलिएको एनआइसी एसिया बैंकको घर कर्जा वृद्धिदर यस वर्ष १८.५१ प्रतिशतले घटेको छ । बैंकले आफ्नो आन्तरिक व्यावसायिक रणनीति परिवर्तन गर्नु र जोखिम व्यवस्थापनमा बढी जोड दिनु यसको मुख्य कारण मानिएको छ ।

कृषि विकास बैंकको घर कर्जा पनि १५.३१ प्रतिशतले ओरालो लागेको छ भने कुमारी बैंकको वृद्धिदर ६.७४ प्रतिशतले ऋणात्मक रहेको छ । यी बैंकहरूको व्यवसाय घट्नुको अर्थ उनीहरू कमजोर हुनु नभई चालू वर्षमा नयाँ कर्जा प्रवाह गर्नुभन्दा पुराना कर्जा असुलीमा ध्यान केन्द्रित गर्नु वा आफ्नो वित्तीय सन्तुलन मिलाउनु हुन सक्छ ।