साढे चौध सय किलोमिटर लामो वेस्ट सेती प्रसारण लाइन निर्माणका लागि विशेष कम्पनी स्थापना

सुदूरपश्चिमका ठूला जलविद्युत् आयोजनाको बिजुली राष्ट्रिय ग्रिडमा जोड्न २० अर्ब रुपैयाँ लागतको वेस्ट सेती प्रसारण लाइन सार्वजनिक-निजी साझेदारीमा निर्माण सुरु गर्न लागिएको छ।

काठमाडौँ । सुदूरपश्चिम क्षेत्रमा उत्पादन हुने ठूलो परिमाणको जलविद्युत्लाई राष्ट्रिय प्रवाह प्रणालीमा समाहित गर्न सार्वजनिक र निजी क्षेत्रको संयुक्त लगानीमा वेस्ट सेती ४०० केभी प्रसारण लाइन निर्माण प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ। यस आयोजनालाई अगाडि बढाउने उद्देश्यले ‘वेस्ट सेती ट्रान्समिसन लिमिटेड’ नामक विशेष कम्पनी स्थापना गरिएको छ।

अनुमानित २० अर्ब रुपैयाँ लागत लाग्ने यस पूर्वाधारमा ३० प्रतिशत स्वपुँजी र ७० प्रतिशत ऋण लगानी रहने बताइएको छ। राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनी लिमिटेडको सञ्चालक समितिले लगानीको यो खाका स्वीकृत गरेसँगै नयाँ कम्पनी दर्ताको काम सम्पन्न भएको हो।

जेठ १३ गते औपचारिक रूपमा दर्ता भएको यो कम्पनीले आवश्यक कानुनी तथा नियामकीय अनुमति पाएलगत्तै निर्माणको काम थाल्ने बताएको छ।

ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठले सोमबार कम्पनीका संस्थापक लगानीकर्ताहरूसँग कुरा गर्दै अहिलेसम्म जलविद्युत् उत्पादनमा मात्र सीमित निजी क्षेत्रको सहभागिता अब प्रसारण पूर्वाधार विकासमा समेत विस्तार भएको उल्लेख गरे।

उनले यो पूर्वाधारलाई ऊर्जा क्षेत्रको मेरुदण्डको संज्ञा दिँदै यस्तो किसिमको सहकार्यले देशको ऊर्जा क्षेत्रमा नयाँ अध्यायको सुरुवात गर्ने दाबी गरे। मन्त्री श्रेष्ठका अनुसार प्रसारण लाइन निर्माणमा निजी क्षेत्रसँग हात मिलाउनु नेपालका लागि नौलो प्रयोग हो र सरकारले यस्तो अभ्यासलाई थप प्रवर्द्धन गर्ने छ। उनले विद्युत् खरिद–बिक्री सम्झौताको समीक्षा भइरहेको र प्राप्त प्रतिवेदनका आधारमा आगामी रणनीति तय गरिने स्पष्ट पारे।

पूर्वाधारको अवस्था र तयारी

राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सागर श्रेष्ठले जग्गा प्राप्ति, रुख कटानको स्वीकृति र भोगाधिकारको विषय टुङ्गिएलगत्तै निर्माण कार्यलाई गति दिइने जानकारी दिए। उनले यसका लागि आवश्यक गृहकार्य सुरु भइसकेको बताए।

यस्तै, साझेदार संस्था समृद्धि इनर्जीका अध्यक्ष शैलेन्द्र गुरागाईंले यस परियोजनालाई ऊर्जा क्षेत्रकै रूपान्तरणकारी योजनाका रूपमा अर्थ्याउँदै दीर्घकालीन महत्त्वकै कारण निजी क्षेत्र लगानीका लागि अगाडि सरेको उल्लेख गरे। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका कायममुकायम कार्यकारी निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठले पनि रणनीतिक रूपमा यो आयोजना नेपालको विद्युत् प्रणालीका लागि निकै महत्त्वपूर्ण रहेको बताए।

नयाँ स्थापित कम्पनीमा सरकारी पक्षको ५१ प्रतिशत सेयर रहने गरी स्वामित्व संरचना तयार पारिएको छ। यसअन्तर्गत राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीको २६ प्रतिशत, चिलिमे जलविद्युत् कम्पनीको साढे १२ प्रतिशत र चैनपुर सेती हाइड्रोपावरको साढे १२ प्रतिशत हिस्सेदारी रहने छ।

निजी क्षेत्रतर्फ समृद्धि इनर्जीको २५.१ प्रतिशत, ङादी ग्रुप पावरको ७ प्रतिशत र स्युरी ङादी पावरको ६.९ प्रतिशत सेयर रहने बताइएको छ। बाँकी १० प्रतिशत सेयर भने सर्वसाधारणका लागि निष्कासन गरिने छ।

आयोजनाको क्षमता र लक्ष्य

यो प्रसारण लाइन बझाङको जयपृथ्वी नगरपालिकामा पर्ने चैनपुर सबस्टेसनबाट सुरु भई डोटीको बनलेक हुँदै कैलालीको बर्दगोरिया गाउँपालिकास्थित दोधोधरा सबस्टेसनसम्म पुग्ने छ। करिब १ सय ४५ किलोमिटर लम्बाइ रहने यो डबल सर्किट लाइनअन्तर्गत चैनपुरमा १६० एमभीए र बनलेकमा ३१५ एमभीए क्षमताका सबस्टेसन बनाइने छ।

आयोजनाका लागि प्रारम्भिक सर्वेक्षण र आवश्यक जग्गा पहिचानको काम सकिएको र यसलाई ५ वर्षभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।

यो उच्च भोल्टेजको लाइन निर्माण भएपछि ७ सय ५० मेगावाटको पश्चिम सेती, ४ सय ५० मेगावाटको सेती नदी–६ र १ सय ७० मेगावाटको अपर सेतीसहित सेती नदी र यसका सहायक नदीहरूमा बन्ने अन्य आयोजनाहरूको बिजुली राष्ट्रिय प्रणालीमा जोडिने छ।

करिब २५ सय मेगावाटसम्म विद्युत् प्रवाह गर्न सक्ने क्षमताको यो आयोजनाले नेपालको समग्र विद्युत् प्रणालीलाई भरपर्दो बनाउनुका साथै भारत र अन्य देशसँगको क्रसबोर्डर व्यापार तथा नेपालको दीर्घकालीन ऊर्जा सुरक्षा रणनीतिलाई बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

नेपालमा सार्वजनिक–निजी साझेदारी मोडलमा बन्न लागेको यो नै पहिलो ठूलो (४०० केभी) प्रसारण लाइन हो।