बैंकिङ बेथितिमा राष्ट्र बैंकको डन्डा : २ विकास बैंकका सीईओ र सञ्चालकमाथि कारबाही

काठमाडौं। नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा सुशासन, वित्तीय अनुशासन तथा आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई प्रभावकारी बनाउन नियामकीय निगरानी थप कडा बनाएको छ।

पछिल्लो समय केन्द्रीय बैंक ग्राहकको खातामा अनधिकृत पहुँच, नगद अपचलन तथा कर्जा सीमा उल्लंघनजस्ता विषयमा शून्य सहनशीलताको नीतिअनुसार अघि बढिरहेको देखिन्छ। यही क्रममा बैंकिङ मापदण्ड तथा निर्देशन उल्लंघन गरेको ठहर गर्दै राष्ट्र बैंकले सप्तकोशी डेभलपमेन्ट बैंक र नारायणी डेभलपमेन्ट बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) तथा सम्बन्धित सञ्चालक समितिमाथि कारबाही गरेको छ।

यस्तै, राष्ट्र बैंकले अनिवार्य नगद मौज्दात (सीआरआर) कायम नगरेको भन्दै रिलायन्स फाइनान्सलाई नगद जरिवाना गरेको छ।

सप्तकोशी डेभलपमेन्ट बैंकमा आन्तरिक नियन्त्रण कमजोर रहेको राष्ट्र बैंकको ठहर

राष्ट्र बैंकका अनुसार सप्तकोशी डेभलपमेन्ट बैंकमा गरिएको समष्टिगत स्थलगत निरीक्षणका क्रममा बैंकको ढुकुटीमा रहेको नगद अपचलन भएको र ग्राहकको खातामा अनधिकृत रूपमा पहुँच प्रयोग गरिएको देखिएको थियो।

यस्तो घटनाले बैंकको आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली प्रभावकारी नरहेको तथा संस्थागत सुशासनमा गम्भीर कमजोरी रहेको निष्कर्ष नियामकले निकालेको छ।

निरीक्षणपछि पनि बैंक व्यवस्थापनले घटनाको विस्तृत छानबिन नगरेको, दोषी कर्मचारीमाथि आवश्यक कारबाही अघि नबढाएको तथा कमजोरी सुधारका लागि नीति, कार्यविधि र नियन्त्रण प्रणालीमा आवश्यक सुधार नगरेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन प्रभावकारी संयन्त्र विकास गर्न नसकेको भन्दै व्यवस्थापन र सञ्चालक समितिलाई जिम्मेवार ठहर गरिएको हो।

कर्जा सीमा उल्लंघन गरेपछि नारायणी डेभलपमेन्ट बैंक कारबाहीमा

राष्ट्र बैंकले नारायणी डेभलपमेन्ट बैंकविरुद्ध पनि नियामकीय कारबाही गरेको छ। निरीक्षणका क्रममा बैंकले एकल ग्राहक वा एकै समूहलाई प्रवाह गर्न मिल्ने अधिकतम कर्जा सीमा उल्लंघन गरेको पाइएको हो। बैंकले आफ्नो प्राथमिक पुँजीको १० प्रतिशतभन्दा बढी कर्जा एउटै ग्राहक वा समूहलाई उपलब्ध गराएको भेटिएपछि कारबाही गरिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

यस प्रकरणमा नारायणी डेभलपमेन्ट बैंकका तत्कालीन प्रमुख कार्यकारी अधिकृत विष्णुप्रसाद रेग्मीलाई पनि सचेत गराइएको छ।

नियामकका अनुसार समस्याग्रस्त ग्राहकको सूचीबाट हटाउँदाका सर्तहरूको पूर्ण पालना नगरी तथा नियामकीय सीमा नाघेर कर्जा प्रवाह गरिएको थियो।

सीआरआर कायम नगर्दा रिलायन्स फाइनान्सलाई जरिवाना

यसैबीच, अनिवार्य नगद मौज्दात (सीआरआर) सम्बन्धी व्यवस्था पालना नगरेको भन्दै राष्ट्र बैंकले रिलायन्स फाइनान्सलाई नगद जरिवाना गरेको छ। राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले तोकिएका नियामकीय तथा मौद्रिक व्यवस्थाको पूर्ण पालना गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।

शून्य सहनशीलताको नीतिमा राष्ट्र बैंक

पछिल्लो समय राष्ट्र बैंकले आन्तरिक नियन्त्रण, जोखिम व्यवस्थापन, कर्जा प्रवाह, नगद व्यवस्थापन तथा नियामकीय अनुपालनका विषयमा निगरानी उल्लेखनीय रूपमा कडा बनाएको छ। नियम उल्लंघन गर्ने संस्थामाथि चेतावनी, जरिवाना वा आवश्यक परे थप कडा कारबाहीसम्म हुन सक्ने स्पष्ट सन्देश पछिल्ला कारबाहीबाट गएको बैंकिङ क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्।

विशेषगरी ग्राहकको खातामा अनधिकृत पहुँच, नगद अपचलन तथा कर्जा सीमा उल्लंघनजस्ता गम्भीर घटनाले बैंकिङ प्रणालीप्रतिको विश्वासमा प्रत्यक्ष असर पार्ने भएकाले राष्ट्र बैंकले यस्ता विषयमा शून्य सहनशीलताको नीति अवलम्बन गरेको देखिएको छ।

राष्ट्र बैंकले वित्तीय प्रणालीलाई सुरक्षित, पारदर्शी र विश्वसनीय बनाउन बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले प्रभावकारी आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली विकास गर्न, जोखिम व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिन तथा सुशासनका मापदण्ड कडाइका साथ कार्यान्वयन गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। साथै, निरीक्षणका क्रममा औँल्याइएका कमजोरी तत्काल सुधार गर्न र भविष्यमा यस्ता घटना दोहोरिन नदिन सम्बन्धित संस्थाहरूलाई राष्ट्र बैंकले निर्देशनसमेत दिएको छ।