बैंकहरूको ‘मेरुदण्ड’ परीक्षण: कसले मार्यो बाजी, कसले व्यहोर्यो मन्दी?

अर्थतन्त्रमा देखिएको सुस्तताका बीच नेपालका वाणिज्य बैंकहरूले गत आर्थिक वर्षमा मिश्रित नतिजा निकालेका छन्, जहाँ केहीले व्यवसाय दोब्बर पारेका छन् भने केहीको मुनाफामा गिरावट पनि देखिएको छ।

काठमाडाैँ । नेपालका वाणिज्य बैंकहरूले गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेसँगै बैंकिङ क्षेत्रको भित्री स्वास्थ्य कस्तो छ भन्ने कुरा प्रष्ट भएको छ।

सामान्यतया बैंकको नाफा भन्ने बित्तिकै अन्तिम अंक (खुद नाफा) मा धेरैकाे ध्यान जाने गर्छ । तर कुनै पनि बैंकको भित्री स्वास्थ्य कस्ताे छ भनेर जाँच्ने प्रमुख सूचक भनेकाे ‘सञ्चालन नाफा’ हाे।

सञ्चालन नाफालाई बैंकको वास्तविक मेरुदण्ड मानिन्छ, किनकि यसले बैंकले आफ्नो मुख्य व्यवसाय अर्थात् निक्षेप संकलन र कर्जा प्रवाहबाट कति कमाएको छ भन्ने कुरा छर्लङ्ग पार्छ। यसमा कुनै आकस्मिक वा अस्थायी आम्दानी जोडिएको हुँदैन, त्यसैले यसले बैंकको दैनिक कार्यसञ्चालन र व्यवस्थापकीय कुशलतालाई इमानदारिताका साथ चित्रण गर्छ।

कसले मारे बाजी?

गत वर्षको तथ्याङ्कलाई नियाल्दा केही बैंकहरूले चामत्कारिक सुधार गरेको देखिन्छ। विशेषगरी कुमारी बैंकले आफ्नो सञ्चालन नाफामा १०१ प्रतिशतभन्दा बढीको विशाल वृद्धि गर्दै सबैलाई चकित पारेको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा यस वर्ष बैंकले ११ अर्ब २३ करोड रुपैयाँभन्दा बढी सञ्चालन नाफा कमाएको छ।

एनआईसी एसियाले अघिल्लाे सालकाे साढे ४ अर्बभन्दा बढीकाे सञ्चालन घाटा छिचाेलेर अहिले नाफामा फर्किएकाे छ । त्यस्तै, सिटिजन्स बैंकले पनि ८१ प्रतिशतभन्दा बढीको लोभलाग्दो प्रगति हासिल गरेको छ। सरकारी स्वामित्वका बैंकहरूले पनि यसपालि सुखद नतिजा देखाएका छन्। राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक र नेपाल बैंकले क्रमशः ६४ र ६१ प्रतिशतको हाराहारीमा सञ्चालन मुनाफा बढाएर आफ्नो व्यावसायिक पकड बलियो बनाएका छन्।

कुल रकमको आधारमा हेर्ने हो भने नबिल बैंकले आफ्नो वर्चस्व कायमै राखेको छ। बैंकले ११ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी सञ्चालन नाफा आर्जन गरी आफ्नो स्थान सुरक्षित गरेको छ। ग्लोबल आईएमई बैंकले पनि २० प्रतिशतको वृद्धिसहित ८ अर्ब ६८ करोड रुपैयाँको मुनाफा सुरक्षित गर्न सफल भएको छ।

सानिमा, एनएमबी र प्राइम कमर्सियल बैंकको प्रदर्शन पनि सन्तोषजनक देखिएको छ, जसले उनीहरूको नियमित आम्दानीको स्रोत कति बलियो छ भन्ने देखाउँछ।

खुम्चिएको मुनाफा र चुनौतीका चाङ

सबै बैंकका लागि गत वर्ष सहज भने रहेन। आधा दर्जन जति बैंकहरूको सञ्चालन मुनाफामा भने गिरावट आएको छ। नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकको मुनाफामा ३५ प्रतिशतभन्दा बढीको ठूलो ह्रास देखिएको छ, जुन यो क्षेत्रकै लागि चिन्ताको विषय बनेको छ।

त्यसैगरी, कृषि विकास बैंक, हिमालयन बैंक र लक्ष्मी सनराइज बैंकको नाफा पनि २० प्रतिशतभन्दा बढीले ओरालो लागेको छ। स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंक र प्रभु बैंकको नाफामा पनि संकुचन देखिएको छ।

यद्यपि, एनआईसी एसिया बैंकले भने अघिल्लो वर्षको निराशाजनक नतिजालाई पछाडि पार्दै यस वर्ष झण्डै एक अर्ब हाराहारीको सञ्चालन नाफा आर्जन गरेर सकारात्मक लय समातेको छ।

के भन्छ यो अंकगणित?

बैंकिङ बजारमा देखिएको यो उतारचढावले एउटा स्पष्ट संकेत गरेको छ । अबको बैंकिङ व्यवसाय केवल लगानीमा मात्रै सीमित छैन, यो लागत नियन्त्रण र जोखिम बहन क्षमतामा बढी निर्भर छ। सञ्चालन नाफा बलियो भएका बैंकहरूले भोलिका दिनमा आउन सक्ने खराब कर्जाको जोखिमलाई सहजै थेग्न सक्नेछन्।

शेयरधनीहरूका लागि पनि यो सूचक सबैभन्दा भरपर्दो आधार हो, किनकि यसले बैंकको वास्तविक कमाइलाई देखाउँछ।

कुनै सम्पत्ति बेचेर वा आकस्मिक लाभबाट आएको पैसा होइन, बरु पसिना बगाएरै कमाइएको पैसा हो भन्ने कुरा यसले प्रमाणित गर्छ। अबका दिनमा कुन बैंकले आफूलाई कति परिष्कृत र चुस्त बनाउँछ, त्यसैले उनीहरूको भविष्यको बाटो तय गर्नेछ।