क्यान्सरविरुद्धको एमआरएनए खोपमा अभूतपूर्व सफलता

एक शताब्दीभन्दा बढी समयदेखि असफल हुँदै आएको चिकित्सीय क्यान्सर खोपको अन्तिम चरणको परीक्षणमा पहिलोपटक ऐतिहासिक सफलता प्राप्त भएको छ।

काठमाडाैँ । अगस्ट १३ को राति, मडर्ना कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत स्टेफेन बान्सेल एक लेबनानी रेस्टुरेन्टमा साथीको जन्मदिनको भोजमा सहभागी भइरहेको बेला उनको मोबाइलमा एक महत्त्वपूर्ण फोन आयो। मर्क कम्पनीसँगको सहकार्यमा उनीहरूले लामो समयदेखि विकास गर्दै आएको एमआरएनए क्यान्सर खोपले अन्तिम चरणको परीक्षणमा आफ्नो लक्ष्य सफलतापूर्वक हासिल गरेको खबर प्राप्त भयो।

एक सय वर्षभन्दा बढी समयदेखि अन्तिम चरणको परीक्षणमा लगातार असफल हुँदै आएको क्यान्सर खोपले पहिलोपटक यस्तो सफलता हात पारेको हो। विश्वभरका क्यान्सर विशेषज्ञहरूले यसलाई बिरामीको व्यक्तिगत क्यान्सरको प्रकृतिसँग लड्न शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा प्रशिक्षित गर्ने अनुकूलित खोपहरूको नयाँ युगको भव्य सुरुवात भनी प्रशंसा गरेका छन्।

स्थानीयकृत मेलानोमा भएका एक हजारभन्दा बढी बिरामीहरूमा गरिएको यस वृहत् परीक्षणमा खोपले ट्युमरलाई पुन: उत्पन्न हुन वा शरीरभरि फैलिनबाट सफलतापूर्वक रोकेको देखिएको छ। यस क्लिनिकल परीक्षणका पूर्ण विवरणहरू अझै सार्वजनिक हुन बाँकी नै रहँदा वाल स्ट्रिटका वित्तीय विश्लेषकहरूले यसबाट भविष्यमा अर्बौं डलर बराबरको व्यावसायिक बिक्री हुने अनुमान गरिसकेका छन्।

सीइओ बान्सेलले यस फोन कलबाट प्राप्त भएको खबरलाई सन् २०२० को अन्त्यतिर मडर्नाले आफ्नो कोभिड-१९ खोपको परीक्षण नतिजा सार्वजनिक गरेको ऐतिहासिक दिनसँग दाँजेका छन्।

उनले एक अन्तर्वार्ताका क्रममा यो त्यस्तो क्षण भएको बताए जसका लागि उनीहरूले अहोरात्र कडा मेहनत गरेका थिए र कोभिड महामारीका बेला सिंगो विश्वका लागि के दाउमा लागेको थियो भन्ने उनीहरूलाई राम्रोसँग अवगत थियो। क्यान्सरको गम्भीरता पनि ठीक त्यस्तै रहेको उल्लेख गर्दै उनले यो प्राणघातक रोग जीवनको कुनै न कुनै मोडमा लगभग हरेक मानिसको नजिक पुग्ने गरेको प्रस्ट पारे।

यद्यपि, खुसीको त्यो क्षण निकै छोटो समयका लागि मात्र टिक्यो किनकि उनले फोन राख्नासाथ तुरुन्तै अब हामीले गर्नुपर्ने आवश्यक कामहरूको फेहरिस्त के-के हुन् भनेर सोच्न सुरु गरिहाले। मर्क रिसर्च ल्याब्रोटरिजका अध्यक्ष डीन लीको अनुभव पनि ठीक उस्तै प्रकारको थियो। मर्कका ग्लोबल क्लिनिकल विकास प्रमुख इलियाभ बारले लीलाई फोन सम्पर्क गर्दा उनका दिमागमा पहिले नै जरुरी कार्यभारहरूको लामो सूची तयार भइसकेको थियो।

अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर सम्मेलनमा प्रस्तुत गर्नका लागि तथ्यांक तयार पार्ने, अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासन (एफडिए) को समीक्षा प्रक्रियालाई अगाडि बढाउने र यस अध्ययनका सकारात्मक निष्कर्षहरूलाई अन्य भइरहेका परीक्षणहरूमा समेत तत्काल प्रयोग गर्ने कामहरू उनको प्राथमिकतामा थिए। यो कुनै हल्लेलुया मनाउने क्षण होइन, यो त एउटा ठूलो धमाका हो भन्दै लीले त्यो गम्भीर क्षणलाई स्मरण गरे।

मर्क र मडर्नाका आठ जना वर्तमान तथा पूर्व कम्पनी अधिकारीहरूका अनुसार यो सफलता कुनै रातारात प्राप्त भएको नभई १० वर्षको लामो र कठिन मिहिनेतको परिणाम हो। जब उनीहरूले सन् २०१६ मा क्यान्सर खोपको विकास गर्न संयुक्त साझेदारीको औपचारिक घोषणा गरे, त्यसभन्दा एक वर्ष अघिदेखि नै यी दुई कम्पनीहरूले अर्को छुट्टै खोप परियोजनामा सँगै काम गरिरहेका थिए।

क्यान्सर सहकार्यका लागि मर्कले सन् २०१६ मा सुरुवाती चरणमा २० करोड अमेरिकी डलर र त्यसपछि सन् २०२२ मा थप २५ करोड डलर भुक्तानी गरेको थियो। दुवै कम्पनीबीच यस परियोजनाको सम्पूर्ण लागत र प्राप्त हुने मुनाफा आपसी रूपमा बराबरी बाँड्ने सहमति भएको छ।

त्यस समयमा मर्कको ‘कीट्रुडा’ औषधि चेकपोइन्ट इनहिबिटर भनिने औषधिहरूको नयाँ वर्गमा एक शक्तिशाली शक्तिको रूपमा द्रुतगतिमा उदाउँदै थियो, जसले प्राकृतिक अवरोधहरूलाई हटाएर क्यान्सरविरुद्ध लड्न मानव शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई पूर्ण रूपमा खुला छोड्न सक्थ्यो।

मर्कका बारले मे महिनाको उत्तरार्धमा दिएको एक अन्तर्वार्तामा बताएअनुसार कीट्रुडाले विश्वलाई यो सिकायो कि क्यान्सरको प्रतिरक्षा पहिचान सम्भव छ, तर क्यान्सर आफैँमा चलाख भएर त्यसमा विभिन्न अवरोधहरू खडा गर्छ र कीट्रुडाले तिनै अवरोधहरूलाई पन्चाइदिन्छ।

त्यसपछि मर्कलगायत अन्य कर्पोरेट कम्पनीहरूले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई अझ बढी आक्रामक रूपमा सक्रिय पार्ने उपायहरूको खोजी गरे र कीट्रुडालाई टी-गिट इनहिबिटरजस्ता अर्को पुस्ताका इम्युनोथेरापी औषधिहरूसँग संयुक्त रूपमा परीक्षण गरे, तर ती प्रयासहरू सफल भएनन्।

सन् २०१५ देखि २०२१ सम्म मडर्नाका प्रमुख चिकित्सा अधिकारीको रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका ताल ज्याक्सले क्यान्सर खोपहरूमा काम गर्ने उद्देश्यले नै सन् १९९६ मा इजरायलबाट अमेरिका बसाइँसराइ गरेका थिए। उनले त्यसबेलाको अवस्था सम्झँदै भने कि उनीहरू त्यसबेला पूर्ण रूपमा असफल भए र लामो समयसम्म असफलताको सामना गरिरहे।

तर उनलाई एमआरएनए प्रविधिमा आधारित नयाँ वैज्ञानिक तौरतरिका, चेकपोइन्ट इनहिबिटरहरूको प्रयोग तथा सस्तो बन्दै गएको आनुवंशिक अनुक्रमणले भविष्यमा सफलताको मार्ग प्रशस्त गर्न सक्छ भन्नेमा पूर्ण विश्वास थियो। मडर्नासँग एमआरएनए प्रविधिको बलियो आधार त अवस्थित थियो, तर एक उदीयमान र सानो कम्पनी भएको नाताले अत्यन्त महँगा क्यान्सर परीक्षणहरू एक्लै धान्न उनीहरूको आर्थिक पहुँचभन्दा धेरै टाढाको विषय थियो।

बान्सेलका अनुसार मडर्नाले यसअघि चेकपोइन्ट इनहिबिटरहरू भएका अन्य संस्थाहरूसँग पनि संवाद गरेको थियो, तर मर्कसँगको पुरानो र प्रगाढ चिनजान तथा कीट्रुडाका ठूला क्लिनिकल परीक्षणहरू सफलतापूर्वक सञ्चालन गरेको उसको अमूल्य अनुभवबाट मडर्ना बढी प्रभावित भएको थियो।

मर्कका लीले ‘चमत्कारी औषधि’ को रूपमा वर्णन गरेको कीट्रुडा हाल २० फरक किसिमका क्यान्सर ट्युमरहरू र क्यान्सरका ४५ भन्दा बढी प्रकार तथा चरणहरूमा व्यापक रूपमा प्रयोग भइरहेको छ। तर, यो औषधिले ट्युमरको ठ्याक्कै कुन-कुन पक्षलाई लक्षित गर्छ र केही विशिष्ट बिरामीहरूमा किन अरूको तुलनामा राम्रो प्रतिक्रिया देखिन्छ भन्ने वैज्ञानिक रहस्य अझै पनि पूर्ण रूपमा खुल्न सकेको छैन।

मेसेन्जर रिबोक्लिनिक एसिड अर्थात् एमआरएनए मानव शरीरका प्रत्येक जीवित कोषमा प्राकृतिक रूपमा विद्यमान हुन्छ र यसको मुख्य जिम्मेवारी आनुवंशिक निर्देशनहरूलाई कोशिकाको केन्द्रबाट विशिष्ट प्रोटीन निर्माण गर्ने भागहरूसम्म सुरक्षित रूपमा पुर्‍याउनु हो। ‘इन्टिस्मेरान अटोजेन’ नाम दिइएको यो अभिनव खोपले प्रत्येक बिरामीको ट्युमरमा मात्र पाइने अद्वितीय उत्परिवर्तनहरूलाई विशेष रूपमा लक्षित गरेर प्रतिरक्षा प्रणालीलाई क्यान्सर कोषहरूमाथि घातक आक्रमण गर्न पूर्ण रूपमा प्रशिक्षित गर्छ।

यसअघि गरिएका क्यान्सर खोपका प्रयासहरूले प्रतिरक्षा प्रणालीलाई एक वा दुई वटा विशिष्ट ट्युमर उत्परिवर्तनहरू मात्र लक्षित गराउने असफल प्रयास गरेका थिए। यी दुई कम्पनीहरूले यस खोपको परीक्षण मेलानोमा (छालाको क्यान्सर) मा गर्ने निर्णय गरे, जसमा अन्य जुनसुकै क्यान्सरको तुलनामा सबैभन्दा धेरै संख्यामा उत्परिवर्तनहरू पाइन्छन् र चेकपोइन्ट इनहिबिटरहरूको यसको विरुद्धमा ऐतिहासिक सफलताको बलियो रेकर्ड पनि थियो।

उनीहरूले शल्यक्रियामार्फत प्राथमिक ट्युमरहरू पूर्ण रूपमा हटाइिसकेका प्रारम्भिक चरणका मेलानोमा बिरामीहरूमा यो खोप परीक्षण गर्ने रणनीतिक निर्णय गरे। यसले कम्पनीहरूलाई प्रत्येक बिरामीको विशिष्ट ट्युमरको प्रकृतिअनुसार अनुकूलित खोप तयार पार्नको लागि महत्वपूर्ण समय उपलब्ध गरायो र उनीहरूको शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीलाई पर्याप्त प्रतिक्रिया दिन थप समय पनि प्रदान गर्यो।

अत्याधुनिक एमआरएनए प्रविधिको प्रयोगमार्फत यी कम्पनीहरूले एकैसाथ दर्जनौं उत्परिवर्तनहरूलाई प्रभावकारी रूपमा लक्षित गर्न सफलता प्राप्त गरे। मडर्नाका सह-संस्थापक तथा प्रख्यात एमआईटीका वैज्ञानिक रोबर्ट लाङ्गरले इमेलमार्फत आफ्नो धारणा राख्दै भने कि यस विधिमा तपाईंसँग गोल हान्नका लागि धेरैभन्दा धेरै अवसरहरू उपलब्ध हुन्छन् र त्यसकारण सफल हुने सम्भावना पनि कैयौँ गुणा बढेर जान्छ।

कम्पनीहरूले यस खोपलाई कीट्रुडाको मानव शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीमा रहेका टी-कोषहरूलाई सक्रिय पार्ने अद्वितीय क्षमतासँग संयोजन गरे, जसले शरीरभित्र लुकेका असामान्य कोषहरूलाई सक्रिय रूपमा खोजेर नष्ट गर्छन्। लीले प्रस्ट पार्दै भने कि कीट्रुडाको सबैभन्दा विशेष पक्ष भनेको यसले शरीरका लडाकु कोषहरूलाई बन्धनमुक्त गरेर खुला छोडिदिन्छ।

यो नयाँ खोपले ती लडाकुहरूलाई पहिचान गर्नका लागि ३४ वटा बिरामी-विशिष्ट क्यान्सर लक्षहरू प्रदान गर्ने गर्छ, र तीमध्ये जम्मा एउटा मात्रै लक्षले काम गरे पनि पुग्ने उनको भनाइ छ। व्यक्तिगत क्यान्सर उपचारको यो प्रणालीमा अब लडाकु कोषसँग बिरामीकै आफ्नै विशिष्ट सुगन्ध हुने गर्छ।

यदि यो खोप नियामक निकायहरूबाट आधिकारिक रूपमा स्वीकृत भयो भने दुवै कम्पनीहरूले यसबाट अभूतपूर्व आर्थिक तथा व्यावसायिक लाभ प्राप्त गर्नेछन्। यस खोपको अमेरिकी नियामक स्वीकृति आगामी वर्ष नै प्राप्त हुन सक्ने बलियो सम्भावना रहेको छ।

मर्क कम्पनीले यस दशकको उत्तरार्धतिर हालैसमरसंसारको सर्वाधिक बिक्री हुने औषधिको रूपमा रहेको कीट्रुडाको पेटेन्ट अवधिको समाप्तिजस्तो ठूलो चुनौतीको सामना गर्दैछ। मडर्नाका लागि भने यो खोप कोभिड खोपको घट्दो माग र बजारको दबाबबीच एक प्रभावकारी जीवनरेखा साबित भएको छ र यसले कम्पनीको गुमेको ख्यातिलाई उच्च स्तरमा पुनर्जीवित गरेको छ।

हालैका दिनहरूमा अमेरिकी स्वास्थ्य सचिव रोबर्ट एफ केनेडी जुनियरले संक्रामक रोगहरूका लागि प्रयोग गरिने एमआरएनए खोपहरूको सुरक्षा र प्रभावकारितामाथि कुनै ठोस वैज्ञानिक प्रमाणबिना नै सार्वजनिक आलोचना गरेका छन् र यस क्षेत्रसँग सम्बन्धित ५० करोड डलर बराबरका अनुसन्धान परियोजनाहरूमा कटौतीसमेत गरेका छन्।

यद्यपि, मडर्नाको सेयर मूल्य, जो कोभिड महामारीको समयको आफ्नो उच्च विन्दुबाट करिब ९० प्रतिशतले खस्किएको थियो, यो खोपको ऐतिहासिक नतिजा सार्वजनिक भएलगत्तै १३० प्रतिशतभन्दा बढीले उकालो लागेको छ। एलएसईजीको तथ्यांक अनुसार वाल स्ट्रिटका विश्लेषकहरूले सन् २०३० सम्ममा यसको बिक्री १ अर्ब डलर र सन् २०३५ सम्ममा ३ अर्ब डलरभन्दा माथि पुग्ने उच्च अनुमान गरेका छन्।

यसको आगामी वैज्ञानिक परीक्षण अब फोक्सो, मिर्गौला र प्यान्क्रियाटिक क्यान्सरजस्ता तुलनात्मक रूपमा कम उत्परिवर्तनहरू हुने अन्य जटिल क्यान्सरहरूमा पनि यो दृष्टिकोण सफल हुन्छ वा हुँदैन भनेर पत्ता लगाउनु रहेको छ।

निकट भविष्यमा दुवै कम्पनीहरूले हालको मेलानोमासम्बन्धी तथ्यांकहरूलाई गहिरिएर विश्लेषण गर्ने र यो खोपलाई अझ बढी प्रभावकारी तथा उन्नत बनाउन सकिन्छ वा सकिंदैन भनेर हेर्ने योजना बनाएका छन्। सीइओ बान्सेलले स्पष्ट पार्दै भने कि यो इन्टिस्मेरान खोपको अन्तिम संस्करण होइन भन्ने मलाई पूर्ण विश्वास छ, यसका आगामी दिनहरूमा अझ उन्नत संस्करणहरू आउनेछन्।