काठमाडौं–तराई द्रुतमार्ग: दशकौँको सपनामा ‘फर्सिडोल’ले जगाएको नयाँ आशा

काठमाडौं । भगवान पशुपति नाथको धर्ति अर्थात् काठमाडौँलाई पृथ्वीको सबैभन्दा ठूलो ‘अन्नभण्डार’ (उर्वर भूमि) मानिने ‘सिन्धु–गंगा मैदान’ (इन्डो–गङ्गेटिक प्लेन)को उत्तरी भूखण्डसँग जोड्ने एउटा ‘ड्रिम प्रोजेक्ट’ हो– काठमाडौं–तराई द्रुतमार्ग (फास्ट ट्रयाक)।

नेपालको ‘गेम चेन्जर’ मानिएको यही फास्ट ट्रयाक निर्माण सुरु भएको आठ वर्ष बितिसक्दा पनि अझै अन्योलको भुमरीमा छ।

राष्ट्रिय गौरवको यो आयोजनाले आधा बाटो पनि पार गर्न नसकिरहेका बेला, यसको सबैभन्दा ठूलो अवरोध मानिएको ‘खोकना विवाद’ सुल्झाउन अब एउटा नयाँ र साहसी विकल्प अघि सारिएको छ- फर्सिडोल।

नेपाली सेनाको नेतृत्वमा निर्माण भइरहेको यो ७१ किलोमिटर लामो आधुनिक सडक आयोजनाको भौतिक प्रगति हालसम्म जम्मा ४५.१६ प्रतिशत मात्रै छ। २ खर्ब ११ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँको भारी लगानी अनुमान गरिएको यस परियोजनामा हालसम्म ८२ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खर्च भइसकेको छ।

तर, सुरुवाती (प्रस्थान) विन्दु खोकनामा देखिएको जग्गा मुआब्जा र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणको विवादले आयोजनाको भविष्यमाथि नै प्रश्नचिह्न खडा गरिदिएको थियो।

खोकनाको सट्टा फर्सिडोल

लामो समयदेखि अल्झिएको यो गाँठो फुकाउन प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले हालै स्थलगत निरीक्षण गर्दै वैकल्पिक मार्गमा अघि बढ्न निर्देशन दिएकी छन्। प्रधानमन्त्रीको निर्देशनपछि सेनाले खोकनाको विकल्पमा ३.३ किलोमिटर पर रहेको फर्सिडोललाई आयोजनाको नयाँ ‘इन्ट्री प्वाइन्ट’ (प्रस्थान विन्दु) बनाउने प्रस्ताव अघि सारेको छ।

“खोकनामा जग्गा प्राप्ति र स्थानीयको विरोधका कारण काम अगाडि बढ्न सकेको छैन,” नेपाली सेनाले भन्यो, “त्यसैले प्राविधिक अध्ययनका आधारमा फर्सिडोललाई विकल्पका रूपमा हेरिएको हो। यदि सरकारले यसलाई अन्तिम स्वीकृति दिएमा हामी तत्काल काम सुरु गर्नेछौँ।”

पुल्चोक इन्जिनियरिङ कलेजका विज्ञहरूले गरेको अध्ययनअनुसार अब द्रुतमार्गको मुख्य गेट र शुल्क संकलन केन्द्र (टोल प्लाजा) फर्सिडोलमै निर्माण गरिने बताएका छन्। यसले गर्दा खोकनाको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्पदा जोगिने मात्र होइन, वर्षौँदेखि रोकिएको निर्माण कार्यले पनि गति लिने अपेक्षा गरिएको छ।

“हामी विकासका लागि आतुर छौँ”

खोकनामा विकास र सम्पदाको द्वन्द्व चर्किए पनि, केही किलोमिटर परको फर्सिडोल र दक्षिणकाली क्षेत्रका बासिन्दा भने यो परियोजनालाई स्वागत गर्न ‘रातो कार्पेट’ ओछ्याएर बसेका छन्। उनीहरूका अनुसार त्यहाँ जग्गा अधिग्रहणको कुनै ठूलो विवाद छैन र अधिकांश जग्गा सरकारी वा खाली रहेका छन्।

“खोकनाभन्दा यता आयोजना आउनु त हाम्रो लागि धेरै ठूलो अवसर हो,” स्थानीय बासिन्दा राजु श्रेष्ठले उत्साहका साथ भने, “हाम्रो क्षेत्र विकासमा पछाडि परेको छ। यो बाटो बनेपछि ढुवानी सहज हुनेछ र हाम्रा सन्तानको भविष्य उज्वल हुनेछ।”

अर्का स्थानीय रमेश केसी पनि यो विकल्पलाई स्वागत गर्छन्। उनी भन्छन्, “बसपार्क र करिडोर बन्नु भनेको हाम्रो क्षेत्रमा चहलपहल बढ्नु हो। हामी विकासका लागि सरकारलाई पूर्ण सहयोग गर्न तयार छौँ।”

चुनौतीपूर्ण यात्रा र आगामी लक्ष्य

द्रुतमार्ग केवल सडक मात्र होइन, यो १० किलोमिटरभन्दा लामो सुरुङमार्ग र ८९ वटा जटिल पुलहरूको समिश्रण हो। आयोजनाको म्याद थपेर अब २०८३ चैतसम्म पुर्‍याइएको छ। भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयका सचिव केशव शर्माका अनुसार फर्सिडोलको प्रस्तावले द्रुतमार्गको मुख्य खण्ड निर्माणमा देखिएका अवरोध हटाउनेछ।

“हामीले स्थानीयको आस्था र विश्व सम्पदाको सम्भावनालाई पनि सम्मान गर्नुपर्छ,” सचिव शर्माले भने, “खोकनाको विवादलाई अहिलेकै अवस्थामा थाती राखेर फर्सिडोलबाट ‘लिंक रोड’ जोड्दा आयोजना समयमै सकिने सम्भावना बलियो हुन्छ।”

यदि यो नयाँ योजना मन्त्रिपरिषदबाट स्वीकृत भएमा, काठमाडौं र तराईबीचको दूरी मात्र छोटिने छैन, यसले नेपालको पूर्वाधार विकासको इतिहासमा एउटा नयाँ अध्याय पनि थप्नेछ। सेनाले २०८३ सालभित्रै गुणस्तरीय रूपमा आयोजना सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धता दोहोर्‍याएको छ।