कूटनीति हार्दै, बारुदले जित्दै : के पश्चिम एसिया अकल्पनीय महायुद्धको सँघारमा पुगेकै हो ?

तेहरानका सैन्य संरचनाहरूमाथि इजरायलको पछिल्लो शक्तिशाली प्रहार र फारसको खाडीका औद्योगिक केन्द्रहरूमा इरानको जवाफी हमलाले पश्चिम एसियालाई एउटा यस्तो युद्धमा धकेलेको छ, जहाँबाट शान्तिको पुनरागमन निकै कठिन देखिन्छ।

काठमाडौँ । पश्चिम एसिया अहिले एक यस्तो मोडमा उभिएको छ, जहाँबाट शान्तिको बाटो निकै धमिलो देखिन्छ। इजरायल र अमेरिकाले इरानमाथि गरेको पछिल्लो भीषण हवाई आक्रमणले तेहरानसहितका प्रमुख सहरहरूलाई थर्कमान बनाएको छ।

इजरायली सेनाले तेहरानका सरकारी पूर्वाधार र सैन्य कमाण्ड सेन्टरहरूलाई लक्षित गरी ‘आक्रमणको नयाँ लहर’ सफलतापूर्वक सम्पन्न गरेको घोषणा गरेको छ।

तेहरानको उत्तरी र उत्तर-पूर्वी भेगका आकाशमा धुवाँको मुस्लो देखिएको छ भने स्थानीय बासिन्दाहरूले अहिलेसम्मकै ठूला विस्फोटका आवाजहरू सुनेको बताएका छन्।

यो हमला इरानको ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र उत्पादन केन्द्र र हवाई प्रतिरक्षा प्रणालीलाई कमजोर पार्ने रणनीतिक उद्देश्यका साथ गरिएको बुझिएको छ।

तेहरानमा भएको प्रहारको केही घण्टाभित्रै इरानले पनि यसको कडा प्रतिवाद गर्ने चेतावनी दिँदै खाडी क्षेत्रमा रहेका अमेरिकी र इजरायली शैक्षिक तथा सैन्य प्रतिष्ठानहरूलाई निसाना बनाउने बताएको छ।

विशेष गरी फारसको खाडीमा रहेका प्रमुख औद्योगिक केन्द्रहरू जस्तै ‘अलुमिनियम बहराइन’ र ‘एमिरेट्स ग्लोबल अलुमिनियम’ मा ड्रोन र क्षेप्यास्त्र प्रहार भएको खबर छ।

यसले युद्ध अब सैन्य अखडाहरूमा मात्र सीमित नरही क्षेत्रीय आर्थिक मेरुदण्डमाथि नै प्रहार हुन थालेको पुष्टि गर्छ।

फैलँदो युद्धको राप

यमनका हुथी विद्रोहीहरूले पनि यसै समयमा इजरायलको दक्षिणी क्षेत्रमा ‘संवेदनशील सैन्य स्थल’हरूलाई लक्षित गरी क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेका छन्। हुथीहरूले यो आफ्नो पूर्ण सहभागिता नभई एउटा गम्भीर चेतावनी भएको र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण नरोकेसम्म यस्ता प्रहारहरू जारी रहने बताएका छन्।

पूर्व अमेरिकी कूटनीतिज्ञ नबिल खुरीले पनि हुथीहरुको उक्त दाबीलाई स्वीकारेका छन् । उनका अनुसार हुथीहरूले इजरायलमाथि गरेका ड्रोन र क्षेप्यास्त्र प्रहारहरू अहिलेका लागि ‘चेतावनी’ मात्र हुन्।

तर, यदि इरानमाथि पूर्णकालीन आक्रमण भएमा हुथीहरूले लाल सागर (एसिया र अफ्रिका छुट्याउने खाडी, जसलाई सुएज नहरले भूमध्ये सागरसँग जोड्छ)को प्रवेशद्वार ‘बाब अल-मन्दाब’ पूर्ण रूपमा बन्द गरिदिन सक्छन्। यस्तो कदमले विश्वको व्यापारिक मार्ग ठप्प पार्ने र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धनको मूल्यमा अकल्पनीय वृद्धि ल्याउने निश्चित छ।

अर्कोतर्फ, सिरिया र इराकमा रहेका अमेरिकी सैन्य आधार शिविरहरूमाथि भइरहेका ड्रोन आक्रमणले यो युद्धको परिधि झनै फराकिलो बनाउँदै लगेको छ।

बहुआयामिक सैन्य परिचालन

सिरियाली सेनाले इराकबाट अमेरिकी सैन्य आधार शिविरलाई लक्षित गरी पठाइएका चारवटा ड्रोनहरूलाई खसालेको दाबी गरेको छ।

उता, इजरायली सेनाले पहिलो पटक सिरियाको बाटो हुँदै लेबनानको विवादित माउन्ट डोभ क्षेत्रमा जमिन मार्गबाट सैन्य कारबाही सुरु गरेको छ। हिजबुल्लाहसँगको यो भिडन्तमा इजरायलले आफ्ना पाँचौँ सैनिक गुमाएको छ, जसमा एक अमेरिकी-इजरायली नागरिक समेत रहेका छन्।

इजरायली रक्षा मन्त्रीले उत्तरमा ‘सुरक्षा बफर जोन’ बनाउने दाबी गरे पनि सैन्य विश्लेषकहरूले भने यसलाई जोखिमपूर्ण कदम भनेका छन्। हिजबुल्लाहको पकड भएको क्षेत्रमा इजरायली सेनाको प्रवेशले अझ बढी क्षति निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिइएको छ।

ओमान जस्ता तटस्थ मुलुकहरूले पनि आफ्नो भूमिमा भएका रहस्यमय ड्रोन आक्रमणहरूको अनुसन्धान गरिरहेका छन्, जसले पश्चिम एसियाको कुनै पनि कुना अब सुरक्षित नरहेको पुष्टि गर्छ।

कूटनीतिक प्रयास

एकातिर युद्धको मैदान तातिरहेको छ भने अर्कोतिर इस्लामावादमा पाकिस्तान, टर्की, इजिप्ट र साउदी अरेबियाका विदेशमन्त्रीहरूले तनाव कम गर्न आपतकालीन बैठक गरिरहेका छन्। उनीहरूले इरानमाथिको सैन्य कारबाहीले विश्वव्यापी इन्धन आपूर्ति र सुरक्षामा अपूरणीय क्षति पुर्‍याउने चेतावनी दिँदै तत्काल कूटनीतिक मार्ग अपनाउन जोड दिएका छन्।

उनीहरूले तत्काल युद्धविरामको वकालत गरे पनि जमिनमा त्यसको प्रभाव शून्य देखिएको छ। पूर्व भारतीय कूटनीतिज्ञ केपी फाबियनका अनुसार यो युद्धको साँचो अमेरिकी राष्ट्रपति र इजरायली प्रधानमन्त्रीको हातमा छ। उनले यसलाई ‘मृत्यु र विनाशको नाच’ को संज्ञा दिँदै वासिङ्टनबाट आइरहेका विरोधाभासी सन्देशहरूले अन्योल थपेको बताए।

सत्यको संहार र मानवीय संवेदना

यो महासङ्घर्षको बीचमा सबैभन्दा दुःखद पक्ष भनेको सत्य ओकल्ने आवाजहरूलाई दबाउने प्रयास हुनु हो। दक्षिण लेबनानको जेज्जिन क्षेत्रमा इजरायली हवाई आक्रमणमा परी रिपोर्टिङबाट फर्कँदै गरेका तीन जना पत्रकारको मृत्यु भएपछि विश्वभर यसको निन्दा भइरहेको छ।

‘प्रेस’ लेखिएको गाडीमा सवार पत्रकारहरू अली शोइब, फातिमा फ्तौनी र भिडियो पत्रकार मोहम्मद फ्तौनीको हत्यालाई इरानका विदेशमन्त्रीले ‘सत्यको संहार’ गर्ने नियतका साथ गरिएको लक्षित हत्याको संज्ञा दिएका छन्।

यो घटनाले विश्वव्यापी रूपमा पत्रकारहरूको सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय कानुनको उल्लंघनबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

तर, इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अरागचीले यसलाई ‘सत्यको आतंक’ भन्दै पत्रकारहरूलाई नियोजित रूपमा मारिएको आरोप लगाए।

इजरायल र अमेरिकामा युद्ध विरोधी प्रदर्शनहरू चर्किएका छन् भने लेबनानको बेरुतमा पत्रकारहरूको हत्याको विरोधमा हजारौँ मानिस सडकमा उत्रिएका छन्। गत वर्ष विश्वभर मारिएका पत्रकारहरूमध्ये दुई तिहाइको मृत्युको जिम्मेवार इजरायल रहेको तथ्याङ्कले सञ्चार जगतमा त्रास फैलाएको छ।

तर, लेबनानका सञ्चारकर्मीहरूले यो शोकलाई शक्तिमा बदल्दै जस्तोसुकै मूल्य चुकाएर भए पनि सत्यको पक्षमा निरन्तर कलम र क्यामेरा चलाइरहने र युद्धको वास्तविकता विश्वसामु ल्याइरहने दृढता व्यक्त गरेका छन्।