इरान युद्धको ५० दिन: ५० अर्ब डलर बराबरको तेल उत्पादनमा क्षति, गहिरिँदै ऊर्जा संकट
काठमाडौँ। इरान युद्ध सुरु भएको झण्डै ५० दिन पुग्नै लाग्दा विश्वले ५० अर्ब डलर भन्दा बढी मूल्य बराबरको कच्चा तेल उत्पादनको अवसर गुमाएको छ।
यस संकटको परकम्प आगामी केही महिना मात्र नभई वर्षौंसम्म महसुस गरिने विश्लेषकहरूले बताएका छन् ।
लेबनानमा युद्धविरामको सम्झौतापछि इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्चीले शुक्रबार ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ खुला रहेको बताएका थिए तर इरानले स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः नियन्त्रणमा लिएको छ।
यता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पनि इरान युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौता चाँडै हुनेमा आफू विश्वस्त रहेको बताए पनि यसको निश्चित समय अझै स्पष्ट छैन।
गत फेब्रुअरीको अन्त्यबाट सुरु भएको यस संकटका कारण विश्व बजारबाट ५० करोड ब्यारेल भन्दा बढी कच्चा तेल र कन्डेन्सेट बाहिरिएको छ। केप्लरको तथ्याङ्क अनुसार यो आधुनिक इतिहासकै ऊर्जा आपूर्तिको सबैभन्दा ठूलो अवरोध हो।
५० करोड ब्यारेल तेलको क्षति कति ठूलो हो भन्ने कुरालाई बुझ्ने गरी भन्नुपर्दा, यो परिमाणले विश्वभरका सबै जहाजहरूलाई १० हप्तासम्म उडाउन वा संसारभरका सम्पूर्ण सवारी साधनहरूलाई ११ दिनसम्म लगातार चलाउन पुग्छ।
वूड म्याकेन्जी र रोयटर्सका अनुसार यो क्षति पूरै विश्व अर्थतन्त्रलाई ५ दिनसम्म धान्न सक्ने वा अमेरिका जस्तो ठूलो देशको एक महिनाको कुल माग बराबर हो। अझै स्पष्ट रूपमा भन्नुपर्दा, यो परिमाणले अमेरिकी सेनालाई झण्डै ६ वर्षसम्म पुग्ने इन्धन उपलब्ध गराउन सक्थ्यो भने विश्वको अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी उद्योगलाई करिब चार महिनासम्म निर्वाध रूपमा चलाउन पर्याप्त हुन्छ।
मार्च महिनामा खाडीका अरब देशहरूले दैनिक करिब ८० लाख ब्यारेल कच्चा तेल उत्पादनको क्षमता गुमाएका छन्। यो विश्वका दुई ठूला तेल कम्पनीहरू ‘एक्सन मोबिल’ र ‘सेभ्रोन’ को संयुक्त उत्पादन बराबरको परिमाण हो।
त्यसैगरी, साउदी अरब, कतार, यूएई, कुवेत, बहराइन र ओमानबाट हुने हवाई इन्धनको निर्यातमा भारी गिरावट आएको छ। फेब्रुअरीमा १ करोड ९६ लाख ब्यारेल निर्यात भएकोमा मार्च र अप्रिल महिनामा यो घटेर मात्र ४१ लाख ब्यारेलमा खुम्चिएको छ। यो क्षति न्युयोर्कको जेएफके विमानस्थल र लन्डन हिथ्रोबीच हुने २०,००० राउन्ड-ट्रिप उडानका लागि पर्याप्त हुने इन्धन बराबर हो।
द्वन्द्व सुरु भएयता तेलको औसत मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलर रहेको आधारमा, यो उत्पादन कटौतीले करिब ५० अर्ब डलर बराबरको राजस्व घाटा गराएको छ। यो रकम जर्मनीको वार्षिक कुल गृहस्थ उत्पादनको १ प्रतिशत वा लातभिया र एस्टोनिया जस्ता साना देशहरूको कुल जीडीपी बराबर हो।
स्ट्रेट अफ हर्मुज खुला गरिए पनि तेलको उत्पादन र प्रवाह पुरानै लयमा फर्कन निकै ढिलो हुने अपेक्षा गरिएको छ। अप्रिल महिनामा विश्वभरको जमिनमा भण्डारण गरिएको कच्चा तेलको मौज्दात ४ करोड ५० लाख ब्यारेलले घटेको छ। मार्चको अन्त्यदेखि उत्पादनमा आएको अवरोध दैनिक १ करोड २० लाख ब्यारेलसम्म पुगेको छ।
विश्लेषकका अनुसार कुवेत र इराकका भारी कच्चा तेल खानीहरूलाई सामान्य अवस्थामा फर्कन ४ देखि ५ महिना लाग्न सक्छ। यसका साथै कतारको रास लफान एलएनजी कम्प्लेक्स र रिफाइनिङ क्षमतामा भएको क्षतिका कारण क्षेत्रीय ऊर्जा पूर्वाधारको पूर्ण पुनर्स्थापना हुन वर्षौँ लाग्न सक्ने देखिएको छ।
