सेभेन-इलेभेनका संस्थापक एवं जापानी खुद्रा व्यापारका प्रणेता तोसिफुमी सुजुकीको निधन
काठमाडाैं । जापानको आधुनिक खुद्रा व्यापार (रिटेल) क्षेत्रमा क्रान्ति ल्याउने तथा ‘सेभेन-इलेभेन जापान’का संस्थापक तोसिफुमी सुजुकीको ९३ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ।
सेभेन एन्ड आई होल्डिङ्सका अनुसार गत मे १८ (जेठ ५ गते) मुटुको खराबी (हार्ट फेलर) का कारण उनको निधन भएको हो। कम्पनीले सोमबार मात्रै उनको निधनको औपचारिक जानकारी सार्वजनिक गरेको हो।
सुजुकीलाई जापानमा ‘कन्भिनियन्स स्टोर’ (सुविधा पसल) उद्योगका पिताका रूपमा सम्मानपूर्वक हेरिन्थ्यो।
सन् १९३२ मा जापानको नागानोमा जन्मेका सुजुकीले सुरुमा पुस्तक थोक विक्रेताका रूपमा काम गरेका थिए। पछि सन् १९६३ मा उनी ‘इतो-योकादो’ नामको खुद्रा बिक्रेता कम्पनीमा आबद्ध भए।
त्यस समयमा जापानमा साना र चौबिसै घण्टा खुल्ने ‘कन्भिनियन्स स्टोर’ को अवधारणा सफल हुन सक्दैन भन्ने ठूलो आशंका र अविश्वास थियो। तर, चौतर्फी आशंकालाई चिर्दै सुजुकीले सन् १९७३ मा अमेरिकी कम्पनी ‘साउथल्यान्ड कर्पोरेसन’ (सेभेन इलेभेनको तत्कालीन सञ्चालक) सँग साझेदारी गरेर ‘सेभेन-इलेभेन जापान’ को स्थापना गरे। उनले सन् १९७४ मा टोकियोमा जापानकै पहिलो सेभेन-इलेभेन स्टोर खोलेका थिए।
सुजुकीले जापानको खुद्रा बजारलाई आधुनिक बनाउन महत्वपूर्ण योगदान दिए। उनले ग्राहकको माग बुझ्न र सोही अनुसार सामान आपूर्ति (इन्भेन्टरी) मिलाउन ‘डाटा’ वा तथ्याङ्कको प्रयोग गर्ने प्रणालीको सुरुवात गरे।
उनले तयार पारिएका खाना (रेडी-टु-इट मिल्स) र सामानको तीव्र खपत एवं प्रतिस्थापन (र्यापिड इन्भेन्टरी टर्नओभर) मा आधारित व्यावसायिक मोडलको विकास गरे। यही मोडलका कारण आज ‘कन्भिनियन्स स्टोर’ जापानको दैनिक जीवन र खुद्रा व्यापारको मेरुदण्ड बन्न सफल भएको छ।
सन् १९९० को दशकको सुरुवातमा अमेरिकी मातृ कम्पनी ‘साउथल्यान्ड कर्पोरेसन’ अत्यधिक ऋणका कारण टाट पल्टिएपछि (बैंकराप्ट) सुजुकीले नै त्यसको सफल पुनर्संरचना र उद्धारको नेतृत्व गरेका थिए। पछि उनकै नेतृत्वमा अमेरिकी सेभेन-इलेभेन पूर्ण रूपमा जापानी स्वामित्वमा आयो।
सन् २००५ मा सुजुकीले ‘सेभेन एन्ड आई होल्डिङ्स’ को स्थापना गरे र यसलाई विश्वकै ठूला खुद्रा व्यापारिक समूह (कङ्ग्लोमरेट) मध्ये एक बनाए।
अध्ययनमा निकै रुचि राख्ने सुजुकीले व्यवस्थापकीय विवादका कारण सन् २०१६ मा कम्पनीको अध्यक्ष पदबाट राजीनामा दिएका थिए। पद त्यागे पनि उनी जापानको खुद्रा व्यवसाय क्षेत्रमा सधैँ एक प्रभावशाली र मार्गदर्शक व्यक्तित्वका रूपमा रहिरहे।
