इरानले ‘जीत’ घोषणा गरेको समझदारी पत्रमा ठ्याक्कै के लेखिएको छ ?

काठमाडौँ । इरानमा युद्ध रोक्न र हर्मुज जलमार्ग खुला गर्नका लागि भनेर अमेरिका–इरान बीचको भएको अन्तरिम सम्झौतामा के के छन् भन्ने कुराहरु एक जना अमेरिकी वरिष्ठ अधिकारीले पत्रकारहरू सामु पढेर सुनाएका थिए ।

उक्त सम्झौताले १४ बुँदाहरूमा एक उच्चस्तरीय समझदारीको रूपरेखा प्रस्तुत गरेको छ । यसले इरानको आणविक कार्यक्रमलाई कसरी बन्द गर्ने भन्ने जस्ता धेरै जटिल मुद्दाहरूलाई अन्तिम सम्झौता नभएसम्मका लागि स्थगित गरेको छ।

यसले शुक्रबार स्विट्जरल्याण्डमा सुरु हुन लागेको ६० दिने बृहत्तर वार्ताका लागि मार्गप्रशस्त गर्ने भनिएको छ ।

अमेरिकी अधिकारीले वाचन गरेको सत्य हो भने ‘संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्र बीचको इस्लामावाद समझदारीपत्र’ नाम दिइएको उक्त दस्तावेजको पूर्ण पाठ यस प्रकार छ :

१. संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्र तथा वर्तमान युद्धमा रहेका तिनीहरूका सहयोगीहरूले यस समझदारीपत्र (एमओयू) मा हस्ताक्षर गर्दै, लेबनान लगायतका सबै मोर्चाहरूमा सैन्य कारबाही तुरुन्त र स्थायी रूपमा समाप्त भएको घोषणा गर्दछन्, र अबदेखि एकअर्का विरुद्ध कुनै पनि युद्ध वा सैन्य कारबाही सुरु नगर्ने, र एकअर्का विरुद्ध बल प्रयोग गर्ने वा धम्की दिने कार्यबाट टाढा रहने, र लेबनानको क्षेत्रीय अखण्डता र सार्वभौमसत्ता सुनिश्चित गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछन्। अन्तिम सम्झौताले लेबनान लगायतका सबै मोर्चाहरूमा युद्धको स्थायी अन्त्य र यस अनुच्छेदका अन्य व्यवस्थाहरूलाई क्रियान्वयित गर्नेछ।

२. संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्र एकअर्काको सार्वभौमसत्ता र क्षेत्रीय अखण्डताको सम्मान गर्न र एकअर्काको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्न प्रतिबद्ध छन्।

३. संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्र आपसी सहमतिमा थप गर्न सकिने गरी बढीमा ६० दिनभित्र वार्ता गर्न र अन्तिम सम्झौतामा पुग्न प्रतिबद्ध छन्।

४. यस समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएलगत्तै, संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नो नौसैनिक नाकाबन्दी र इरान इस्लामी गणतन्त्र विरुद्धका कुनै पनि अवरोध वा बाधाहरू हटाउन सुरु गर्नेछ र ३० दिनभित्र नौसैनिक नाकाबन्दी पूर्ण रूपमा समाप्त गर्नेछ। यस अवधिमा, जहाजहरूको आवतजावत इरान इस्लामी गणतन्त्रद्वारा युद्धपूर्वको आवतजावतको संख्या पुन:स्थापना गरिए अनुरुप समानुपातिक हुनेछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले अन्तिम सम्झौता भएको ३० दिनभित्र इरान इस्लामी गणतन्त्रको वरपरबाट आफ्ना सेनाहरू हटाउने थप प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ।

५. यस समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएपछि, इरान इस्लामी गणतन्त्रले फारसको खाडीदेखि ओमानको सागर र यसको विपरित दिशामा व्यापारिक जहाजहरूको सुरक्षित आवतजावतका लागि ६० दिनसम्म मात्र कुनै शुल्क नलिई आफ्नो तर्फबाट उत्कृष्ट प्रयास गर्ने प्रबन्ध मिलाउनेछ। व्यापारिक जहाजहरूको आवतजावत तुरुन्तै सुरु हुनेछ र इरान इस्लामी गणतन्त्रद्वारा प्राविधिक तथा सैन्य अवरोधहरू हटाउने र बारुदी सुरुङहरू हटाउने आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै ३० दिनभित्र यसलाई स्थापित गरिनेछ। इरान इस्लामी गणतन्त्रले हर्मुज जलमार्गमा भविष्यको प्रशासन र सामुद्रिक सेवाहरू परिभाषित गर्न ओमान सल्तनतसँग संवाद गर्नेछ, लागू हुने अन्तर्राष्ट्रिय कानुन र हर्मुज जलमार्गका तटीय राज्यहरूको सार्वभौम अधिकार अनुरूप फारसको खाडीका अन्य तटीय राज्यहरूसँग छलफल गर्नेछ।

६. संयुक्त राज्य अमेरिकाले क्षेत्रीय साझेदारहरूसँग मिलेर इरान इस्लामी गणतन्त्रको पुनर्निर्माण र आर्थिक विकासका लागि कम्तीमा ३०० अर्ब अमेरिकी डलरको निश्चित, आपसी सहमति भएको योजना विकास गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ। यस योजनाको कार्यान्वयनको संयन्त्र ६० दिनभित्र अन्तिम सम्झौताको अंशको रूपमा टुङ्गो लगाइनेछ। सम्बन्धित वित्तीय कारोबारका लागि आवश्यक पर्ने सबै इजाजतपत्र, छुट, र अनुमतिहरू संयुक्त राज्य अमेरिकाद्वारा प्रदान गरिनेछ।

७. संयुक्त राज्य अमेरिकाले अन्तिम सम्झौताको हिस्साको रूपमा सहमति भएको समयतालिका अनुसार इरान इस्लामी गणतन्त्र विरुद्धका संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्का प्रस्तावहरू, अर्थात् आईएईए बोर्ड अफ गभर्नर्सका प्रस्तावहरू, र अमेरिकाका सबै एकपक्षीय प्राथमिक र माध्यमिक प्रतिबन्धहरू लगायतका सबै प्रकारका प्रतिबन्धहरू समाप्त गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ। इरान इस्लामी गणतन्त्र र संयुक्त राज्य अमेरिकाले माथि उल्लेखित प्रतिबन्धहरू समाप्त गर्ने मुद्दाको गम्भीर महत्त्वलाई स्वीकार गर्दछन् र तिनीहरूमा आपसी सहमति जुटाउन वार्तामा यी मुद्दाहरूलाई तुरुन्तै सम्बोधन गर्ने आफ्नो मनसाय व्यक्त गर्दछन्।

८. इरान इस्लामी गणतन्त्रले आफूले आणविक हतियार प्राप्त वा विकास नगर्ने कुरालाई पुन: पुष्टि गर्दछ। संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्र, आईएईएको रेखदेखमा घटनास्थलमै ‘डाउन-ब्लेन्डिङ’ गर्ने न्यूनतम विधिसहित अनुच्छेद ७ मा उल्लेखित समयतालिका अनुसार आपसी सहमति गरिने संयन्त्र बमोजिम संचित संवर्धित सामग्रीको व्यवस्थापन गर्न सहमत भएका छन्। दुवै पक्षले अन्तिम सम्झौतामा सन्तोषजनक ढाँचामा सहमति भए बमोजिम इरान इस्लामी गणतन्त्रको आणविक आवश्यकतासँग सम्बन्धित संवर्धनको मुद्दा र अन्य आपसी सहमति भएका विषयहरूमा छलफल गर्न पनि सहमति जनाएका छन्। अन्तिम सम्झौताले यस अनुच्छेदका व्यवस्थाहरूलाई पुष्टि गर्नेछ। संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्रले माथि उल्लेखित आणविक मुद्दाहरूको गम्भीर महत्त्वलाई स्वीकार गर्दछन् र तिनीहरूमा आपसी सहमति जुटाउन वार्तामा यी मुद्दाहरूलाई तुरुन्तै सम्बोधन गर्ने आफ्नो मनसाय व्यक्त गर्दछन्।

९. अन्तिम सम्झौता नभएसम्म, संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्र यथास्थिति कायम राख्न सहमत छन्। इरान इस्लामी गणतन्त्रले आफ्नो आणविक कार्यक्रमको वर्तमान यथास्थिति कायम राख्नेछ र संयुक्त राज्य अमेरिकाले कुनै नयाँ प्रतिबन्धहरू लगाउने छैन र यस पश्चिम एसिया क्षेत्रमा थप सेना तैनाथ गर्ने छैन।

१०. संयुक्त राज्य अमेरिकाले प्रतिज्ञा गर्दछ कि यस समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएलगत्तै र प्रतिबन्धहरू समाप्त नभएसम्म, अमेरिकी अर्थ मन्त्रालय (डिपार्टमेण्ट अफ ट्रेजरी) ले इरानी कच्चा तेल, पेट्रोलियम उत्पादनहरू, र त्यसका सह-उत्पादनहरूको निर्यात, र बैंकिङ कारोबार, बीमा, यातायात लगायतका सबै सम्बद्ध सेवाहरूका लागि छुट जारी गर्नेछ।

११. संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरान इस्लामी गणतन्त्रको रोक्का गरिएका वा प्रतिबन्धित कोष र सम्पत्तिहरू प्रयोगका लागि पूर्ण रूपमा उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ। यस समझदारीपत्रको कार्यान्वयन भएपछि, संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्रले वार्ताका क्रममा यी कोषहरू फुकुवा गर्ने सम्बन्धी प्रक्रियाहरूमा आपसी सहमति गर्नेछन्। त्यस्ता कोषहरू, चाहे मूल खातामा राखिएका हुन् वा स्थानान्तरण गरिएका हुन्, इरान इस्लामी गणतन्त्रको केन्द्रीय बैंकद्वारा तोकिएको कुनै पनि अन्तिम लाभार्थीलाई भुक्तानीका लागि पूर्ण रूपमा प्रयोगयोग्य बनाइनेछ। संयुक्त राज्य अमेरिकाले सोही अनुसार आवश्यक सबै इजाजतपत्र र अनुमतिहरू जारी गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ।

१२. संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्र यस समझदारीपत्रको सफल कार्यान्वयन र अन्तिम सम्झौताको भविष्यको अनुपालनको निगरानी गर्न एक कार्यकारी संयन्त्र स्थापना गरिने कुरामा सहमत छन्।

१३. यस समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गरेपछि, र यस समझदारीपत्रको अनुच्छेद १, ४, ५, १० र ११ को कार्यान्वयनको सुरुवात र यी उपायहरूको निरन्तर कार्यान्वयनको अधीनमा रही, संयुक्त राज्य अमेरिका र इरान इस्लामी गणतन्त्रले बाँकी अन्य अनुच्छेदहरूमा मात्र विशेष रूपमा अन्तिम सम्झौताको सम्बन्धमा वार्ता सुरु गर्नेछन्।

१४. अन्तिम सम्झौतालाई संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को बाध्यात्मक प्रस्तावद्वारा अनुमोदन गरिनेछ।