बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप बढ्यो, कर्जा विस्तार सुस्त

काठमाडाैँ । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप १४.४ प्रतिशतले बढेको छ। निक्षेप बैंकिङ प्रणालीको प्रमुख स्रोत हो, जसको उपयोग बैंक तथा वित्तीय संस्थाले कर्जा प्रवाहलगायतका वित्तीय गतिविधिमा गर्छन्।

निक्षेपमा भएको वृद्धि बैंकिङ प्रणालीमा संकलित बचतको अवस्थासँग सम्बन्धित हुन्छ। सर्वसाधारण, व्यवसाय तथा विभिन्न संस्थाले बैंकमा जम्मा गरेको रकम निक्षेपका रूपमा गणना गरिन्छ। निक्षेपको वृद्धि आर्थिक गतिविधि, ब्याजदर, बचत गर्ने व्यवहार र बैंकिङ प्रणालीप्रतिको विश्वासजस्ता विभिन्न पक्षसँग सम्बन्धित हुन सक्छ।

राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका शाखा सञ्जालसम्बन्धी विवरण पनि समावेश छ। २०८३ भदौ मसान्तमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका कुल शाखा संख्या ११ हजार २८९ रहेको छ। सोही अवधिमा सञ्चालनमा रहेका बैंक तथा वित्तीय संस्थाको संख्या १०४ थियो।

निक्षेप बढ्नु बैंकिङ प्रणालीका लागि महत्त्वपूर्ण भए पनि निक्षेपको वृद्धिले मात्र कर्जा माग, लगानी वा आर्थिक उत्पादनमा समान अनुपातमा वृद्धि भएको प्रमाणित गर्दैन। बैंकहरूले निक्षेपलाई कसरी परिचालन गर्छन्, कर्जाको गुणस्तर कस्तो छ र उत्पादनशील क्षेत्रमा कति रकम प्रवाह हुन्छ भन्ने पक्ष पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

तर, यही दुई महिनामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा १.६ प्रतिशतले बढेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनले समीक्षा अवधिमा निजी क्षेत्रमा कर्जा प्रवाहमा वृद्धि भएको देखाएको हो।

निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जाले व्यवसाय, उद्योग, सेवा तथा व्यक्तिगत आर्थिक गतिविधिका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट उपलब्ध गराइएको ऋणलाई जनाउँछ। कर्जाको प्रवाह उत्पादन, व्यापार, निर्माण, सेवा तथा अन्य क्षेत्रमा लगानी गर्न प्रयोग हुन सक्छ। तर कर्जा वृद्धिको वास्तविक आर्थिक प्रभाव कर्जा कुन क्षेत्रमा गएको छ र त्यसको उपयोग कसरी भएको छ भन्ने कुरामा निर्भर हुन्छ।

राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनअनुसार समीक्षा अवधिमा विभिन्न क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जाको वृद्धिदर फरक–फरक रहेको छ। ट्रस्ट रिसिप्ट अर्थात् आयात कर्जा ९.४ प्रतिशतले र विपन्न वर्ग कर्जा ४.७ प्रतिशतले बढेको छ। आवधिक कर्जा १.६ प्रतिशतले, रियल इस्टेट कर्जा १.४ प्रतिशतले तथा माग र अन्य चालु पुँजी कर्जा १.४ प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

यस अवधिमा क्यास क्रेडिट कर्जा १.३ प्रतिशतले र अधिविकर्ष कर्जा १.२ प्रतिशतले बढेको छ। अर्कोतर्फ, कृषि क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा २.२ प्रतिशतले घटेको छ।

कर्जा प्रवाहको क्षेत्रगत संरचनाले बैंकिङ लगानीको दिशा बुझ्न सहयोग गर्छ। तथापि, कर्जा वृद्धिलाई मात्रै आधार बनाएर आर्थिक उत्पादन वा रोजगारीमा भएको परिवर्तनको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन।