महँगी र असन्तुष्टिले तात्यो फ्रान्सकाे सडक, झण्डै ६ लाख मान्छेले गरे वर्षकै ठूलो प्रदर्शन

जीवनयापनको बढ्दो लागत, आर्थिक असमानता र सरकारको उदासिनता विरुद्ध फ्रान्सभर हालसम्मकै विशाल प्रदर्शन भएको छ, जसले सरकारलाई गम्भीर दबाबमा पारेको छ।

काठमाडाैँ । फ्रान्समा गत सेप्टेम्बर महिनादेखि सुरु भएको असन्तोष र हडतालका क्रममा बिहीबार हालसम्मकै सबैभन्दा ठूलो प्रदर्शन भएको छ। सरकारी अनुमान अनुसार यस दिन फ्रान्सभर करिब पाँच लाख पचहत्तर हजार प्रदर्शनकारी सडकमा उत्रिएका थिए।

गत अक्टोबर १७ का दिन भएका प्रदर्शनहरूमा हिंसात्मक झडप भए पनि यस पटक भने सामान्य छिटपुट घटनाबाहेक अधिकांश समय प्रदर्शन शान्त नै रह्यो। यद्यपि, देशका विभिन्न सहरहरूमा स्थानीय स्तरमा भने सुरक्षाकर्मी र प्रदर्शनकारीबीच केही झडपहरू भएका थिए।

यस व्यापक प्रदर्शनका कारण विद्यालय, विश्वविद्यालय, रेल सेवा र केही हदसम्म अस्पतालहरूमा समेत कामकाज प्रभावित भयो। यस आन्दोलनमा विद्यार्थीदेखि लिएर ट्रेड युनियन र ‘येलो भेस्ट’ (पहेँलो ज्याकेटधारी) आन्दोलनकारीहरू समेत एकै ठाउँमा उभिएका छन्।

यसले के देखाउँछ भने, विद्यालयमा राम्रो भौतिक सुविधा माग गर्ने विद्यार्थीको आन्दोलन अब बृहत् रूप लिएर श्रमिकहरूको छाता संगठनसम्म फैलिएको छ।

सबै समूहका आआफ्ना छुट्टाछुट्टै मागहरू भए पनि महँगी, सरकारको निष्क्रियता, बढ्दो वर्गभेद र सामाजिक तथा राजनीतिक परिवर्तनप्रतिको तीव्र चाहनालाई लिएर उनीहरू सबै एकजुट भएका छन्।

हडतालको प्रभाव कस्तो ?

विद्यार्थी, शिक्षक, हुलाककर्मीदेखि लिएर डाक्टर, फार्मासिस्ट र यातायात मजदुरसम्मलाई प्रतिनिधित्व गर्ने फ्रान्सका ठूला युनियनहरूले बिहीबार देशव्यापी हडतालको आह्वान गरेका थिए।

सरकारले दिएको जानकारी अनुसार यस प्रदर्शनका कारण देशका उच्च शिक्षा संस्थानहरूमध्ये करिब एक तिहाइ प्रभावित भए भने कुल विद्यालय कर्मचारीहरूको १३ प्रतिशतले हडतालमा सहभागिता जनाए। यद्यपि, युनियनहरूले भने यसभन्दा धेरै ठूलो संख्यामा मानिसहरू उपस्थित भएको दाबी गरेका छन्।

हडतालका कारण रेल सेवाहरू पनि अस्तव्यस्त बनेका थिए। फ्रान्सको स्वास्थ्य मन्त्रालयले सीएनएनलाई बताए अनुसार सार्वजनिक अस्पतालका अति थोरै अर्थात् करिब ५ प्रतिशत कर्मचारी मात्र हडतालमा सामेल भए। मन्त्रालयले स्वास्थ्य सेवामा कुनै पनि किसिमको ठूलो असर नपरेको स्पष्ट पारेको छ।

के प्रदर्शन हिंसात्मक बन्यो?

करिब तीन साताअघि प्रदर्शनले हिंसात्मक रूप लिएदेखि नै सुरक्षाकर्मी र व्यापारीहरू फेरि त्यस्तै अप्रिय घटना दोहोरिन सक्ने भन्दै त्रसित बनेका थिए। तर, यस पटकको दिन ठूला दुर्घटनाबिना नै बित्यो।

फ्रान्सको आन्तरिक मन्त्रालयका अनुसार रेन्ने, नान्तेस, लियोन र मार्सेलीलगायतका थुप्रै सहरहरूमा प्रहरी र अति वामपन्थी तथा उग्रवादी समूहका कार्यकर्ताबीच भने छिटपुट झडपहरू भए। समग्रमा प्रहरीले चार सय अड्चीस जनालाई नियन्त्रणमा लिएको छ।

लियोन सहरमा प्रहरीले प्रदर्शनकारीहरूलाई तितरबितर पार्न अश्रुग्यास प्रहार गर्नुका साथै लाठीचार्ज गर्‍यो, जहाँ धेरैजसो प्रदर्शनकारीहरू मुख छोपेका थिए। त्यस्तै, रेन्नेमा एउटा होटलमा तोडफोड गरेपछि प्रहरीमाथि वस्तुहरू प्रहार गरेर आन्दोलनरत युनियनका सदस्यहरूमाथि हिंस्रक आक्रमण गरेपछि दर्जनौँ उपद्रवीहरूलाई पक्राउ गरिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

फ्रान्सका शिक्षा मन्त्री इडोवार्ड गेफ्रेका अनुसार टुलूस नजिकैको एउटा विद्यालयमा जानाजानी लगाइएको आगलागीबाट ठूलो क्षति पुगेको छ। आन्तरिक मन्त्रालयका अनुसार देशैभर दमकल टोलीले छब्बिसवटा आगलागीका घटनाहरू नियन्त्रणमा लिनुपरेको थियो।

आन्तरिक मन्त्री लरेन्ट नुनेजले यसबारे बोल्दै भने कि फेरि पनि हिंसाका धेरै घटनाहरू दोहोरिएको स्थितिमा पनि नागरिकको शान्तिपूर्ण र सुरक्षित तवरले प्रदर्शन गर्न पाउने अधिकार सुनिश्चित गर्न सुरक्षाकर्मीहरूले उच्च आँट र दृढताका साथ काम गरे, यद्यपि उनीहरूलाई आन्दोलन रोक्न खोजेको आरोप लगाउँदै विवादित दाबीहरू पनि गरिएका थिए।

प्रदर्शनकारीहरूको माग के हो?

यस आन्दोलनमा सहभागी हरेक समूहका मागहरूमा केही भिन्नता रहेका छन्। बिहीबारको हडतालको आह्वान गर्ने श्रम युनियनहरूले उच्च ज्याला र पेन्सनको माग गरिरहेका छन्।

विशेष गरी फ्रान्सको एक प्रमुख युनियन सिजीटी ले न्यूनतम पारिश्रमिक तत्काल १० प्रतिशतले बढाउनुपर्ने अडान राखेको छ। अर्को युनियन सिएफडिटि ले भने न्यूनतम मासिक पारिश्रमिकमा एक सय युरो अर्थात् करिब ७ प्रतिशतले वृद्धि गर्नुपर्ने माग गरिरहेको छ।

यसैबीच, विद्यार्थी संगठनहरूले शिक्षा क्षेत्रको बजेटमा दश अर्ब डलरभन्दा बढीको वृद्धि गरिनुपर्ने, विद्यालयको भौतिक पूर्वाधारका लागि डेढ अर्ब डलर लगानी गरिनुपर्ने र विश्वविद्यालयहरूमा थप दुई लाख पचास हजार सिटहरू थप्नुपर्ने माग अगाडि सारेका छन्।

त्यसैगरी, आठ वर्षअघि पहिलोपटक उदाएको उग्रवादी समूह ‘जिलेट्स जौनेस’ वा ‘पहेँलो ज्याकेटधारी’हरूले भने राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोन र उनको सरकारको राजीनामा तथा नयाँ संवैधानिक प्रक्रियाको माग गरेका छन्।

प्रदर्शनह अझै जारी रहनेछन्?

छोटकरीमा भन्नुपर्दा, प्रदर्शनहरू जारी रहनेछन्। यी मागहरू सहजै पूरा हुने किसिमका छैनन् र प्रदर्शनकारीहरूले क्रिसमससम्म, सम्भवतः आउँदो वसन्त ऋतुमा हुने फ्रान्सको राष्ट्रिय राष्ट्रपति निर्वाचनसम्मै आन्दोलन जारी राख्ने आफ्नो मनसाय स्पष्ट पारेका छन्।

आगामी केही दिनको मात्र कुरा गर्ने हो भने पनि ‘पहेँलो ज्याकेटधारी’हरूले शुक्रबार र शनिबार पुनः प्रदर्शन गर्ने योजना बनाएका छन्।

यसैबीच युरोपका अन्य भागहरूमा पनि यस्तै किसिमका आन्दोलनहरू सुरु भइसकेका छन् र यसै महिनाको अन्त्यतिर स्पेन, इटाली, पाेर्चुगल र बेल्जियममा पनि हडतालका कार्यक्रमहरू तय गरिएका छन्।

कसरी स्थिति सम्हालिरहेका छन्?

गत अक्टोबर १७ को घटनामा अचानक परेका कारण पाठ सिकेका अधिकारीहरू यसपटकको प्रदर्शनको तयारीका लागि निकै सतर्क अवस्थामा रहेको एक सरकारी प्रवक्ताले जानकारी दिएका छन्।

जमिनमा तैनाथ सुरक्षा फौजले हिंसाका घटनाहरूलाई धेरै हदसम्म नियन्त्रणमा लिन सफल भए पनि राष्ट्रपति म्याक्रोन भने प्रदर्शनकारीका मागहरूप्रति पर्याप्त रूपमा संवेदनशील नभएको भन्दै कडा आलोचनाको शिकार बनेका छन्।

फ्रेन्च पत्रकार तथा युट्युबर ह्युगो डेक्रिप्टेसँग कुरा गर्दै राष्ट्रपति म्याक्रोनले भने कि म चाहन्छु कि बिदापछि विद्यालयहरू खुल्न सकून्, किनकि जब हामी हाम्रा युवाहरूको भविष्यको कुरा गर्छौं, उनीहरू कक्षा कोठामा फर्कन आवश्यक छ।

युवाहरूको कुरा सुनिएको छ भन्दै उनले आन्दोलनलाई निरन्तरता दिँदै गर्दा पनि युवाहरू कक्षा कोठामा फर्कन, शान्ति पुनर्स्थापित हुन र उचित वातावरणमा उच्च विद्यालयहरू पुनः सञ्चालनमा आउनुपर्नेमा जोड दिए।