नेपालमा कार्बन बैंक र कोष निर्माणका लागि ‘नेपाल कार्बन बजार विकास मिसन’ सुरु

काठमाडौँ। अन्तर्राष्ट्रिय कार्बन बजार विज्ञ डा. डिभाल्डो रेजेन्डेको नेतृत्वमा रहेको संस्था हेडवे अर्थ एन्ड रेजोनान्सले नेपालको उदीयमान कार्बन तथा जलवायु वित्तीय पारिस्थितिक प्रणाली विकास गर्ने उद्देश्यले “नेपाल कार्बन बजार विकास मिसन” शुभारम्भ गरेको छ।

नेपालसँग वन, कृषि, नवीकरणीय ऊर्जा, फोहोर व्यवस्थापन, जैविक कोइला लगायत विभिन्न जलवायु समाधानका क्षेत्रमा ठूलो सम्भावना रहेको छ। यस सम्भावनालाई लगानीयोग्य जलवायु परियोजना, लगानी, रोजगारी तथा नेपाली समुदाय र व्यवसायका लागि दिगो विकासका अवसरमा रूपान्तरण गर्नु यस मिसनको प्रमुख उद्देश्य रहेको छ।

यस मिसनका मुख्य तीन आधार तय गरिएका छन्। पहिलो आधारका रूपमा सरकारी निकाय, वित्तीय संस्था, निजी क्षेत्र, समुदाय तथा अन्य सरोकारवालाहरूको कार्बन बजार, जलवायु वित्त, अन्तर्राष्ट्रिय जलवायु नीति तथा बजारसम्बन्धी ज्ञान र संस्थागत क्षमता विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। दोस्रो आधारका रूपमा नेपालभर रहेका सम्भावनाहरू पहिचान गरी उच्च गुणस्तरका जलवायु तथा कार्बन परियोजनाहरूको पहिचान, ढाँचा तयार, विकास र कार्यान्वयन गर्ने योजना छ, जसले वातावरणीय, सामाजिक तथा आर्थिक लाभसँगै लगानी आकर्षित गर्न सकून्।

त्यसैगरी तेस्रो आधारका रूपमा नेपाली परियोजनाहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ता, जलवायु कोष, वित्तीय संस्था, विकास साझेदार तथा खरिदकर्तासँग जोड्ने र नेपाली जलवायु परियोजनालाई विश्वव्यापी जलवायु वित्त तथा कार्बन बजारमा पहुँच स्थापित गर्ने लक्ष्य लिइएको छ।

नेपाल कार्बन बजार विकास मिसनको दीर्घकालीन उद्देश्य नेपालमा प्रभावकारी, पारदर्शी र विश्वसनीय कार्बन बजारका लागि आवश्यक संस्थागत तथा वित्तीय पूर्वाधार निर्माण गर्नु हो। यसै क्रममा हेडवे अर्थ एन्ड रेजोनान्सले नेपालका लागि “कार्बन कोष” र “कार्बन बैंक” विकास गर्ने दिशामा काम गर्नेछ।

कार्बन कोषमार्फत स्वदेशी तथा अन्तर्राष्ट्रिय पूँजीलाई उच्च गुणस्तरका जलवायु परियोजनामा परिचालन गर्ने र कार्बन बैंकमार्फत कार्बन तथा जलवायु सम्पत्तिलाई वित्तीय प्रणालीसँग जोड्ने उद्देश्य राखिएको छ। यसका साथै नेपालमा कार्बन दर्ता संरचना र बजारस्थल विकास तथा सञ्चालनका लागि आवश्यक संरचना निर्माणमा पनि काम गरिनेछ।

यसले नेपालमा जलवायु परियोजना, मापन, प्रतिवेदन तथा प्रमाणीकरण, कार्बन दर्ता, कार्बन बैंक वा कोष, कार्बन बजारस्थल तथा अन्तर्राष्ट्रिय खरिदकर्ता एवम् लगानीकर्ता बीचको सम्पूर्ण मूल्य शृङ्खला निर्माण गर्न सहयोग पुर्‍याउनेछ। यस प्रणालीको आधारका रूपमा प्रविधि, पारदर्शी मापन, प्रतिवेदन तथा प्रमाणीकरण र जलवायु प्रभावको विश्वसनीय अभिलेखीकरणलाई विशेष प्राथमिकता दिइनेछ।

नेपालमा रहेको सम्भावनाबारे बोल्दै अन्तर्राष्ट्रिय कार्बन बजार विज्ञ डा. डिभाल्डो रेजेन्डेले नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय विश्वास अभिवृद्धि गर्दै जलवायु लगानीका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्ने ठूलो अवसर रहेको बताएका छन्। उनले भनेका छन्, “विश्व नेपालतर्फ आउन चाहिरहेको छ। नेपालले भ्रष्टाचारप्रति शून्य सहनशीलताको प्रतिबद्धता अघि बढाइरहेको छ, र यसले अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ता तथा जलवायु साझेदारहरूमा नयाँ स्तरको विश्वास सिर्जना गर्न सक्छ।”

कार्बन बजार, जलवायु वित्त तथा दिगो विकासका क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव बोकेका डा. रेजेन्डेले हेडवे अर्थ एन्ड रेजोनान्ससँग सहकार्य गर्दै नेपाललाई विश्वव्यापी जलवायु वित्त तथा कार्बन बजारसँग जोड्न महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नेछन्। हेडवे अर्थ एन्ड रेजोनान्सका लागि यो पहल केवल कार्बन साख उत्पादन गर्ने विषय मात्र नभई सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणाली निर्माण गर्ने रहेको छ। कम्पनीले नेपाललाई केवल कार्बन साख उत्पादन गर्ने देश मात्र नबनाई परियोजना, प्रविधि, वित्त, क्षमता, दर्ता संरचना, बजारस्थल र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पहुँचसहितको सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणाली निर्माण गर्न चाहेको जनाएको छ।

यस मिसनले सरकारी निकाय, निजी क्षेत्र, वित्तीय संस्था, विकास साझेदार, समुदाय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्दै नेपालमा पारदर्शी, विश्वसनीय र लगानीयोग्य कार्बन तथा जलवायु वित्तीय पारिस्थितिक प्रणाली निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

नेपालसँग वन तथा प्राकृतिक स्रोतदेखि नवीकरणीय ऊर्जा, कृषि, फोहोर व्यवस्थापन, जैविक कोइला तथा नयाँ जलवायु प्रविधिसम्म व्यापक जलवायु सम्भावना रहेको छ। अबको चुनौती भनेको यो सम्भावनालाई उच्च गुणस्तरका जलवायु परियोजना, लगानीयोग्य सम्पत्ति, अन्तर्राष्ट्रिय पूँजी, रोजगारी र दिगो विकासमा रूपान्तरण गर्नु हो। नेपाल कार्बन बजार विकास मिसनको लक्ष्य नेपाललाई विश्वव्यापी कार्बन बजारमा केवल सहभागी बनाउन मात्र नभई आफ्नै क्षमता, पूर्वाधार तथा वित्तीय संयन्त्रसहितको राष्ट्रिय कार्बन तथा जलवायु वित्तीय पारिस्थितिक प्रणाली निर्माण गर्न सक्षम देशका रूपमा स्थापित गर्नु रहेको छ।