कुखुराको सस्ताे मासु बेचेर चीनले कसरी हल्लाउँदैछ विश्व बजार ?

खाद्य सुरक्षाका लागि चीनले गरेको उत्पादन वृद्धिको रणनीतिले अहिले स्वदेशमा भन्दा बाहिर मासु तथा डेरीको ठूलो बाढी ल्याएको छ, जसले विश्व बजारमा स्थापित पुराना प्रतिस्पर्धीहरूलाई कडा चुनौती दिइरहेको छ।

काठमाडाैँ । चिनियाँ निर्यातको यो लहर साँच्चै नै तीव्र र दूरगामी देखिन्छ। खाद्य सुरक्षालाई सुदृढ पार्ने बेइजिङको नीतिले मासु र डेरी उत्पादनमा यति ठूलो बाढी ल्याएको छ कि जुन स्वदेशमै खपत हुन सकेको छैन। अहिले चीनका प्रोटिन निर्यातकर्ताहरूले, विशेष गरी कुखुराको मासुको अतिरिक्त उत्पादनको फाइदा उठाउँदै, विश्व खाद्य बजारको नक्सा नै बदल्न थालेका छन्। यसले गर्दा स्थापित पुराना प्रतिस्पर्धीहरूलाई सस्तो मूल्यका यी नयाँ चिनियाँ प्रतिद्वन्द्वीहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्न हम्मेहम्मे परेको छ।

चुरोटको गन्धले भरिएको एउटा कोठामा, विन्टोप फुडका महाप्रबन्धक डाङ याङयाङ थकित मुद्रामा कालो छालाको सोफामा ढल्किन्छन्। घाना, इराक, जोर्डन, रुस र सेनेगलबाट आएका ग्राहकहरूलाई पछिल्ला केही दिनयता उनले नै समय दिइरहेका छन्।

ती सबैको माग एउटै छ, चिनियाँ कुखुराको मासु। विन्टोपले वार्षिक ६ करोड कुखुरा प्रशोधन गर्ने गर्छ र यसले छातीको भाग, नगेट्स, मिटबल तथा डम्पलिङहरू २० भन्दा बढी देशहरूमा बिक्री गर्दै आएको छ। गत वर्ष यसको कुल मुनाफाको आधा हिस्सा निर्यातबाटै आएको थियो र यसैको आडमा कम्पनीले ३३ बिघा क्षेत्रफलमा आफ्नो व्यवसाय विस्तार गरिरहेको छ।

अगस्त महिनामा आफ्नो उद्योगको अवलोकन गराउने क्रममा ४४ वर्षीय डाङले रोयटर्ससँग कुरा गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय ग्राहकहरूले पहिले गुणस्तरमा शंका गर्ने गरेको बताए। तर जब ब्राजिलियन र थाइ प्रतिस्पर्धीहरूको तुलनामा मासु प्रतिटन एक हजार डलरले सस्तो पर्छ, तब उनीहरूले चीनबाट किन्नै पर्छ नत्र पछि पर्छन्।

खाद्य सुरक्षासम्बन्धी कमजोर रेकर्डलाई चिर्दै चीनका कुखुरा तथा प्रोटिन उत्पादकहरू विश्व बजारको यो दौडमा सामेल भएका छन्। उनीहरू आफ्नो अतिरिक्त उत्पादन क्षमताको सदुपयोग गर्दै विश्वव्यापी सुपरमार्केटहरूमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्दैछन्।

देशमै बदलिँदो खानपानको बानी र बेइजिङले खाद्य सुरक्षामा दिएको विशेष जोडले कम्पनीहरूलाई प्रविधि र व्यवसाय विस्तारमा लगानी गर्न प्रेरित गर्‍यो। परिणामस्वरुप, आज उनीहरू चीनले खपत गर्न सक्नेभन्दा बढी उत्पादन गरिरहेका छन् र त्यो अतिरिक्त उत्पादन विदेशतर्फ पठाउन बाध्य छन्।

सस्तो चिनियाँ प्रोटिन तथा कुखुराको मासुको यो तीव्र वृद्धिले पश्चिमी देशका उत्पादक र नियमनकारी निकायहरूको ध्यान खिचेको छ, जसले नयाँ व्यापारिक तनावको संकेत गर्छ। स्टिल, सोलार प्यानल र विद्युतीय गाडीहरूमा बेइजिङले अपनाएको रणनीतिसँग यो ठ्याक्कै मेल खान्छ जहाँ कम मूल्यका उत्पादनहरू बजारमा छताछुल्ल पारेर विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धीहरूलाई पछाडि पारिएको छ।

कृषि र खाद्य क्षेत्र ती थोरै वर्गहरूमा पर्छन् जहाँ चीनको अहिले पनि व्यापार घाटा रहेको छ। गत वर्ष यो घाटा एक खर्ब डलरभन्दा केही बढी थियो जुन विशाल भए पनि क्रमशः घट्दै गएको छ।

पहिले नै विश्वको सबैभन्दा ठूलो समुद्री खाना निर्यातकर्ता रहेको चीन गत वर्ष कुखुराको मासुको खुद निर्यातकर्ता बनेको छ। भन्सार तथ्यांक अनुसार गत वर्ष समग्रमा चीनले दुई अर्ब ६० करोड डलर बराबरको कुखुराका उत्पादनहरू निर्यात गरेको छ जुन सन् २०२० को तुलनामा लगभग दोब्बर हो।

विश्वका उपभोक्ताहरूका लागि यसले सस्तो प्रोटिन र कुखुराको मासुको विकल्प दिएको छ भने युरोपदेखि थाइल्याण्ड र ब्राजिलसम्मका विदेशी उत्पादकहरूका लागि यो नयाँ चुनौती बनेको छ। बेइजिङस्थित कृषि व्यवसाय परामर्शदाता माइकल बोडिङटनका अनुसार चीनको यो परिवर्तनले विश्वव्यापी मासु बजारमा एक किसिमको विघटनकारी प्रभाव पारेको छ।

उनका अनुसार एसियामा परम्परागत रूपमा युरोप र अमेरिकाबाट मासु आउने गरेकोमा अब सस्तो विकल्प उपलब्ध भएको छ र विश्वभरका उत्पादकहरू प्रतिस्पर्धा गर्न संघर्ष गरिरहेका छन्। उदीयमान प्रोटिन निर्यातबारे रोयटर्सले सोधेको प्रश्नमा चीनको कृषि र वाणिज्य मन्त्रालयले भने कुनै प्रतिक्रिया दिएन।

सुँगुरको मासु छाड्दै जाँदा र कुखुरामा आकर्षण

दशकौंसम्म चीनमा प्रोटिन भन्नासाथ सुँगुरको मासु बुझिन्थ्यो। तर परम्परागत चिनियाँ परिकारमा प्रयोग हुने बोसोयुक्त सुँगुरको मासु स्वास्थ्यप्रति सचेत सहरियाहरूको रोजाइबाट बाहिरिएको छ।

सरकारी तथ्यांक र राज्य सञ्चालित सञ्चारमाध्यमका अनुसार सन् २०२३ मा उच्चतम विन्दुमा पुगेपछि प्रतिव्यक्ति सुँगुरको मासुको खपत १३ प्रतिशतले घटेको छ। यता सन् २०२४ सम्मको दशकमा कुखुराको मासुको प्रतिव्यक्ति खपत भने ५० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ।

यता चीनका मासु र डेरी क्षेत्रमा भने उत्पादन निरन्तर बढिरहेको छ। सन् २०१८ को अफ्रिकी स्वाइन ज्वरोको प्रकोप र कोभिड-१९ महामारी पछि पशुधनको संख्या पुनः पूर्ति गर्न र खाद्य सुरक्षालाई बढावा दिन अधिकारीहरूले ठूला कर्पोरेट उत्पादकहरूलाई लक्षित गर्दै भारी अनुदान दिएर ठूलो संरचना निर्माण गर्न प्रोत्साहन गरे। ओईसीडीको तथ्यांक अनुसार सन् २०२२ देखि २०२४ को बीचमा चिनियाँ कृषि उत्पादकहरूको कुल फार्म आम्दानीमा अनुदानको हिस्सा करिब १३ प्रतिशत रहेको थियो।

आज तिनै अनुदानप्राप्त फार्महरूले गर्दा बजारमा अधिक उत्पादनको समस्या सिर्जना भएको छ। सरकारी तथ्यांक अनुसार आर्थिक मन्दी, सुस्त घरेलु माग र घट्दो जनसंख्याका बाबजुद पनि उत्पादनले नयाँ रेकर्ड बनाएको छ। गत वर्ष पन्छीको उत्पादन ७ प्रतिशतले बढ्यो।

घरेलु माग कमजोर हुँदा सुँगुरको मूल्यमा सबैभन्दा बढी असर परेपनि कुखुराको मासुको मूल्यमा पनि गिरावट आएको छ।

विदेशतर्फको छलाङ

बजारमा प्रमुख रूपमा देखा परेका ठूला उत्पादकहरूका लागि अबको एकमात्र निकास निर्यात बनेको छ। कुखुरा पालकहरू पनि यही बाटोमा अगाडि बढेका छन्। शेडोङ प्रान्तको विन्टोपमा, प्रबन्धक डाङले एक दशकमा प्रत्येक खोरमा कुखुराको संख्या २० हजारबाट बढाएर १ लाख २० हजार पुर्‍याएका छन्।

एस एन्ड पी ग्लोबलका अनुसार ब्राजिलका ब्रोइलरहरू २.२ केजीका हुने गरेकोमा यहाँका चराहरू औसतमा २.५ केजीका हुन्छन्। अमेरिकी मापदण्ड ३५ दिनको हाराहारीमा पुग्दै यी कुखुराहरू ४५ दिनको सट्टा ४२ दिनभन्दा कम समयमै काटिन्छन्। विन्टोपले रोयटर्सलाई कुनै खास विवरण नदिई तेङ्झाउको स्थानीय सरकारले आफ्ना दुई हजारभन्दा बढी कामदारहरूको ज्यालामा अनुदान दिइरहेको बताएको छ।

सनर जस्ता प्रतिस्पर्धी प्रशोधनकर्ताहरूले वृद्धि हासिल गर्नका लागि मारिनेटेड चिकेन र तयार खानेकुरा जस्ता उच्च मूल्यका प्रशोधित उत्पादनहरूमा भर परिरहेका छन्। गत वर्ष यसको विदेश बिक्री ४२ प्रतिशतले बढेर १३ करोड ५० लाख डलर पुगेको छ।

सनरले स्थानीय क्षमता विकास गर्न उज्वेकिस्तान लगायतका देशहरूसँग सहकार्य गर्दै आफ्ना नश्लहरूको विश्वव्यापी उपस्थिति विस्तार गरिरहेको रोयटर्सलाई बताएको छ। कम्पनीले चीनको पहिलो घरेलु रूपमा विकसित सेतो प्वाँख भएको ब्रोइलर विकास गरेको छ र यसलाई अफ्रिका र मध्य एसियामा बिक्री गर्न थालेको छ।

विश्व बजारमा कडा प्रतिस्पर्धा

जब चिनियाँ उत्पादकहरू विदेशतर्फ लाग्छन्, उनीहरूले स्थापित पुराना खेलाडीहरूको बजार हिस्सा खोस्दैछन्। खाद्य परामर्शदाता जिराको तथ्यांक अनुसार सन् २०२२ यता युरोपेली संघको प्रशोधित कुखुराको बजारमा चीनले आफ्नो हिस्सा दोब्बर बनाएर १० प्रतिशत पुर्‍याएको छ भने बेलायतमा यो हिस्सा तीन गुणा बढेर १४ प्रतिशतभन्दा माथि पुगेको छ।

जापानी बजारमा पनि चिनियाँ हिस्सा उक्लिँदै गएको छ भने बजारको नेतृत्व गरिरहेको थाइल्याण्ड पछि पर्दैछ।

थाइ ब्रोइलर प्रशोधन निर्यातकर्ता संघका प्रबन्धक कुक्रित अरेपागोरनले यो अवस्था अति नै चिन्ताजनक रहेको बताएका छन् किनकि ग्राहकहरूले कुराकानी गर्नका लागि सस्तो चिनियाँ कुखुराको मूल्यलाई सन्दर्भ बिन्दुको रूपमा प्रयोग गर्न थालेका छन्।

लिस्बनस्थित अन्तर्राष्ट्रिय मासु व्यापारी ब्रान्नेक्सका अध्यक्ष एजेकिएल पिरेसले अफ्रिकी ग्राहकहरूले ब्राजिलियन आयातको तुलनामा सस्तो विकल्प खोजेपछि आफ्नो कम्पनीले गत मार्चमा चिनियाँ कुखुराको मासु खरिद गर्न सुरु गरेको बताए। उनका अनुसार चिनियाँ छाती र खुट्टाको मासु ब्राजिलियन उत्पादनभन्दा १० देखि २० प्रतिशतले सस्तो छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार खाद्य सुरक्षासम्बन्धी निरन्तरका काण्डहरूबाट उत्पन्न केही नकारात्मक धारणाहरूलाई चीनले पूर्ण रूपमा हटाउन सकेको छैन। बैंककस्थित जी एन्ड एस एग्रीकन्सल्टन्ट्सका निर्देशक गर्डन बटल्याण्डका अनुसार निर्यातकर्ताहरूको मुख्य चुनौती भनेको उनीहरूको उत्पादनको सुरक्षा, ट्र्याकेबिलिटी र एकरुपतामा दिगो विश्वास निर्माण गर्नु हो।

युरोपेली आयोगले रोयटर्सलाई बताएअनुसार ईयूमा आयातित खानाले स्थानीय उत्पादन जस्तै स्वास्थ्य र सुरक्षा मापदण्डहरू पूरा गर्नुपर्छ। जिराका मासु र पशुपन्छी निर्देशक रुपर्ट क्ल्याक्सटनका अनुसार केही ग्राहकहरू एकैखालको स्वाद र गुणस्तरका कारण थाइ कुखुराको मासु नै रुचाउँछन्।

त्यसो हुँदाहुँदै पनि धेरै ग्राहकहरूका लागि चीनको सस्तो मूल्य बिन्दु नै मुख्य कुरा बनेको छ। विन्टोपका डाङ भन्छन् कि उनीहरू जताततै देशहरूमा निर्यात गरिरहेका छन् र यदि कसैसँग ठूलो मूल्य लाभ छ भने धेरै ग्राहकहरूले आफैं खोज्दै आउनेछन्।