टाढाका आफन्तको घरमा पुग्दै टीका र जमरा थाप्ने क्रम सुचारु

विजयादशमीको मुख्य दिन सकिए पनि आफन्तको घरमा पुगेर आशीर्वाद लिने र सुमधुर सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने परम्पराले दसैँको उमङ्ग अझै जीवन्त बनाएको छ। कोजाग्रत पूर्णिमासम्म फैलिने यो १५ दिने महान् पर्वले नेपाली समाजमा आपसी सद्भाव, भेटघाट र संस्कृतिको अनुपम धागोलाई अझ बलियो बनाएको छ।

काठमाडाैँ । असत्यमाथि सत्यको जित र सामाजिक सद्भावको प्रतीक मानिने महान् चाड बडादशैँको मुख्य दिन (विजयादशमी) सकिए पनि यसको उल्लास र उमङ्ग भने अझै ओझेलमा परेको छैन। बडादशैँको टीका लगाएको दोस्रो दिन आज पनि देशभरका घरपरिवारमा मान्यजन तथा आफन्तको हातबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने क्रम उत्तिकै उत्साहका साथ जारी छ।

हाम्रो पौराणिक एवं सांस्कृतिक परम्पराअनुसार विजयादशमीको दिनदेखि सुरु हुने यो आशीर्वाद र शुभकामनाको आदानप्रदानको क्रम पूर्णिमासम्म नै निरन्तर चल्छ।

विशेषगरी, रोजगारी, अध्ययन वा विभिन्न सिलसिलमा आफ्ना घरदेखि टाढा रहेका तथा कार्यव्यस्तताका कारण मुख्य दिनमा उपस्थित हुन नपाएका आफन्तजनकहाँ पुगेर टीका थाप्ने नेपालीहरूको पुरानो चलन हो। आज पनि सहरका गल्लीदेखि गाउँका गोरेटोहरूसम्म टीका लगाउन र आशीर्वाद लिन आउ–जाउ गर्ने मानिसहरूको चहलपहलले बडादशैँको जीवन्ततालाई झल्काइरहेको छ।

दशैँ केवल विजयादशमीको दिनमा मात्र सीमित छैन; यो टाढाटाढा छरिएर रहेका परिवारका सदस्यहरूलाई एउटै छानामुनि वा आत्मीय मिलन गराउने एक सुनौलो अवसर पनि हो।

व्यस्त आधुनिक जीवनशैलीले छिन्नभिन्न बनाएका सम्बन्धहरूलाई नजिक ल्याउन, वर्षौंसम्म भेट नभएका आन्तजनसँग सुखदुःख साटासाट गर्न र पारिवारिक तथा सामाजिक सम्बन्धमा नयाँ मिठास भर्न दसैँको यो १५ दिने अवधिले विशेष भूमिका खेल्छ।

घरका ज्येष्ठ नागरिकबाट राखिएको जमरा र लगाइदिएको टीकालाई समृद्धिको प्रतीक मान्दै नयाँ पुस्ताले आशीर्वाद लिने दृश्यले हाम्रो मौलिक संस्कृतिप्रतिको अगाध आस्थालाई उजागर गर्छ।

परिवार भित्रैभन्दा पनि अब दाेस्राे दिनबाट माइति, मावल र ससुरालीका साथै मातापिताका पारिवारिक नाता साइनाे गाँसिएका आफन्तजनकहाँ पुगेर टीका र आशीर्वाद थाप्ने क्रम आजैबाट शुरू भएकाे छ । नजिकका आफन्त र छुट्टीभिन्न भएका परिवारजनकाे घर पुगेर टीका थाप्ने काम हिजै पनि भएकाे छ ।

हिजाे पुग्न नभ्याइएका स्थानमा आज, भाेलि, पर्सी पनि पुगेर टीका तथा आशीर्वाद थाप्ने चलन छ । पश्चिम नेपाल (गण्डकी पारी)का कतिपय क्षेत्रमा विजयादशमीका दिनमात्रै टीका थाप्ने र त्यसपछि दशैँ नलम्ब्याउने पनि चलन छ । साथै भारतीय वैष्णव संस्कृतिकाे प्रभाव परेका क्षेत्रमा दशहराकाे व्रत बस्ने नेपालीले पनि एकादशीमा टीका लगाउँदैनन्, उनीहरूकाे दशैँ हिजै सकियाे ।

तर देशका धेरै भागमा र पहाडी तथा हिमाली भागमा दशैँ पूर्णिमासम्मै मनाइन्छ । यद्यपी, ती क्षेत्रमा पनि आजैका दिन अर्थात् पापांकुशा एकादशीमा भने कतिपयले टीका लगाउँदैनन् । आजै नलगाइ नहुनेहरूलाइ मात्रै लगाउने र भाेलिसम्म बस्ने पाहुनालाइ भाेलि नै द्वादशीकाे टीका लगाउने पनि चलन छ ।

नवरात्र सुरु भएसँगै सुरु भएको यो सांस्कृतिक महाउत्सव आउँदो कोजाग्रत पूर्णिमाको रात माता महालक्ष्मीको विशेष पूजा–आराधना गरी रात्रिमा जाग्राम बसेर प्रसाद ग्रहण गरेपछि औपचारिक रूपमा समापन हुन्छ। पूर्णिमाको रातसम्मै चल्ने यो दसैँको लामो शृङ्खलाले नेपाली समाजमा आत्मिक शान्ति, खुसी र पारस्परिक भाइचाराको सन्देश फैलाउँदै आएको छ।