मध्यावधिमा कसरी ढल्यो ट्रम्पको रिपब्लिकन किल्ला? यी हुन् चुनावी नतिजा उल्टाउने ५ कारण

काठमाडाैं । अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनमा डेमोक्रेटिक पार्टीले शानदार विजय हासिल गर्दै कंग्रेसको नियन्त्रण आफ्नो हातमा लिएको छ।

सामान्यतया सत्ताधारी दलका लागि मध्यावधि निर्वाचन कठिन हुने भए पनि यसपटक देखिएको गणतान्त्रिक (रिपब्लिकन) पार्टीको नराम्रो हारलाई ह्वाइट हाउसमा डोनाल्ड ट्रम्पको पछिल्लो दुई वर्षको कार्यकालप्रतिको स्पष्ट अस्वीकारको रूपमा हेरिएको छ।

निर्वाचन परिणामले ट्रम्प प्रशासनका आर्थिक नीति, इरानसँगको युद्ध, जनताका दैनिक समस्याप्रतिको बेवास्ता र आप्रवासनसम्बन्धी कठोर नीतिमाथि मतदाताको असन्तुष्टि बढेको देखाएको छ।

आक्रोशित मतदातादेखि अलोकप्रिय राष्ट्रपतिका कारण रिपब्लिकन पार्टीले धेरै सिट गुमाउनु परेका प्रमुख पाँच कारणहरू यस्ता छन्ः

महँगी र जीवनयापनको बढ्दो लागत

रिपब्लिकन पार्टीको हारको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कारण अमेरिकामा बढ्दो महँगी र दैनिक जीवनयापनको खर्च बनेको छ। अमेरिकाका विभिन्न राज्यमा खाद्यान्न, इन्धन, ऊर्जा तथा अत्यावश्यक उपभोग्य वस्तुको मूल्य लगातार बढ्दा सर्वसाधारण नागरिक आर्थिक दबाबमा परेका छन्।

तथ्यांकअनुसार सेप्टेम्बरसम्मको एक वर्षमा अमेरिकामा उपभोक्ता मूल्य ३.७ प्रतिशतले बढेको थियो। इन्धन तथा ऊर्जा क्षेत्रको मूल्यवृद्धिले महँगीलाई थप तीव्र बनाएको थियो। अक्टोबरको सुरुतिर अमेरिकामा खुद्रा डिजेलको औसत मूल्य प्रतिग्यालोन ६.५२ डलरको सेप्टेम्बरमा कायम भएको ऐतिहासिक उच्च मूल्यको नजिक पुगेको थियो।

मतदानपछिको सर्वेक्षणले पनि आर्थिक समस्याप्रति नागरिकको गम्भीर असन्तुष्टि उजागर गरेको छ। सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये झन्डै ७९ प्रतिशत मतदाताले पछिल्लो एक वर्षमा महँगीका कारण आफू र आफ्नो परिवारले गम्भीर वा मध्यमस्तरको आर्थिक कठिनाइ भोग्नुपरेको बताएका थिए।

त्यस्तै, ६० प्रतिशतभन्दा बढी मतदाताले असामान्य रूपमा बढेको मूल्यवृद्धिको जिम्मेवारी राष्ट्रपति ट्रम्पका नीतिलाई दिएका थिए। यसले महँगी केवल आर्थिक समस्या मात्र नभई ट्रम्प प्रशासनविरुद्धको राजनीतिक असन्तुष्टिको प्रमुख कारण बनेको पुष्टि गरेको छ।

इरानसँगको अलोकप्रिय युद्ध

रिपब्लिकन पार्टीको पराजयमा अर्को महत्त्वपूर्ण भूमिका अमेरिकाले इरानसँग सुरु गरेको युद्धले खेलेको छ। अमेरिकाले इजरायलसँग मिलेर फेब्रुअरीमा इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही सुरु गरेपछि त्यसको असर अमेरिकी अर्थतन्त्र र जनजीवनमा समेत परेको थियो।

युद्धको प्रतिकारस्वरूप इरानले विश्व ऊर्जा आपूर्तिका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिने स्ट्रेट अफ होर्मुजको आवागमन प्रभावकारी रूपमा अवरुद्ध गरिदिएको थियो। विश्वको ठूलो परिमाणमा कच्चा तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ओसारपसार हुने यो समुद्री मार्ग प्रभावित भएपछि अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा दबाब सिर्जना भयो।

यसको प्रत्यक्ष असर अमेरिकी उपभोक्ताले पेट्रोल पम्पमा तिर्नुपर्ने मूल्यमा देखियो। इन्धनको मूल्य बढ्दा पहिले नै महँगीबाट पीडित नागरिकमाथि थप आर्थिक बोझ परेको थियो।

युद्धप्रति अमेरिकी जनताको असन्तुष्टि पनि निकै ठूलो देखिएको छ। सर्वेक्षणमा सहभागीमध्ये ६३ प्रतिशतले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही गर्ने अमेरिकी निर्णय गलत भएको बताएका थिए। त्यस्तै, झन्डै ७४ प्रतिशत मतदाताले इरान युद्धलाई कांग्रेस निर्वाचनमा आफ्नो मत निर्धारण गर्ने महत्त्वपूर्ण वा निर्णायक मुद्दाका रूपमा लिएका थिए।

यो युद्ध ट्रम्पका समर्थक, विशेषगरी उनको ‘मेक अमेरिका ग्रेट अगेन’ (मागा) अभियानका समर्थकका लागि समेत निराशाजनक बनेको थियो। ट्रम्पले आफ्नो चुनावी अभियानमा अमेरिका अनावश्यक विदेशी युद्धमा नफस्ने र ‘अमेरिका फर्स्ट’ नीतिलाई प्राथमिकता दिने प्रतिबद्धता जनाएका थिए। तर इरानसँगको सैन्य संघर्षले उनको यही प्रतिबद्धतामाथि प्रश्न उठाएको थियो।

निर्वाचनपछिको बिहान ट्रम्पले फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा इरान युद्धले आफ्नो पार्टीको पराजयमा भूमिका खेलेको स्वीकार गरेका थिए। यद्यपि उनले इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्नबाट रोक्न सैन्य हस्तक्षेप गर्नुको विकल्प नरहेको दाबी गरेका थिए।

यसरी युद्धको आर्थिक, राजनीतिक र रणनीतिक असरले ट्रम्प प्रशासनलाई कमजोर बनाउनुका साथै रिपब्लिकन पार्टीका उम्मेदवारलाई समेत चुनावी क्षति पुर्‍यायो।

डेमोक्रेटिक पार्टीको अनुशासित र स्पष्ट सन्देश

रिपब्लिकन पार्टीको हारको अर्को प्रमुख कारण डेमोक्रेटिक पार्टीले अपनाएको अनुशासित, स्पष्ट र जनताका दैनिक समस्यामा केन्द्रित चुनावी रणनीति हो।

डेमोक्रेटिक उम्मेदवारहरूले चुनावी अभियानमा महँगी, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच, उपचार खर्च र सर्वसाधारणको आर्थिक अवस्थालाई प्रमुख मुद्दा बनाए। उनीहरूले राष्ट्रिय राजनीतिका ठूला नाराभन्दा मतदाताले प्रत्यक्ष रूपमा भोगिरहेका समस्यालाई प्राथमिकता दिए।

विशेषगरी परम्परागत रूपमा रिपब्लिकन पार्टीको प्रभाव रहेका क्षेत्रमा समेत डेमोक्रेटिक उम्मेदवारहरूले मतदाताको विश्वास जित्न सफल भए। उनीहरूका उम्मेदवारले आफ्नो व्यक्तिगत पृष्ठभूमि, अनुभव र सामाजिक सरोकारलाई प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरे।

टेक्सासमा पूर्वशिक्षक जेम्स टालारिको र क्यान्ससमा पास्टर एडम ह्यामिल्टनले आफ्नो धार्मिक आस्था र सामाजिक दृष्टिकोणलाई मतदातासँग जोड्ने प्रयास गरे। उनीहरूको प्रस्तुतिले परम्परागत रिपब्लिकन मतदातामाझ समेत सकारात्मक प्रभाव पारेको थियो।

दक्षिण क्यारोलिनामा डेमोक्रेटिक उम्मेदवार एनी एन्ड्र्युजले अप्रत्याशित जित हासिल गरिन्। बालरोग विशेषज्ञका रूपमा काम गरिसकेकी उनले स्वास्थ्य उपचारको बढ्दो खर्च र सर्वसाधारणले स्वास्थ्य सेवा प्राप्त गर्न भोग्नुपरेका कठिनाइलाई चुनावी अभियानको मुख्य विषय बनाएकी थिइन्।

त्यस्तै, मिशिगनमा पूर्वसार्वजनिक स्वास्थ्य अधिकारी अब्दुल एल–सयदले राजनीतिमा पैसाको प्रभाव घटाउने र नागरिकको खल्तीमा पैसा बचाउने नारालाई प्राथमिकता दिए। उनको चुनावी सन्देशले मतदाताको आर्थिक असन्तुष्टिलाई प्रत्यक्ष सम्बोधन गरेको थियो।

जर्जियामा डेमोक्रेटिक सिनेटर जोन ओसोफले पनि पुनःनिर्वाचन जिते। उनले महँगी र भ्रष्टाचारलाई आफ्नो अभियानको प्रमुख मुद्दा बनाएका थिए। ट्रम्पले दुईपटक जितेको राज्यमा ३९ वर्षीय ओसोफले सहज जित हासिल गर्नु डेमोक्रेटिक पार्टीका लागि ठूलो राजनीतिक सफलता मानिएको छ। उनको जितले सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा उम्मेदवारी दिन सक्ने चर्चालाई समेत बल पुर्‍याएको छ।

रोचक कुरा के छ भने ट्रम्पले समेत डेमोक्रेटिक उम्मेदवारहरूको चुनावी अभियानको प्रशंसा गर्दै फक्स न्युजसँग उनीहरूले राम्रो काम गरेको बताएका थिए।

ट्रम्पको घट्दो लोकप्रियता पार्टीका लागि बोझ

रिपब्लिकन पार्टीको पराजयमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको घट्दो लोकप्रियता अर्को निर्णायक पक्ष बनेको छ। निर्वाचनका प्रमुख मुद्दामध्ये महँगी र इरान युद्ध दुवै प्रत्यक्ष रूपमा ट्रम्प प्रशासनसँग जोडिएका थिए। त्यसैले जनताको असन्तुष्टिको ठूलो हिस्सा अन्ततः राष्ट्रपतितर्फ केन्द्रित भयो।

ट्रम्पको लोकप्रियता विपक्षी दलका समर्थकमाझ मात्र नभई आफ्नै रिपब्लिकन मतदातामाझ समेत घट्दै गएको संकेत देखिएको थियो। सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा ट्रम्पलाई समर्थन गरेका कतिपय राज्यहरूमा यही असन्तुष्टिले रिपब्लिकन उम्मेदवारलाई कमजोर बनायो।

निर्वाचनअघि ट्रम्पले मतदातालाई आफू नै उम्मेदवार भएको कल्पना गरेर मतदान गर्न आग्रह गरेका थिए। उनले आफ्नो लोकप्रियता र राजनीतिक प्रभावलाई प्रयोग गरेर रिपब्लिकन समर्थकलाई एकजुट बनाउने प्रयास गरेका थिए।

तर यो रणनीति उल्टै प्रत्युत्पादक बन्यो। एक दशकभन्दा बढी समयदेखि अमेरिकी राजनीतिमा केन्द्रीय व्यक्तित्वका रूपमा रहँदै आएका ट्रम्पको राजनीतिक आकर्षण क्रमशः कमजोर हुँदै गएको संकेत निर्वाचन परिणामले दिएको छ।

ट्रम्पलाई नै चुनावी अभियानको मुख्य केन्द्रमा राख्दा उनका नीतिप्रति असन्तुष्ट मतदाताले रिपब्लिकन उम्मेदवारलाई समेत अस्वीकार गर्ने अवस्था सिर्जना भयो। विशेषगरी मूल्यवृद्धि र जीवनयापनको समस्याबारे ट्रम्पले पर्याप्त ध्यान नदिएको भन्दै धेरै अमेरिकीले असन्तुष्टि व्यक्त गरिरहेका थिए।

निर्वाचनअघि सार्वजनिक भएका सर्वेक्षणहरूले पनि अधिकांश अमेरिकी नागरिक ट्रम्पले बढ्दो मूल्यवृद्धि र जनताको आर्थिक समस्यामा बढी ध्यान दिनुपर्ने चाहेको देखाएका थिए।

तर निर्वाचनअघिको अन्तिम सोमबार वासिङ्टन डीसीमा आयोजित चुनावी सभामा ट्रम्पले जनताको दैनिक समस्याभन्दा आफूले गरिरहेको विवादास्पद रिफ्लेक्टिङ पुलको पुनर्निर्माण परियोजनाबारे लामो समय बोलेका थिए। यसले पनि उनको चुनावी प्राथमिकतामाथि प्रश्न उठाएको थियो।

यसरी जनताको असन्तुष्टिका बीच आफूलाई नै चुनावी अभियानको मुख्य विषय बनाउने ट्रम्पको रणनीति सफल हुन सकेन। बरु उनको व्यक्तिगत अलोकप्रियता रिपब्लिकन पार्टीका उम्मेदवारका लागि थप बोझ बन्यो।

हिस्पानिक र अश्वेत मतदाताको झुकावमा परिवर्तन

रिपब्लिकन पार्टीको हारको पाँचौँ प्रमुख कारण हिस्पानिक तथा अश्वेत समुदायका मतदाताको समर्थनमा आएको परिवर्तन हो।

सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा केही हिस्पानिक र अश्वेत मतदाताको समर्थन रिपब्लिकन पार्टीतर्फ सरेको थियो। यही परिवर्तनले ट्रम्पलाई निर्णायक जित हासिल गर्न सहयोग पुर्‍याएको थियो। तर यसपटकको मध्यावधि निर्वाचनमा उक्त प्रवृत्ति उल्टिएको देखिएको छ।

विशेषगरी टेक्सास–मेक्सिको सीमावर्ती क्षेत्रमा रहेका अत्यधिक हिस्पानिक जनसंख्या भएका तीनवटै प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रमा डेमोक्रेटिक उम्मेदवार विजयी भएका छन्। यसले रिपब्लिकन पार्टीको परम्परागत राजनीतिक आधारमा समेत परिवर्तन आउन थालेको संकेत दिएको छ।

न्युयोर्क टाइम्सको विश्लेषणअनुसार सन् २०२४ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनको तुलनामा हिस्पानिक बहुल काउन्टीहरूमा रिपब्लिकन सिनेट उम्मेदवारको समर्थन २२ प्रतिशतभन्दा बढी अंकले घटेको थियो। तथ्यांक विश्लेषक जेफ एडेल्सनका अनुसार अमेरिकाका प्रमुख जनसांख्यिकीय समूहहरूमध्ये यो सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक परिवर्तन हो।

यस परिवर्तनको एउटा प्रमुख कारण आप्रवासन नियन्त्रणसम्बन्धी कठोर नीतिप्रति बढ्दो असन्तुष्टि मानिएको छ। ट्रम्प प्रशासनले आप्रवासन नियन्त्रणका लागि अपनाएको कडा नीति र इमिग्रेसन एन्ड कस्टम्स इन्फोर्समेन्ट (आईसीई) को गतिविधिप्रति ठूलो संख्यामा अमेरिकी नागरिक असन्तुष्ट देखिएका छन्।

प्यु रिसर्च सेन्टरको सर्वेक्षणअनुसार ५६ प्रतिशत अमेरिकीले आईसीईप्रति नकारात्मक धारणा राखेका थिए। यसले आप्रवासनसम्बन्धी मुद्दा रिपब्लिकन पार्टीका लागि राजनीतिक चुनौती बनेको देखाउँछ।

त्यस्तै, अश्वेत जनसंख्या बहुल काउन्टीहरूमा पनि सिनेट निर्वाचनमा डेमोक्रेटिक उम्मेदवारप्रतिको समर्थन उल्लेखनीय रूपमा बढेको थियो।

विशेषगरी मिसिसिपीको सिनेट निर्वाचनलाई निकै चासोका साथ हेरिएको छ। अमेरिकाका राज्यहरूमध्ये सबैभन्दा बढी अश्वेत मतदाताको हिस्सा रहेको मिसिसिपीमा कुल मतदाताको करिब ३७ प्रतिशत अश्वेत समुदायका छन्।

यो पराजय रिपब्लिकन पार्टीका लागि तत्कालीन चुनावी धक्का मात्र होइन, ट्रम्पको नेतृत्व र उनको राजनीतिक कार्यशैलीप्रतिको जनमत बुझ्ने महत्त्वपूर्ण संकेतसमेत हो। आगामी दिनमा रिपब्लिकन पार्टीले आफ्नो चुनावी रणनीति, आर्थिक नीति र मतदातासँगको सम्बन्धमा पुनर्विचार गर्नुपर्ने चुनौती देखिएको छ।