नेपालमा लघुवित्तको महाकुम्भ: ५०० प्रतिनिधिले कोर्नेछन् ग्रामीण अर्थतन्त्रको नयाँ मार्गचित्र

देशभरका ५२ लघुवित्तमार्फत आबद्ध ६२ लाखभन्दा बढी सदस्यको प्रतिनिधित्व गर्दै काठमाडौंमा पाँचौँ राष्ट्रिय सम्मेलन आयोजना हुँदै छ। नाफामुखी प्रवृत्ति र ऋणको भारजस्ता चुनौतीलाई चिर्दै युवा उद्यमी निर्माण र ‘थ्री जिरो’ अवधारणामा केन्द्रित हुने आयोजकको लक्ष्य छ।

नेपालको ग्रामीण अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिएको लघुवित्त क्षेत्र यतिबेला एक महत्त्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ। एकातिर विपन्न र महिला वर्गलाई आर्थिक मूलधारमा ल्याएको गौरविलो इतिहास छ भने अर्कोतिर बढ्दो व्यावसायिक प्रतिस्पर्धा र ऋणको चक्रले निम्त्याएका चुनौतीहरू पहाड बनेर उभिएका छन्।

यही पृष्ठभूमिमा, लघुवित्तका उपलब्धिहरूको रक्षा गर्दै विद्यमान समस्या सुल्झाउन र भविष्यको स्पष्ट मार्गचित्र तयार पार्न आगामी चैत ८ र ९ गते काठमाडौंमा ‘पाँचौँ राष्ट्रिय लघुवित्त सदस्य सम्मेलन’ आयोजना हुने भएको छ।

स्वावलम्बन विकास केन्द्रको संयोजनमा हुन लागेको यस बृहत् सभामा नीति निर्मातादेखि सेवाग्राहीसम्मका ५०० भन्दा बढी सरोकारवालाहरू एउटै थलोमा भेला भएर लघुवित्तको साख जोगाउने उपायबारे मन्थन गर्नेछन्।

विश्वका १७७ मुलुकमा लघुवित्तको अभ्यास भइरहँदा नेपालले भने एउटा मौलिक नजिर स्थापित गरेको छ। नीति निर्माता र लगानीकर्ताहरूको मात्र सम्मेलन हुने विश्वव्यापी प्रचलनविपरीत नेपालले लघुवित्तका वास्तविक हकदार अर्थात् सदस्यहरूलाई नै केन्द्रमा राखेर यो सम्मेलन आयोजना गर्दै आएको छ।

स्वावलम्बन विकास केन्द्रका अध्यक्ष शंकरमान श्रेष्ठका अनुसार सदस्यहरू नै यस प्रणालीका अभिन्न अंग हुन् र उनीहरूको आवाज नसुनी गरिने सुधार अधुरो हुन्छ।

वि.सं. २०७३ देखि निरन्तर हुँदै आएको यो शृङ्खलाले यस पटक ‘उद्यमशीलता फैलाऔँ, युवालाई स्वरोजगार बनाऔँ’ भन्ने मूल मन्त्रलाई आत्मसात् गरेको छ। यसले के संकेत गर्छ भने अबको लघुवित्त केवल कर्जा प्रवाहमा मात्र सीमित नभई युवा पुस्तालाई स्वदेशमै भविष्य देख्न सघाउने माध्यम बन्नुपर्नेछ।

बदलिँदो प्राथमिकता र युवा केन्द्रित रणनीति

दुई दिनसम्म चल्ने यो सम्मेलनले सातवटा विशेष सत्रमार्फत लघुवित्तका बहुआयामिक पक्षहरूलाई उजिल्याउनेछ। विशेषगरी वैदेशिक रोजगारीमा जान बाध्य युवा शक्तिलाई स्वदेशमै सीप र पुँजीसँग जोड्ने विषय यस पटकको मुख्य एजेन्डा बनेको छ।

सम्मेलनमा शून्य गरिबी, शून्य बेरोजगारी र शून्य खुद कार्बन उत्सर्जनको ‘थ्री जिरो’ अवधारणामा आधारित रहेर युवा क्लबहरूको भूमिकाबारे गहन छलफल हुनेछ। यसका साथै, प्रविधिको बढ्दो प्रयोगसँगै भित्रिएका जोखिम र सावधानीका उपायहरूका बारेमा पनि विज्ञहरूले आफ्नो धारणा राख्नेछन्।

लघुवित्तले केवल आर्थिक कारोबार मात्र नगरी सदस्यहरूको सामाजिक रूपान्तरण र मानसिक स्वास्थ्यमा समेत ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकतालाई यस पटकको कार्यतालिकाले विशेष महत्त्व दिएको देखिन्छ।

विकृति विरुद्धको सचेतना र सुधारको संकल्प

लघुवित्त क्षेत्रले प्राप्त गरेका सफलताका बीच केही गम्भीर प्रश्नहरू पनि उब्जिएका छन्। सरकारले लघुवित्तलाई कम्पनी मोडलमा लगेसँगै कतिपय संस्थाहरूमा सेवाभन्दा नाफा कमाउने र लाभांश बाँड्ने होडबाजी चलेको सत्यलाई आयोजक पक्षले सहजै स्वीकार गरेको छ।

अध्यक्ष श्रेष्ठले पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै आवश्यकताभन्दा बढी ऋण दिने र अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा गर्ने प्रवृत्तिले यस क्षेत्रमा केही विचलन आएको उल्लेख गर्नुभयो।

यही विचलन र विकृतिलाई नियन्त्रण गर्न कर्मचारी, संस्था र स्वयम् सदस्यहरूको भूमिका कस्तो हुनुपर्छ भन्ने विषयमा यस पटक खुला संवाद हुनेछ। लघुवित्तलाई विशुद्ध नाफामुखी व्यवसायबाट हटाएर पुनः सदस्यमुखी र सामाजिक उत्तरदायी बनाउनु नै यो सम्मेलनको मुख्य ध्येय रहनेछ।

नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो तथ्याङ्कले यो क्षेत्रको विशालतालाई प्रस्ट पार्छ। देशभरका ५ हजार शाखामार्फत ६२ लाख ८३ हजार सर्वसाधारण यसमा आबद्ध छन्, जसमा ९५ प्रतिशत हिस्सा महिलाको छ। झन्डै ५ खर्ब रुपैयाँको लगानी रहेको यो क्षेत्रले तल्लो तहको अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाइरहेको छ।

काठमाडौंको कार्की ब्याङ्क्वेटमा हुने यो पाँचौँ संस्करणले केवल तथ्याङ्क मात्र प्रस्तुत गर्ने छैन, बरु विदेशबाट फर्किएका युवा र चुलोचौकोमा सीमित महिलाहरूलाई कसरी सफल उद्यमी बनाउन सकिन्छ भन्ने जीवन्त अनुभवहरू पनि साटासाट गर्नेछ।