विश्व बजारमा तेल सस्तिँदा नेपाली उपभोक्तालाई राहतको आशा, तर भारतमा बढेको मूल्यले अन्योल कायमै

काठमाडौँ । अमेरिका र इरानबीच शान्ति सम्झौता हुने सम्भावना बढेसँगै सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य ६ प्रतिशतले घटेर दुई सातायताकै न्यून बिन्दुमा पुगेको छ। यद्यपि, ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ को नाकाबन्दी जस्ता मुख्य मुद्दाहरूमा दुवै पक्षबीच अझै पनि मतभेद कायमै छ।

सोमबार बिहान ब्रेन्ट क्रुड फ्युचर्स प्रति ब्यारेल ५.८५ अमेरिकी डलर वा ५.७ प्रतिशतले घटेर ९७.६९ अमेरिकी डलरमा झरेको छ। त्यस्तै, अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्लुटीआई) प्रति ब्यारेल ५.७५ अमेरिकी डलर वा ६ प्रतिशतले घटेर ९०.८५ अमेरिकी डलरमा पुगेको छ। कारोबारको सुरुवाती चरणमा दुवै सम्झौता मे ७ यताकै न्यून बिन्दुमा पुगेका थिए।

शनिबार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले वासिङ्टन र इरानबीच शान्ति सम्झौताका लागि ‘महत्त्वपूर्ण समझदारी’ भएको बताएका थिए। यो सम्झौताले ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ लाई पुनः सुचारु गर्नेछ, जसबाट द्वन्द्व अघि विश्वभरको कुल तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास ढुवानीको पाँचौँ हिस्सा ओसारपसार हुने गर्थ्यो।

यद्यपि, धेरै जटिल मुद्दाहरूमा दुवै पक्षबीच अझै सहमति हुन सकेको छैन। राष्ट्रपति ट्रम्पले आइतबार आफ्ना प्रतिनिधिहरूलाई इरानसँग कुनै पनि सम्झौता गर्न हतार नगर्न निर्देशन दिएको बताएका छन्। विश्लेषकहरूका अनुसार क्षतिग्रस्त तेल र ग्यास सुविधाहरूको मर्मत हुन समय लाग्ने भएकाले हर्मुज जलडमरू मध्य भएर तेलको प्रवाह सामान्य अवस्थामा फर्किन महिनौँ लाग्न सक्छ।

नेपालमा कस्तो पर्ला प्रभाव?

सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा केही राहत देखिए तापनि यसअघि मध्यपूर्वमा जारी तीव्र तनावका कारण कच्चा तेलको मूल्य अकासिँदा छिमेकी देश भारतमा भने इन्धनको भाउ लगातार बढेको थियो।

भारतमा पछिल्लो १० दिनभित्र मात्रै तीनपटक पेट्रोल र डिजेलको मूल्य बढेको छ। भारतीय आयल कर्पोरेसन (आईओसी) ले मे १५ पछि लगातार इन्धनको मूल्य बढाउँदै लगेको थियो।

भारतमा लगातार इन्धनको मूल्य बढेपछि नेपालमा पनि पेट्रोल-डिजेलको मूल्य कति पुग्ला भन्ने चिन्ता सुरु भएको छ। नेपाल आयल निगमले हरेक १५–१५ दिनमा आईओसीबाट नयाँ मूल्यसूची प्राप्त गर्ने गर्दछ। भारत सरकारले लगातार मूल्य बढाउँदै लगेकाले आगामी जुन १ तारिखमा आईओसीबाट आउने नयाँ मूल्यसूची महँगो भएर आउने र निगमलाई नेपालमा पनि मूल्य बढाउनुपर्ने तीव्र दबाब पर्ने अनुमान गरिएको थियो।

हाल नेपालमा स्वचालित मूल्य प्रणाली लागू रहेकाले भारतबाट मूल्य बढेर आउनासाथ यहाँ पनि सोही अनुपातमा भाउ बढ्ने गर्दछ। तर, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सोमबारबाट सुरु भएको कच्चा तेलको गिरावटले नेपाली उपभोक्ताका लागि केही आशा जगाएको छ। यद्यपि, बजारमा अझै पनि अन्योल कायमै छ।

मूल्य समायोजनको अन्योल: जुन १ मा आउने नयाँ मूल्यसूचीमा आईओसीले यसअघि बढेको उच्च मूल्यलाई जोड्छ वा सोमबारदेखि सुरु भएको गिरावटलाई समेट्छ भन्ने कुराले नेपालमा भाउ बढ्ने वा घट्ने निश्चित गर्नेछ। यदि सोमबारको गिरावट आगामी दिनमा पनि कायम रहेमा नेपाली उपभोक्ताले महँगीबाट राहत पाउन सक्नेछन्।