ब्याट्रीमा लिथियमको विकल्प खोज्न चीन आक्रामक, ७५ प्रतिशत आयात घटाउन चाल्यो महाअभियान

विदेशी लिथियममा रहेको ७५ प्रतिशत निर्भरता तोड्न चिनियाँ ब्याट्री वैज्ञानिकको सोडियम प्रविधिमा फड्को मार्ने आग्रह, याङ्त्से नदीका जहाज र हिउँदमा गुड्ने ढुवानीका साधनमा नयाँ ब्याट्रीको सफल परीक्षण।

काठमाडौँ । विश्वकै ठूलो ब्याट्री बजार र सवारी साधन उत्पादक देश चीनले अब परम्परागत लिथियम ब्याट्रीको विकल्प खोज्न आक्रामक रणनीति सुरु गरेको छ। बेइजिङमा हालै आयोजित राष्ट्रिय विज्ञान पुरस्कार समारोहमा चिनियाँ ब्याट्री प्रविधिका प्रणेता चेन लिक्वानले यस्तो रणनीतिक मोडबारे गम्भीर विमर्श गरे।

ब्याट्री उत्पादन र अनुसन्धानमा ऐतिहासिक योगदान पुर्‍याएबापत प्रतिष्ठित ‘राष्ट्रिय सर्वोच्च विज्ञान तथा प्रविधि पुरस्कार’बाट सम्मानित भएपछि वैज्ञानिक चेनले सवारी साधन उत्पादक कम्पनीहरूलाई सोडियम-आयन ब्याट्री उत्पादनमा जोड दिन आग्रह गरे।

उनको यो आग्रह केवल प्रविधि परिवर्तन मात्र नभएर, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा देखिने कच्चा पदार्थको अभाव र आपूर्ति श्रृंखलाको अवरोधबाट चिनियाँ उद्योगलाई जोगाउने बलियो रक्षाकवच पनि हो।

अहिले चीनको भण्डारमा पाइने खनिजले मात्रै उसको घरेलु माग धान्न सक्दैन, जसका कारण ७५ प्रतिशतभन्दा बढी लिथियम आयात गर्नुपर्ने बाध्यता छ। विदेशी खनिजमा रहेको यही अत्यधिक निर्भरता नै चिनियाँ अर्थतन्त्र र उद्योगका लागि ठूलो जोखिम बनेको छ।

स्थानीय स्तरमै प्रचुर मात्रामा पाइने प्राकृतिक स्रोतको उपयोग गरी ब्याट्री बनाउँदा विदेशी दबाब र आपूर्ति अवरोधबाट जोगिन सकिने वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ। अर्काको प्रविधिको हुबहु नक्कल गरेर मात्रै औद्योगिक नेतृत्व कायम राख्न नसकिने भन्दै चेनले आत्मनिर्भर बन्न र आफ्नै मौलिक सामग्रीको आविष्कार गर्न जोड दिए।

अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा आउने उतारचढावका बीच पनि सवारी साधनको उत्पादन दरलाई स्थिर राख्न यो प्रविधि कोशेढुङ्गा साबित हुने देखिन्छ।

सस्तो र शक्तिशाली विकल्प

नयाँ सोडियम ब्याट्रीलाई व्यावसायिक रूपमा सफल बनाउन खनिजको प्रशोधन विधिमा ठूलो परिवर्तन गरिएको छ। महँगो सिन्थेटिक ग्रेफाइटको सट्टा स्थानीय कोइलाबाट ब्याट्रीको एनोड बनाउने प्रविधि विकास गरिएको छ। यसले गर्दा ब्याट्रीको उत्पादन लागत ह्वात्तै घटेको छ र सस्तो मूल्यका गाडीहरूको बजार सुरक्षित बनेको छ।

पछिल्ला परीक्षणहरूका अनुसार यो नयाँ ब्याट्रीको लागत परम्परागत लिथियम आइरन फस्फेट ब्याट्रीकै हाराहारीमा आइपुगेको छ। चिनियाँ ब्याट्री उत्पादक संस्था सीएटीएल र चाङ्आनले विकास गरेको सोडियम सेलको उत्पादन लागत प्रति वाट-आवर मात्र शून्य दशमलव शून्य पाँच एक डलर कायम भएको छ।

प्रतिकेजी १७५ वाट-आवरको ऊर्जा घनत्व प्रदान गर्ने यो ब्याट्री ठूला र भारी मालवाहक सवारी साधन गुडाउन पूर्ण रूपमा सक्षम देखिएको छ।

यसै प्रविधिलाई व्यवहारमा उतार्न हिना ब्याट्री कम्पनीले उहान सहरमा आफ्नो मुख्यालय स्थापना गरेर दुई गिगावाट आवर क्षमताको ब्याट्री उत्पादन लाइन निर्माण गरिरहेको छ। यो ब्याट्री प्लान्टले याङ्त्से नदीमा चल्ने करिब एक लाख १५ हजार कार्गो जहाज र वरपरका व्यावसायिक ढुवानीका साधनलाई सेवा दिने लक्ष्य राखेको छ।

यो प्रविधिको सबैभन्दा ठूलो विशेषता के हो भने माइनस २० डिग्री सेल्सियसको अत्यधिक चिसोमा पनि यसले आफ्नो कार्यक्षमता ९० प्रतिशतसम्म जोगाइराख्न सक्छ। चिसो मौसममा ब्याट्रीको चार्ज ह्वात्तै घट्ने पुरानो समस्यालाई यसले समाधान गरिदिएको छ, जसका कारण डोङफेङ जस्ता व्यावसायिक गाडी निर्माताहरू निकै उत्साहित बनेका छन्।

बजारको चित्र र भविष्य

चिनियाँ विद्युतीय सवारी साधनको बजारमा अहिले स्थापित कम्पनीहरूकै वर्चस्व देखिन्छ। उपलब्ध पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार बजारमा सीएटीएल कम्पनी ४६ दशमलव ७ प्रतिशत हिस्सासहित सबैभन्दा अगाडि छ। त्यसैगरी १६ दशमलव ८ प्रतिशत बजार हिस्सा ओगटेर बीवाईडी दोस्रो स्थानमा छ।

बजारको बाँकी हिस्सामा गोसन हाई-टेक, काल्ब, इभ इनर्जी र रेप्ट ब्याटेरो जस्ता दोस्रो तहका कम्पनीहरूको पकड छ। अन्य साना उत्पादक र एलजी इनर्जी सोलुसन जस्ता वैदेशिक कम्पनीहरू पनि प्रतिस्पर्धामा छन्।

यो तीव्र बजार प्रतिस्पर्धाका बीच सोडियम ब्याट्रीमा गरिने स्थानान्तरणले आगामी दिनमा चिनियाँ ब्याट्री बजारलाई थप स्थिर, सुरक्षित र आत्मनिर्भर बनाउने निश्चित छ।