एनपीएलको आर्थिक पाटोबारे ‘एआई’ले के भन्छ ?
काठमाडौँ । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल) क्रिकेटले व्यवसायिक र स्थानीय अर्थतन्त्र दुवैमा नयाँ सास भरेको छ। क्लब र कर्पोरेट लगानी बढ्दा होटेल, यातायात, फुटपाथ व्यापार र मिडिया विज्ञापनसमेतले फाइदा उठाउँदै छन् ।
सबैभन्दा ठूलो संकेत भनेको शीर्षस्थ प्रायोजक र टिम–निवेशकहरुको सक्रियता हो। सिद्धार्थ बैंकले एनपीएल को टाइटल स्पोन्सर गरेको छ। उसले पाँच वर्षे सहकार्यमा टाइटल अधिकार ल्याएको कुरा सार्वजनिक गरिएको छ। तर बैंक र नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) बीचको सम्झौताको पूर्ण रकम आधिकारिक रूपमा सार्वजनिक गरिएको छैन। सञ्चार माध्यममा यसलाई ‘रेकर्ड ब्रेकिंग’ सम्झौता भनेको भनेर समाचारहरु प्रकाशित भएका थिए।
टेलिकम कम्पनी एनसेलले ‘पावर्ड बाइ’ पार्टनरको रुपमा लगानी गरिसकेको छ। एनसेलजस्ता ठूलो ब्राण्डको संलग्नताले दर्शक र डिजिटल पहुँच दुवै बढेको छ। प्रसारणका लागि स्टार स्पोर्ट्स र देशभित्रका डिशहोमजस्ता मिडिया पार्टनरहरु पनि छन्, जसले खेलको टेलिभिजन तथा ओटीटी अधिकारबाट आम्दानी बढाउने काम गर्छ।
टिम–स्वामित्व र संचालनमा पनि ठूलो लगानी भएको छ। पहिलो संस्करणका क्रममा प्रत्येक टीमले कम्तिमा रु ५ करोडभन्दा बढी लगानी गरेको सूचनाहरु सार्वजनिक भएका थिए। यसले प्रायोजन, खेलाडी तलब र सञ्चालन खर्चमा ठूलो धनराशि घुमाएको छ।
क्यानले यो प्रतियोगिताबाट कीर्तिमानी स्तरमा आम्दानी गर्ने लक्ष्य राखेको छ। कतिपय रिपोर्टहरुमा कुल आम्दानी करिव रु ३५ करोडको अनुमान गरिएको देखिन्छ। अर्कोतर्फ, क्यानका अधिकारीहरुले केहि प्रसारणमा रु ४० करोडसम्मको लक्ष्य राखिएको व्यहोरा पनि सार्वजनिक गरेका छन्। यी आंकडाहरुले देखाउँछन् कि, स्पोन्सरशिप, टिकेट बिक्री र प्रसारण अधिकारबाट ठूलो आर्थिक कारोबार हुने सम्भावना छ।
कर्पोरेट ब्राण्डिङ बजेट
टाइटल स्पोन्सर सिद्धार्थ बैंकले ब्रान्ड दायरामा ठूलो रकम खर्च गरेर नाम जोडेको छ। त्यस्तै, जीवन बीमा कम्पनी सनिमा रिलायन्सले ट्रोफी स्पोन्सर गर्यो र कार्यक्रमसँग जोडिएको प्रचार/प्रसारमा सक्रिय भूमिका खेलेको छ। नेपालका ठूला कम्पनीहरु—होटेल समूह, निर्माण कम्पनी र उपभोक्ता ब्राण्डहरुले टिम स्पोन्सर र होस्टिङ पार्टनरका रूपमा संलग्नता देखाएका छन्। यिनको ठिक–ठिक रकम सबैका लागि सार्वजनिक गरिएका छैनन् तर मिडिया र आयोजकका आँकलनले ठूलो लगानी भएको देखाउँछ।
यस प्रतियोगिताबाट स्थानीय अर्थतन्त्रमा प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने स्पष्ट छ। खेल हुने स्थान नजिकका होटल, रेष्टुराँ, सवारी सेवा तथा फुटपाथ व्यवसाय (साना विक्रेता)लाई व्यापार बढाउने गज्जबको मौका मिलेको छ। दर्शक र टिम स्टाफको आवागमनले होटल बुकिङ र खानपान सेवामा वृद्धि गरिरहेको छ । प्रसारण र विज्ञापनले पनि सामान्य आर्थिक गतिविधीको चक्रलाई चलायमान बनाएको छ।
तर पारदर्शिता र दीर्घकालीन रणनीति आवश्यक छ। प्रायोजक र टिम मालिकले खुला वित्तीय विवरण सार्वजनिक गरेमा खेलको आर्थिक मोडलमा विश्वास थपिन्छ। साथै स्थानीय व्यवसाय र साना उद्यमीलाई लक्षित गरी साझेदारी कार्यक्रमहरु विस्तार गर्दा लाभ सर्वसाधारणसम्म पुग्ने सम्भावना बढ्छ।
समग्रमा एनपीएलले कर्पोरेट लगानी र ब्रान्डिङ बजेट दुवै बढाएको छ। नतीजा स्वरुप होटलदेखि फुटपाथ व्यापारसम्मका व्यावसायिक गतिविधि बृद्धि भएका छन्। सार्वजनिक जानकारी र आयोजकका अनुमानहरुका आधारमा, शीर्ष स्पोन्सर र टिम–इन्वेष्टरहरुले करोडौं रूपैयाँको लगानी गरेकाले राष्ट्रिय खेल र स्थानीय अर्थतन्त्र उन्मुख सकारात्मक दिशामा अघि बढेको देखिन्छ।
