डिजिटल सेयर बजारमा कालो बादल, कसरी घटाउन सकिन्छ यस्ता आक्रमणको जोखिम ?

काठमाडौँ । डिजिटल युगमा हामीले गर्ने हरेक कारोबारको गति र सुविधा बढेसँगै यसका जोखिमहरू पनि मौलाउँदै गएका छन्। घरमै बसीबसी मोबाइल वा ल्यापटपको एक क्लिकमा सेयर किन्ने वा बेच्ने सुविधा दिने अनलाइन प्रणाली पछिल्लो समय कति सुरक्षित छ भन्ने विषयमा एक ठूलो प्रश्नचिह्न खडा भएको छ।

सेयर बजारलाई सञ्चालन गर्ने मुख्य मेरुदण्ड मानिने ब्रोकर कम्पनीहरूको प्रणालीमा केही समयअघि भएको अस्वाभाविक प्राविधिक अवरोधले लगानीकर्ताहरूलाई ठूलै झट्का दियो। हँसिलो अनुहारमा लगानीका सपना बुन्नेहरूले अचानक कारोबार ठप्प हुँदा भोगेको छटपटी सामान्य थिएन।

त्यसखाले असहज परिस्थितिलाई गम्भीर रूपमा लिँदै सम्बन्धित नियमनकारी निकायहरूले यसको भित्री पत्र पल्टाउन सुरु गरेका छन्। कुन कमजोरीका कारण प्रणालीमा समस्या आयो र आगामी दिनमा यसलाई कसरी अभेद्य बनाउन सकिन्छ भन्ने विषयमा विस्तृत छानबिन अगाडि बढाइएको छ।

बजारको नियमन गर्ने मुख्य निकायसमक्ष बुझाइएको एक प्राविधिक प्रतिवेदनले डिजिटल पूर्वाधार सुरक्षाका मामिलामा अझै धेरै गृहकार्य गर्न बाँकी रहेको स्पष्ट संकेत गरेको छ।

कसरी रोकियो त सेयरको जादुई पर्दा?

कारोबार सुरु हुन ठिक्क परेको बिहानीको समयमा जब लगानीकर्ताहरू आफ्ना डिभाइसहरू खोलेर बजारको चाल बुझ्न खोज्दै थिए, तब पर्दामा अनपेक्षित अवरोध देखियो। ब्रोकर कम्पनीहरूलाई होस्टिङ सेवा दिँदै आएको मुख्य प्राविधिक केन्द्रमा बिहान सबेरै डिजिटल धराप थापिएको रहस्य खुल्न आयो।

अनधिकृत रूपमा प्रणाली कब्जा गरेर फिरौती असुल्ने उद्देश्यले गरिएको भनिएको त्यस्तो ‘र्‍यान्समवेयर’ आक्रमणले एकाएक ७२ वटै ब्रोकर कम्पनीहरूको अनलाइन कारोबार व्यवस्थापन प्रणालीलाई नराम्ररी लठ्याइदियो।

प्रणालीका महत्त्वपूर्ण फाइल र उपकरणहरूलाई डिजिटल रूपमा लक गरिदिएपछि सेयर बजारको मुटु मानिने कारोबार नै त्यस दिनका लागि स्थगित गर्नुपर्ने बाध्यता आइपियो। जस्तो कि कुनै ठूलो चाडबाडका बेला पानीको मुख्य मूल नै अचानक थुनिँदा धाराहरू सुक्छन्, ठीक त्यस्तै अवस्था सिर्जना भयो।

यद्यपि, मुख्य बजार सञ्चालकको आफ्नै आन्तरिक सर्भर भने सुरक्षित रहेको प्राविधिक परीक्षणबाट खुल्न आएको छ, जसले ठूलो क्षति हुनबाट जोगिएको राहत महसुस गरायो।

डिजिटल सुरक्षाका ११ कडा कवच

यस्ता अप्रत्याशित डिजिटल प्रहारहरू भविष्यमा फेरि दोहोरिन नदिनका लागि प्राविधिक पक्षबाट निकै गम्भीर र कठोर कदमहरू चाल्नुपर्ने निष्कर्ष निकालिएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से)ले नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) लाई बुझाइएको प्रारम्भिक अध्ययन प्रतिवेदनमा प्रणालीलाई सधैँ सुरक्षित राख्नका लागि ११ वटा महत्त्वपूर्ण उपायहरू अवलम्बन गर्न जोड दिइएको छ।

जसअनुसार अबदेखि महत्त्वपूर्ण तथ्यांकहरूको नियमित रूपमा जगेडा वा ब्याकअप राख्ने परिपाटी बसाल्नुपर्नेछ भने तिनलाई समय-समयमा पुनर्स्थापना गरेर जाँच्नुपर्नेछ। त्यस्तै, सबै कारोबार सदस्यहरूले आफ्नै छुट्टै र सुरक्षित डिजास्टर रिकभरी साइटको व्यवस्था गर्नुपर्ने नियमलाई कडाइका साथ लागू गर्न सुझाइएको छ।

दैनिक रूपमा इन्टरनेटको पहुँचभन्दा बाहिर अफलाइन ब्याकअप सुरक्षित गर्ने, उच्च सुरक्षायुक्त उपकरणहरू जडान गर्ने र २४ घण्टा नै प्रणालीको गतिविधि नियाल्न विशेष सुरक्षा केन्द्र सञ्चालनमा ल्याउने कुरालाई पनि प्राथमिकतामा राखिएको छ।

प्रयोगकर्ताका व्यक्तिगत कम्प्युटरहरूमा भरपर्दा एन्टिभाइरस सफ्टवेयर अनिवार्य गर्ने, सफ्टवेयरहरूलाई समयमै अद्यावधिक गर्ने र अपरिचित इमेल वा लिंकहरू खोल्ने असावधानीबाट बच्ने चेतना फैलाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।

यसबाहेक, प्रणालीमा अनधिकृत प्रवेशलाई पूर्ण रूपमा रोक्न बहु-तहगत प्रमाणीकरण प्रणाली लागू गर्ने तथा प्रत्येक तीन महिनामा अनिवार्य रूपमा प्राविधिक सुरक्षा परीक्षण गराउने संस्कृति बसाल्न पनि प्रतिवेदनले जोड दिएको छ।

यी सम्पूर्ण अभ्यासहरूको नियमित पालना भए मात्रै आगामी दिनमा लगानीकर्ताको मेहनत र पसिना सुरक्षित रहन सक्ने प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ ।