डिजिटल भुक्तानीको बदलिँदो ट्रेन्ड: क्यूआर बढ्दै गर्दा मोबाइल बैंकिङको कारोबार सङ्ख्या किन घट्यो ?
काठमाडौँ। पछिल्लो समय नेपाली अर्थतन्त्रमा विद्युतीय भुक्तानी (डिजिटल पेमेन्ट) आमनागरिकको दैनिकीसँग जोडिएको छ। स–साना चिया पसलदेखि ठूला व्यापारिक मलसम्म क्यूआर कोड स्क्यान गरेर पैसा तिर्ने संस्कार तीव्र गतिमा झाँगिँदै गएको छ। यद्यपि, डिजिटल भुक्तानीका सबै माध्यमहरूको वृद्धिदर भने समान देखिएको छैन।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्षको प्रथम त्रैमासिक (असोज मसान्तसम्मको) प्रतिवेदनअनुसार खुद्रा भुक्तानीमा क्यूआर कोड र डिजिटल वालेटको प्रयोगले नयाँ उचाइ छुँदा परम्परागत मोबाइल तथा इन्टरनेट बैंकिङको कारोबार संख्यामा भने गिरावट आएको छ। दसैँको किनमेल र उपभोक्ताको फेरिँदो भुक्तानी बानीका कारण डिजिटल कारोबारको शैलीमा नयाँ परिवर्तन देखिएको हो।
क्यूआर भुक्तानीमा २४ प्रतिशतले छलाङ
केन्द्रीय बैंकको तथ्याङ्कले भदौको तुलनामा असोज महिनामा क्यूआरमार्फत हुने भुक्तानी रकम झन्डै २४ प्रतिशतले बढेको देखाउँछ। असोजमा क्यूआर कोड प्रयोग गरी ७ करोड ८१ लाख ४४ हजारभन्दा बढी पटक कारोबार भएको छ, जुन भदौको (७ करोड ५५ लाख ८१ हजार) तुलनामा ३.३८ प्रतिशतले बढी हो।
संख्याभन्दा कारोबार रकमको वृद्धिदर अझै उत्साहजनक छ। भदौमा १ खर्ब ६७ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँको क्यूआर कारोबार भएकामा असोजमा ३९ अर्ब ६१ करोड (२३.५८ प्रतिशत) ले बढेर २ खर्ब ७ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। दसैँका बेला लत्ताकपडा, खाद्यान्न र विद्युतीय सामग्री किन्दा उपभोक्ताले नगदको साटो क्यूआर रोजेपछि कारोबार रकम ह्वात्तै बढेको हो।
डिजिटल वालेटको प्रयोग पनि उकालो यात्रामा
क्यूआरसँगै ई–सेवा, खल्ती जस्ता डिजिटल वालेट (भुक्तानी सेवा प्रदायक) बाट हुने कारोबारमा पनि दोहोरो अंकको वृद्धि देखिएको छ। भदौमा ५ करोड १४ लाख ९४ हजार पटक वालेट प्रयोग भएकामा असोजमा ६.५८ प्रतिशतले बढेर ५ करोड ४८ लाख ८२ हजार कारोबार पुगेको छ।
रकमका आधारमा वालेट कारोबार १३.७१ प्रतिशतले उकालो लाग्दै ४९ अर्ब ९ करोडबाट ५५ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। बिल भुक्तानी, हवाई टिकट खरिद र दसैँमा डिजिटल दक्षिणा पठाउने क्रम बढ्दा वालेटको कारोबार फस्टाएको हो।
मोबाइल बैंकिङको कारोबार सङ्ख्या किन घट्यो ?
एकातिर क्यूआर र वालेट चम्किँदा अर्कोतिर बैंकिङ क्षेत्रको मुख्य डिजिटल माध्यम मानिने मोबाइल बैंकिङको कारोबार संख्यामा भने १८.७५ प्रतिशतको गिरावट आएको छ। भदौमा ८ करोड ११ लाख ९४ हजार पटक कारोबार भएको मोबाइल बैंकिङ असोजमा घटेर ६ करोड ५९ लाख ६७ हजारमा झरेको छ।
कारोबार संख्या एकै महिनामा डेढ करोडभन्दा बढीले घटे पनि कुल रकममा भने २.०५ प्रतिशतको मात्र सामान्य गिरावट आएको छ। भदौमा ६ खर्ब १४ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ कारोबार भएकामा असोजमा ६ खर्ब २ अर्ब ९ करोड रुपैयाँको कारोबार भएको छ।
यस्तै, ल्यापटप वा कम्प्युटरबाट चलाइने वेबमा आधारित परम्परागत इन्टरनेट बैंकिङ भने ओरालो लाग्दो क्रममा छ। भदौमा ६ लाख २४ हजार कारोबारमार्फत २२ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ परिचालन भएको इन्टरनेट बैंकिङ असोजमा ४ लाख ८३ हजार कारोबार संख्या र १० अर्ब ३० करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ। स्मार्टफोनमै सबै सुविधा उपलब्ध भएपछि इन्टरनेट बैंकिङ केही ठूला संस्थागत कारोबारमा मात्र खुम्चिन पुगेको हो।
विज्ञहरूका अनुसार स–साना खुद्रा भुक्तानीहरू व्यक्तिगत ट्रान्सफर (पीटुपी) बाट व्यापारीको क्यूआर कोडतर्फ सरेका कारण संख्या घटेको हो। साथै, दसैँको लामो बिदामा सरकारी तथा कर्पोरेट कार्यालयहरू बन्द हुँदा साना प्रशासनिक भुक्तानी रोकिएकाले कारोबार संख्या घटेको तर ठूला रकमान्तर जारी रहेकाले कुल रकममा ठूलो असर नपरेको देखिन्छ।















