स्थानीयलाई संस्थापक शेयर दिएर भोटेकोशी–५ ले के गर्न खोजेको हो ?

काठमाडौँ । सिन्धुपाल्चोकको भोटेकोशी नदीमा बगिरहेको पानीलाई प्रयोग गरेर जलविद्युत् उत्पादन गर्ने प्रक्रियामा स्थानीयबासीलाई पनि संस्थापक शेयरधनी बनाइने भएको छ ।

बाह्रबिसेमा तीव्र गतिमा निर्माण भइरहेको ४६ मेगावाट क्षमताको भोटेकोशी–५ जलविद्युत आयोजनाले एउटा उदाहरणीय कदम चाल्दै प्रभावित क्षेत्रका नागरिकलाई आयोजनाको मालिक बनाउने योजना अघि सारेको छ।

सामान्यतया जलविद्युत आयोजनाहरूमा सर्वसाधारणका लागि साधारण शेयर निष्कासन गरिन्छ, तर यहाँ स्थानीयले ‘संस्थापक शेयर’ नै पाउने भएका छन्, जसको अर्थ उनीहरू आयोजनाको जगदेखिकै साझेदार बन्न पाउनेछन्।

आयोजनाका कार्यकारी अध्यक्ष मोहनविक्रम कार्कीका अनुसार यो कुनै हचुवाको निर्णय नभई स्थानीयको हितलाई केन्द्रमा राखेर बुनिएको एउटा सुन्दर सपना हो। जसरी एउटा परिवारले आफ्नो घरको जग हाल्दा नै सबै सदस्यको अपनत्व खोज्छ, यो आयोजनाले पनि बाह्रबिसे नगरपालिकाका विभिन्न वडाहरू र त्रिपुरासुन्दरीका बासिन्दालाई त्यसरी नै समेट्न खोजेको छ।

बाह्रबिसेका वडा नम्बर ३, ४, ५, ८ र ९ का साथै त्रिपुरासुन्दरीको ३ नम्बर वडाका बासिन्दाले अब यो आयोजनालाई ‘मेरो सम्पत्ति’ भनेर गर्व गर्न सक्नेछन्।

लगानी गर्ने प्रक्रियालाई पनि निकै व्यावहारिक बनाइएको छ। गाउँलेहरूले आयोजना सुरु हुनासाथ पैसा जम्मा गर्नुपर्ने तनाव लिनुपर्ने छैन। जब आयोजनाको काम ७० प्रतिशत सम्पन्न हुनेछ, तब मात्र उनीहरूले शेयर बापतको रकम बुझाउनुपर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ।

यसले स्थानीयलाई रकम जोहो गर्न पर्याप्त समय मात्र दिँदैन, बरु आयोजना सम्पन्न हुने सुनिश्चितता भएपछि ढुक्क भएर लगानी गर्ने वातावरण पनि बनाउँछ। यो एउटा यस्तो अवसर हो जहाँ वर्षौँदेखि आफ्नै दैलो अगाडि बगेको नदीबाट निस्कने बिजुलीको नाफा सिधै स्थानीयको खल्तीमा लाभांशका रूपमा पुग्नेछ।

तर, यस्तो सुनौलो अवसरको बीचमा केही चुनौतीहरू पनि देखिएका छन्। आयोजनाले दुःखका साथ के महसुस गरेको छ भने, यो क्षेत्र भन्दा बाहिरका केही व्यक्तिहरूले आयोजनाको बारेमा नकारात्मक हल्ला फैलाएर भ्रम छर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। जुन माटोमा आयोजना बन्दै छ, त्यहीँका मान्छेहरू उत्साहित हुँदाहुँदै बाहिरियाहरूले फैलाउने यस्ता कुराले स्थानीयको लगानीको अधिकार र भविष्यको लाभमा अवरोध पुग्न सक्ने जोखिम रहन्छ।

त्यसैले आयोजनाले आफ्ना वास्तविक सरोकारवालाहरूलाई अरूका कुरामा लागेर आफ्नो लाभको अवसर नगुमाउन समेत सचेत गराएको छ। अन्ततः यो आयोजनाले स्थानीयको हातमा शेयर मात्र होइन, एउटा दीर्घकालीन आम्दानीको स्रोत र आत्मसम्मान पनि सुम्पिन खोजेको देखिन्छ।