२० मिनेटमै ६.३ अर्ब डलर गायब: क्रिप्टो इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो डकैती कसरी भयो ?

काठमाडौँ । विश्वकै सबैभन्दा ठूलो क्रिप्टोकरेन्सी कारोबार प्लेटफर्ममध्ये एक बाइनान्समा भएको साइबर आक्रमणले डिजिटल सम्पत्तिको सुरक्षाबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

सन् २०२६ अक्टोबर २९, बिहीबार भएको भनिएको उक्त आक्रमणमा करिब ६ अर्ब ३० करोड अमेरिकी डलर बराबरको क्रिप्टोकरेन्सी चोरी भएको विभिन्न ब्लकचेन विश्लेषण संस्थाहरूले बताएका छन्।

अमेरिकी ब्लकचेन विश्लेषण संस्था टीआरएम ल्याब्सका अनुसार, आक्रमणकारीहरूले बाइनान्सका विभिन्न ब्लकचेनमा रहेका वालेटबाट करिब ६ अर्ब ३६ करोड डलर बराबरको डिजिटल सम्पत्ति बाहिर सारेका थिए। चोरीको अधिकांश हिस्सा करिब २० मिनेटभित्रै सम्पन्न भएको विश्लेषणमा उल्लेख छ।

घटनालाई डिजिटल सम्पत्ति इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो चोरीमध्ये एक मानिएको छ। यसअघि सन् २०२५ मा क्रिप्टोकरेन्सी एक्सचेन्ज बाइबिटमा भएको करिब १ अर्ब ५० करोड डलरको चोरीले ठूलो चर्चा पाएको थियो। तर बाइनान्समा भएको भनिएको पछिल्लो घटनाको रकम त्यसको तुलनामा चार गुणाभन्दा बढी छ।

कसरी भयो २० मिनेटमै अर्बौँ डलरको चोरी?

बाइनान्सले प्रयोगकर्ताका कारोबार तथा रकम निकासी प्रक्रिया सञ्चालन गर्न विभिन्न डिजिटल वालेट प्रयोग गर्छ। प्रयोगकर्ताले क्रिप्टोकरेन्सी निकाल्दा वा कारोबार गर्दा यस्ता वालेटबाट सम्बन्धित कारोबारको प्रक्रिया पूरा गरिन्छ।

सामान्यतया डिजिटल सम्पत्तिको सुरक्षाका लागि निजी साँचो, कारोबार प्रमाणीकरण प्रणाली र विभिन्न सुरक्षा तह प्रयोग गरिन्छ। कुनै कारोबार वैध हो कि होइन भन्ने निर्णय गर्न र त्यसलाई डिजिटल रूपमा स्वीकृत गर्न विशेष प्राविधिक प्रणाली आवश्यक हुन्छ।

अमेरिकी ब्लकचेन विश्लेषण संस्था टीआरएम ल्याब्सका अनुसार, यस घटनामा आक्रमणकारीहरूले बाइनान्सको कारोबार स्वीकृत गर्ने प्रणाली अर्थात् ‘साइनिङ इन्फ्रास्ट्रक्चर’ माथि नियन्त्रण कायम गर्न सफल भएका थिए।

यसको अर्थ ह्याकरहरूले वालेटको निजी साँचो नै चोरेका थिए भन्ने अनिवार्य छैन। बरु, कारोबारलाई स्वीकृति दिने प्रणालीलाई नै प्रभावित पारेर आफूले चाहेको दिशामा रकम पठाउने अवस्था सिर्जना गरेको हुन सक्ने विश्लेषकहरूको आकलन छ।

सरल भाषामा बुझ्दा, कुनै बैंकको भल्टको चाबी चोर्नुको सट्टा भल्ट खोल्न आदेश दिने प्रणालीलाई नै नियन्त्रणमा लिएजस्तै अवस्था यस घटनामा देखिएको छ।

बाइनान्सले सुरुमा आक्रमणमा कुनै कम्प्युटर वा ल्यापटपमा अनधिकृत पहुँच कायम गरिएको हुन सक्ने अनुमान गरेको थियो। पछि गरिएको अनुसन्धानमा थप सुरक्षा कमजोरी वा आक्रमणका प्रवेशबिन्दुहरू फेला परेको कम्पनीले जनाएको छ।

बाइनान्सले सार्वजनिक गरेको प्रारम्भिक विवरणअनुसार, एक कर्मचारीको ल्यापटपमा अनधिकृत पहुँच कायम गरी त्यसबाट कम्पनीको आन्तरिक प्रणालीसम्म पुगिएको हुन सक्ने आशंका गरिएको थियो। तर कम्पनीले अनुसन्धान पूरा नभएसम्म आक्रमणको सम्पूर्ण प्रक्रिया स्पष्ट नभएको जनाएको छ।

ह्याकरहरूले कसरी तयारी गरेका थिए ?

साइबर सुरक्षासम्बन्धी विश्लेषणहरूले यो आक्रमण आकस्मिक रूपमा गरिएको सामान्य हमला नभई पूर्वतयारीसहित सञ्चालन गरिएको हुन सक्ने देखाएका छन्।

टीआरएम ल्याब्सको विश्लेषणअनुसार, आक्रमणकारीहरूले मुख्य चोरी हुनुभन्दा कम्तीमा ३६ घण्टाअघिदेखि तयारी थालेका थिए। उनीहरूले साना कारोबारमार्फत आफ्नो नियन्त्रणमा रहेका वालेट सक्रिय बनाएका थिए र आक्रमणमा प्रयोग हुने कोड परीक्षण गरेका थिए।

त्यसपछि उपयुक्त समयमा विभिन्न ब्लकचेनमा रहेका बाइनान्सका वालेटबाट रकम निकाल्ने प्रक्रिया सञ्चालन गरिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

बाइनान्सका विभिन्न ब्लकचेनमा रहेका वालेटहरूबाट रकम बाहिरिएको घटनाले आक्रमणकारीहरूले एउटा मात्र वालेट वा एउटा मात्र प्रणालीमा पहुँच प्राप्त गरेको नभई कारोबार स्वीकृत गर्ने व्यापक प्रणालीलाई प्रभावित पारेको हुन सक्ने संकेत गरेको छ।

यद्यपि, आक्रमणको सम्पूर्ण प्राविधिक विवरण र जिम्मेवार पक्षको पहिचानबारे अनुसन्धान जारी रहेकाले यी निष्कर्षलाई अनुसन्धान संस्थाहरूको विश्लेषणका रूपमा बुझ्नुपर्छ।

ग्राहकको पैसा सुरक्षित छ त ?

बाइनान्सका सहप्रमुख कार्यकारी अधिकृत रिचर्ड तेङले ग्राहकको सम्पत्तिमा भएको क्षति कम्पनीले बेहोर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्।

उनका अनुसार, चोरी भएको भनिएको रकमको क्षतिपूर्ति दिन कम्पनीको आफ्नै स्रोत र प्रयोगकर्ताको सुरक्षाका लागि छुट्याइएको कोष प्रयोग गरिनेछ।

बाइनान्सले प्रयोगकर्ताको सम्पत्तिको सुरक्षाका लागि ‘सेफु’ अर्थात् ‘सेक्योर एसेट फन्ड फर युजर्स’ नामक कोष सञ्चालन गर्दै आएको छ। कम्पनीको वेबसाइटमा उल्लेख भएअनुसार, यो कोष प्रयोगकर्ताको सम्पत्ति सुरक्षाका लागि स्थापना गरिएको थियो र यसको मूल्य करिब १ अर्ब डलरको बिटक्वाइन सञ्चिति रहेको बताइएको छ।

तर चोरी भएको भनिएको रकम ६ अर्ब डलरभन्दा बढी भएकाले क्षतिपूर्तिका लागि उक्त कोष मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसैले कम्पनीले अन्य आन्तरिक वित्तीय स्रोतसमेत प्रयोग गर्ने जनाएको छ।

अक्टोबर ३० मा प्रकाशित विवरणअनुसार, बाइनान्सले करिब ६ अर्ब ३४ करोड डलर बराबरको क्षति बेहोर्न कम्पनीको रकम छुट्याएको जनाएको थियो।

कम्पनीले ग्राहकको रकम सुरक्षित रहेको र चोरीको घटनाबाट भएको क्षति कम्पनीले बेहोर्ने बताएको छ। यद्यपि, रकमको वास्तविक अवस्था, प्रभावित वालेट र क्षतिपूर्ति प्रक्रियाबारे अन्तिम निष्कर्षका लागि कम्पनीको विस्तृत अनुसन्धान तथा आधिकारिक अद्यावधिक आवश्यक हुनेछ।

चोरी भएको रकममध्ये करिब आधा कसरी रोकियो?

क्रिप्टोकरेन्सी चोरी भएपछि सबै रकम फिर्ता ल्याउन सकिन्छ भन्ने हुँदैन। तर केही डिजिटल सम्पत्तिमा जारीकर्ता संस्थाले विशेष नियन्त्रण प्रयोग गर्न सक्ने व्यवस्था हुन्छ।

यस घटनामा चोरी भएको रकमको ठूलो हिस्सा स्टेबलक्वाइन अर्थात् अमेरिकी डलरजस्ता मुद्राको मूल्यसँग जोडेर स्थिर मूल्य कायम गर्न खोजिने डिजिटल सम्पत्तिमा रहेको बताइएको छ।

टेदरको यूएसडीटी र सर्कलको यूएसडीसी यसका प्रमुख उदाहरण हुन्। यस्ता स्टेबलक्वाइनका जारीकर्ताले निश्चित परिस्थितिमा सम्बन्धित टोकनको कारोबार रोक्न वा वालेटमा रहेको सम्पत्ति फ्रिज गर्न सक्छन्।

बाइनान्स घटनामा टेदर, सर्कल, रिपल र ट्रम्प परिवारसँग सम्बन्धित क्रिप्टो परियोजना वर्ल्ड लिबर्टी फाइनान्सियललगायतका संस्थाले चोरी भएको रकमको केही हिस्सा रोक्न सहयोग गरेको बताइएको छ।

टीआरएम ल्याब्सको प्रारम्भिक विश्लेषणअनुसार, करिब २ अर्ब ७० करोडदेखि ३ अर्ब डलर बराबरको डिजिटल सम्पत्ति फ्रिज गरिएको थियो। बाइनान्सले पनि करिब ३ अर्ब डलर बराबरको रकम पहिचान गरिएको जनाएको थियो।

तर यहाँ एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा छ—कुनै सम्पत्ति फ्रिज हुनु भनेको त्यो स्वतः बाइनान्सलाई फिर्ता हुनु होइन। फ्रिज गरिएको रकममाथिको कानुनी अधिकार, अनुसन्धानको निष्कर्ष र फिर्ता गर्ने प्रक्रिया छुट्टै विषय हुन्।

यसले आक्रमणकारीहरूलाई चोरी भएको रकम नगदमा रूपान्तरण गर्न वा अर्को वालेटमा सार्न कठिन बनाउँछ।

बिटक्वाइन र इथेरियम किन रोक्न कठिन छ ?

स्टेबलक्वाइनभन्दा बिटक्वाइन र इथेरियमजस्ता डिजिटल सम्पत्तिको प्रकृति फरक छ।

टेदर वा सर्कलजस्ता कम्पनीले जारी गर्ने स्टेबलक्वाइनमा जारीकर्ताको निश्चित नियन्त्रण हुन्छ। तर बिटक्वाइनको मूल सञ्जालमा कुनै एक कम्पनीले सबै कारोबार रोक्न सक्ने केन्द्रीय नियन्त्रण प्रणाली छैन। इथेरियमको मूल सञ्जालमा पनि कुनै एक जारीकर्ता कम्पनीले इच्छाअनुसार सबै प्रयोगकर्ताको सम्पत्ति फ्रिज गर्न सक्दैन।

यसैले चोरी भएको बिटक्वाइन वा इथेरियमलाई केवल एउटा कम्पनीको आदेशमा रोक्न सम्भव हुँदैन।

ब्लकचेन विश्लेषकहरूका अनुसार, चोरी भएको बिटक्वाइन वा इथेरियम कुनै यस्तो क्रिप्टो एक्सचेन्ज वा वित्तीय सेवामा पुगेमा, जसले सम्बन्धित सम्पत्तिलाई पहिचान गरी रोक्न सक्छ, त्यहाँ रकम रोक्ने सम्भावना रहन्छ। कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकायले आवश्यक प्रमाण र कानुनी प्रक्रियामार्फत पहुँच प्राप्त गरेमा पनि सम्पत्ति बरामद गर्न सकिने अवस्था हुन सक्छ।

तर आक्रमणकारीहरूले आफ्नो पहिचान लुकाउँदै रकमलाई धेरै वालेटमा विभाजन गरेमा, विभिन्न कारोबारमार्फत घुमाएमा वा अन्य डिजिटल सम्पत्तिमा रूपान्तरण गरेमा अनुसन्धान थप कठिन हुन सक्छ।

टीआरएम ल्याब्सको आकलनअनुसार, करिब २ अर्ब ४० करोड डलर बराबरको बिटक्वाइन र इथेरियम जारीकर्ता संस्थाले सीधै फ्रिज गर्न नसक्ने अवस्थामा रहेको बताइएको थियो।

चोरीको रकम लुकाउन ह्याकरहरूले के गरिरहेका छन्?

डिजिटल सम्पत्ति चोरी गरेपछि त्यसलाई खर्च गर्न सकिने रकममा बदल्नु आक्रमणकारीका लागि अर्को ठूलो चुनौती हो।

क्रिप्टोकरेन्सी कारोबार सार्वजनिक ब्लकचेनमा अभिलेख हुने भएकाले कारोबारको समय, रकम र सम्बन्धित वालेटको गतिविधि विश्लेषण गर्न सकिन्छ। यद्यपि, वालेटको ठेगाना मात्र देखेर त्यसको वास्तविक मालिक को हो भन्ने सधैँ थाहा हुँदैन।

चोरी भएको रकमलाई धेरै वालेटमा बाँड्ने, विभिन्न ठेगानाबीच बारम्बार पठाउने, अन्य क्रिप्टोकरेन्सीमा बदल्ने वा विभिन्न कारोबार सेवाको प्रयोग गर्ने जस्ता गतिविधिले रकमको वास्तविक स्रोत पत्ता लगाउन कठिन बनाउन सक्छ।

ब्लकचेन विश्लेषण संस्था चेनालाइसिसले बाइनान्स घटनासँग सम्बन्धित रकममा असामान्य कारोबार गतिविधि देखिएको जनाएको थियो। उसका अनुसार, छोटो अवधिमा हजारौँ कारोबार भएका थिए र केही रकम पहिले प्रयोग भइसकेका वालेटमा पुनः पठाइएको देखिएको थियो।

यस्तो गतिविधिले कारोबारको शृङ्खला जटिल बनाउँछ र अनुसन्धानकर्ताहरूलाई प्रत्येक स्थानान्तरणको सम्बन्ध पहिचान गर्न थप समय लाग्न सक्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, आक्रमणकारीहरूले चोरी भएको स्टेबलक्वाइनलाई फ्रिज हुनुअघि बिटक्वाइन वा इथेरियमजस्ता सम्पत्तिमा बदल्ने प्रयास पनि गर्न सक्छन्। तर सम्पत्ति रूपान्तरण गर्दा बजार मूल्यभन्दा कम मूल्य स्वीकार गर्नुपर्ने वा कारोबार शुल्क र अन्य वित्तीय क्षति बेहोर्नुपर्ने सम्भावना रहन्छ।

चोरी भएको रकमको कारोबार पहिचान भएपछि त्यससँग सम्बन्धित वालेटहरूलाई एक्सचेन्ज, वित्तीय सेवा प्रदायक र अनुसन्धान संस्थाले निगरानीमा राख्न सक्छन्। यसले चोरीको सम्पत्ति अन्यत्र प्रयोग गर्न कठिन बनाउँछ।

आक्रमणको पछाडि उत्तर कोरियाली ह्याकर समूह !

बाइनान्समा भएको आक्रमणको पछाडि कसको हात छ भन्ने प्रश्न अझै अनुसन्धानको विषय बनेको छ।

अमेरिकाका ब्लकचेन विश्लेषण संस्थाहरू टीआरएम ल्याब्स र चेनालाइसिसले यस आक्रमणमा उत्तर कोरियासँग सम्बन्धित ह्याकर समूहको संलग्नता रहेको उच्च विश्वास व्यक्त गरेका छन्।

टीआरएम ल्याब्सले आक्रमणलाई उत्तर कोरियाको साइबर गतिविधिसँग जोडिएको ‘ट्रेडरट्रेटर’ नामक समूहसँग सम्बन्धित गरेको छ। उक्त समूहलाई क्रिप्टोकरेन्सी तथा डिजिटल वित्तीय प्रणालीमा लक्षित आक्रमणका लागि चिनिने समूहका रूपमा वर्णन गरिएको छ।

विश्लेषकहरूले यसअघि क्रिप्टो एक्सचेन्ज बाइबिटमा भएको ठूलो चोरीसँग पनि यस घटनाको कार्यशैली मिल्दोजुल्दो रहेको बताएका छन्। सन् २०२५ मा बाइबिटमा भएको करिब १ अर्ब ५० करोड डलरको चोरीलाई अमेरिकी संघीय अनुसन्धान ब्युरोले उत्तर कोरियाली ह्याकरसँग सम्बन्धित गरेको थियो।

यसपटक पनि आक्रमणको तयारी, कारोबार स्वीकृत गर्ने प्रणालीको दुरुपयोग र चोरीको रकम विभिन्न वालेटमा सार्ने तरिकामा समानता देखिएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

चेनालाइसिसले गत महिना क्रिप्टो प्लेटफर्म बिटगेटमा भएको आक्रमणबाट चोरी भएको रकम र बाइनान्स घटनासँग सम्बन्धित रकमबीच कारोबारको सम्बन्ध देखिएको पनि जनाएको थियो।

तर यी समानताले मात्रै आक्रमणकारीको पहिचान कानुनी रूपमा प्रमाणित गर्दैनन्। बाइनान्सले अनुसन्धानबाट जिम्मेवार व्यक्ति वा समूहको पहिचान पुष्टि नभएको जनाएको थियो। उत्तर कोरियाले विगतमा पनि यस्ता साइबर आक्रमणमा आफ्नो संलग्नता अस्वीकार गर्दै आएको छ।

त्यसैले यस घटनामा उत्तर कोरियाली ह्याकरको संलग्नता रहेको कुरा हालका लागि विश्लेषण संस्थाहरूको आकलन हो, अन्तिम रूपमा पुष्टि भएको निष्कर्ष होइन।

क्रिप्टोकरेन्सी बजारमा कस्तो असर पर्‍यो?

बाइनान्समा भएको भनिएको ठूलो चोरीको समाचार सार्वजनिक भएपछि क्रिप्टोकरेन्सी बजारमा दबाब परेको थियो।

अक्टोबर ३० मा प्रकाशित विवरणअनुसार, बिटक्वाइन, इथेरियम र बाइनान्ससँग सम्बन्धित टोकन बीएनबीसहित विभिन्न डिजिटल सम्पत्तिको मूल्यमा गिरावट देखिएको थियो। स्टेबलक्वाइनको कुल बजार मूल्यमा आएको कमीलाई पनि केही लगानीकर्ताले डिजिटल सम्पत्तिबाट रकम बाहिर निकालिरहेको सम्भावित संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका थिए।

यद्यपि, क्रिप्टोकरेन्सीको मूल्यमा परिवर्तन आउनुमा एउटा घटनामात्र जिम्मेवार हुन्छ भन्ने निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। ब्याजदर, लगानीकर्ताको मनोविज्ञान, बजारमा उपलब्ध तरलता, संस्थागत लगानी र अन्य आर्थिक घटनाले पनि मूल्यलाई प्रभाव पार्न सक्छन्।

यस घटनाले विशेषगरी केन्द्रीयकृत क्रिप्टोकरेन्सी एक्सचेन्जमा ठूलो रकम राख्ने प्रयोगकर्ताका लागि सुरक्षा जोखिमको महत्त्व पुनः उजागर गरेको छ।

केन्द्रीयकृत एक्सचेन्जमा प्रयोगकर्ताले आफ्नो सम्पत्ति प्लेटफर्मको सुरक्षा प्रणाली र व्यवस्थापनमा निर्भर भएर राखेका हुन्छन्। त्यसैले कम्पनीको आन्तरिक प्रणालीमा कमजोरी देखिएमा ठूलो परिमाणको डिजिटल सम्पत्ति जोखिममा पर्न सक्छ।