‘ब्ल्याकलिफ्ट’ रकेटलाई इन्जिन दिन फायरफ्लाइद्वारा १.३ अर्ब डलरको सम्झौता

अन्तरिक्षमा आफ्नै रकेट खडा गर्ने महत्त्वाकांक्षी योजनासहित उपग्रह सञ्चार कम्पनी एएसटी स्पेसमोबाइलले फायरफ्लाइ एरोस्पेससँग १ अर्ब ३० करोड डलरभन्दा बढीको इन्जिन आपूर्ति सम्झौता गरेको छ।

काठमाडाैँ । उपग्रह सञ्चार कम्पनी एएसटी स्पेसमोबाइलले विकास गरिरहेको नयाँ रकेटका लागि मुख्य इन्जिनहरू आपूर्ति गर्न फायरफ्लाइ एरोस्पेसले १ अर्ब ३० करोड डलरभन्दा बढीको ठूलो सम्झौता गरेको छ।

अन्तरिक्ष क्षेत्रमा आफ्ना गतिविधि सुरक्षित गर्न र बाह्य कम्पनीहरूमाथिको निर्भरता घटाउन उपग्रह कम्पनीहरूबीच प्रतिस्पर्धा चलिरहेका बेला यो सम्झौता बाहिर आएको हो। शुक्रबार सार्वजनिक गरिएको यो सम्झौता एएसटी स्पेसमोबाइलको नयाँ रणनीतिक योजनाको केन्द्रबिन्दुमा रहेको छ।

कम्पनीले विश्वव्यापी रूपमा सेलुलर ब्रोडब्यान्ड सेवा विस्तार गर्नका लागि उपग्रहहरूको सञ्जाल बनाउन ‘ब्ल्याकलिफ्ट’ नामक आफ्नै रकेट निर्माण गरिरहेको छ, जसले स्पेसएक्सको फाल्कन ९ जस्ता तेस्रो पक्षीय रकेटप्रतिको निर्भरता अन्त्य गर्नेछ।

सम्झौता अनुसार फायरफ्लाइले पहिलो तीनवटा ‘ब्ल्याकलिफ्ट’ रकेटका लागि आफ्ना २७ वटा नयाँ ‘मिरान्डा’ र अन्तरिक्षमा प्रयोग हुने ९ वटा ‘भिरा’ इन्जिनहरू निर्माण गरी आपूर्ति गर्नेछ।

यसका साथै, सम्झौताले एएसटीलाई आगामी दिनमा यी इन्जिनहरू आफैं उत्पादन गर्न सक्ने विशेष इजाजतपत्र पनि प्रदान गरेको छ। यो घोषणा लगत्तै बजारमा फायरफ्लाइको सेयर मूल्यमा करिब १८ प्रतिशतले उचाइ आएको थियो भने एएसटी स्पेसमोबाइलको सेयर पनि सामान्य रूपले करिब १ प्रतिशतले बढेको थियो।

एसटीले सन् २०२८ को उत्तरार्धमा ‘ब्ल्याकलिफ्ट’ को पहिलो उडान गर्ने लक्ष्य राखेको छ, जुन निकै महत्त्वाकांक्षी समयसीमा हो। कम्पनीका अनुसार यो रकेट पुनः प्रयोग गर्न मिल्नेगरी डिजाइन गरिएको छ र यसले प्रत्येक प्रक्षेपणमा आफ्ना पाँचवटा सम्म ‘ब्लूबर्ड’ उपग्रहहरू बोक्न सक्नेछ।

पछिल्लो एक वर्षयता इलोन मस्कको स्पेसएक्स र भविष्यमा रकेट ल्याबजस्ता प्रमुख प्रक्षेपण कम्पनीहरूले आफ्नै उपग्रह तारामंडलको विस्तारमा मात्र ध्यान केन्द्रित गर्न थालेपछि अन्य उपग्रह कम्पनीहरूका लागि अन्तरिक्षमा उडान बुकिङ गर्न कठिन बन्दै गएको छ।

यद्यपि, एएसटीले सीधा मोबाइल फोनमा सेवा पुर्याउने आफ्नो २४८ वटा उपग्रहको ग्लोबल नेटवर्क पूरा गर्नका लागि बाह्य रकेटहरूको पनि प्रयोग गर्ने योजना राखेको छ र हाल उसका कम्तीमा पनि एक सयभन्दा बढी प्रक्षेपण सम्झौताहरू कायम छन्।

सन् २०२४ यता स्पेसएक्स, जेफ बेजोसको ब्लू ओरिजिन र भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठनका रकेटमार्फत कम्पनीका करिब एक दर्जन ब्लूबर्ड उपग्रहहरू अन्तरिक्षमा पुगिसकेका छन्।

गत अप्रिल महिनामा ब्लू ओरिजिनको न्यु ग्लेन रकेटमा आएको प्राविधिक समस्याका कारण एउटा ब्लूबर्ड उपग्रह योजनाभन्दा तल्लो कक्षमा पुग्न पुग्यो र त्यसका कारण केही दिनमै त्यो नष्ट हुन पुगेको थियो।

अमेरिकी रकेट बजारमा तीव्र प्रतिस्पर्धा

फायरफ्लाइका लागि एएसटीसँगको यो सम्झौताले आफ्नो ‘अल्फा’ रकेट र विकासको चरणमा रहेको अर्को पुस्ताको ‘इक्लिप्स’ रकेटको उत्पादन तथा परीक्षणलाई गति दिन ठूलो आर्थिक टेवा पुर्याएको छ। ‘इक्लिप्स’ को पहिलो उडान सन् २०२७ सम्ममा गर्ने योजना बनाइएको छ।

फायरफ्लाइ कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) जेसन किमले १ अर्ब ३० करोड डलरभन्दा बढीको यो सम्झौताले फायरफ्लाइको उत्पादन प्रणालीलाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको बताएका छन्।

उनका अनुसार यसले टेक्सासको ब्रिग्सस्थित ‘रकेट रञ्च’ मा थप परीक्षण कक्षहरू निर्माण गर्न, आवश्यक सामग्रीहरू समयमै जोहो गर्न तथा इन्जिनियर र प्राविधिकहरूको दायरा फराकिलो बनाउन मद्दत गर्नेछ। उक्त रकेट रञ्च ओस्टिन बाहिर रहेको कम्पनीको मुख्य कार्यालयबाट करिब २० माइल (३२ किलोमिटर) को दूरीमा अवस्थित छ।

मिरान्डा इन्जिन फायरफ्लाइको आगामी ‘इक्लिप्स’ रकेटको पनि मुख्य आधार हो। कम्पनीको हालको अल्फा रकेटले भने ‘रिभर’ नामक अर्कै इन्जिन प्रयोग गर्दै आएको छ।

यसअघि सन् २०२१ मा पनि फायरफ्लाइले रकेट स्टार्टअप अस्ट्रा स्पेससँग यस्तै प्रकृतिको सम्झौता गरेको थियो, जस अन्तर्गत अस्ट्रालाई आफ्नै रकेटका लागि रिभर इन्जिन आफैं उत्पादन गर्न बौद्धिक सम्पत्तिको अधिकार दिइएको थियो तर त्यसको प्रयोगमा केही व्यावसायिक प्रतिबन्धहरू पनि लगाइएका थिए।

फायरफ्लाइ र एएसटीबीचको हालको सम्झौतामा त्यस्ता कुनै प्रतिबन्धहरू छन् वा छैनन् भन्ने खुलेको छैन, तर कम्पनीले यसलाई एक ‘गैर-प्रतिस्पर्धी सम्झौता’ को रूपमा परिभाषित गरेको छ। यस अनुसार एएसटी स्पेसमोबाइलले आफ्नै उपग्रहहरू मात्र प्रक्षेपण गर्नेछ भने फायरफ्लाइले फराकिलो सरकारी तथा व्यावसायिक प्रक्षेपण बजारमा आफ्नो सेवा निरन्तर जारी राख्नेछ।

यो सम्झौताले हाल अन्तरिक्ष उद्योगमा देखिएको रकेट प्रक्षेपण विकल्पहरूको विश्वव्यापी अभाव र अमेरिकी बजारमा बढ्दो उत्पादन वृद्धिलाई प्रष्ट्याएको छ। स्पेसएक्सको प्रमुख फाल्कन ९ रकेट आगामी केही वर्षभन्दा बढी नचल्ने अवस्थामा पुग्दै गर्दा र यसको अर्को पुस्ताको स्टारशिप रकेटले समग्र उद्योगलाई नै ठूला तथा एकीकृत प्रक्षेपण प्रणालीतर्फ डोऱ्याइरहेका बेला यो सहकार्य बाहिर आएको छ।

यसैबीच, ब्लू ओरिजिनले पनि बिहीबार ‘नर्थस्टार’ नामक नयाँ रकेट इन्जिन सार्वजनिक गर्नुका साथै आफ्नो न्यु ग्लेन रकेटमा तेस्रो चरण थप गरेर भारी पेलोडहरूलाई अन्तरिक्षमा अझ सटीक ठाउँमा पुर्याउन सक्ने क्षमताको घोषणा गरेको छ।