नयाँ प्रविधि र अन्तरिक्ष व्यवसायमा लगानीको बाढीले चिनियाँ भेन्चर क्यापिटलमा ‘बबल’ बनाउँदै छ?
चीनमा सरकारी नीतिको आडमा ‘भविष्यका उद्योग’ तर्फ ओइरिएको वैदेशिक तथा आन्तरिक लगानीले कम्पनीहरूको मूल्यांकन अस्वाभाविक रूपमा बढाएपछि बजारमा बेलुन झैं फोका (बबल) बन्ने चिन्ता चुलिएको छ।
काठमाडौँ । अमेरिकी कम्पनी स्पेसएक्सले ऐतिहासिक रूपमा सेयर बजारमा डेब्यु गरेको ठीक दुई दिनपछि चीनको एउटा अन्तरिक्ष स्टार्टअपले लगानीकर्ताहरूमाझ आफ्नो पहिलो चरणको पूँजी संकलन अभियान सुरु गर्यो। आकाशको प्रतिस्पर्धामा चीनलाई अमेरिकासँग बराबरी गराउने उद्देश्यसहित उक्त कम्पनीले लगानीकर्ताहरूलाई आकर्षित गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।
समुद्रबाट रकेट प्रक्षेपण गर्ने कार्यमा केन्द्रित साङ्घाईस्थित कम्पनी ‘टेक्ट्रोनिक म्यारिटाइम स्पेस सिस्टम्स’ की वित्तीय प्रबन्धक गु मेईले झन्डै ५० जना भेन्चर क्यापिटल लगानीकर्ताहरूलाई सम्बोधन गर्दै आफूहरूको उद्देश्य विश्वव्यापी व्यावसायिक अन्तरिक्ष उडानको क्षेत्रमा स्थापित कम्पनी बन्नु रहेको बताइन्।
लगानीकर्ताहरूमाझ प्रस्तुत गरिएको विवरणअनुसार, स्थापना भएको भर्खर तीन महिना मात्र पुगेको टेक्ट्रोनिकले १ अर्ब ५० करोड युआनको मूल्यांकनमा १५ करोड युआन (करिब २ करोड २० लाख डलर) संकलन गर्नुपर्ने देखिन्छ।
कम्पनीले आगामी पाँच वर्षभित्र थप तीन चरणमा कुल ३ अर्ब युआन संकलन गर्ने योजना बनाएको छ। त्यसपछि सन् २०३२ सम्ममा अहिलेको भन्दा ३० गुणा बढी अर्थात् झन्डै ५० अर्ब युआनको मूल्यांकनसहित सेयर बजारमा सूचीकृत हुने लक्ष्य राखेको उक्त विवरणमा उल्लेख छ।
गएको जुन १४ मा आयोजित कार्यक्रममा गुले बजारमा माग उच्च तर आपूर्ति सीमित रहेको र समय घर्किँदै गएको बताइन्। उनले यस चरणको वित्तीय लगानीमा सहभागी हुने लगानीकर्ताहरूले २६.७ गुणासम्म प्रतिफल पाउने अपेक्षा गरिएको दाबी पनि गरिन्।
यो आक्रामक पूँजी संकलन अभियानले बेइजिङले रणनीतिक उदीयमान र भविष्यका उद्योगहरू भनेर वर्गीकरण गरेका क्षेत्रमा देखिएको तीव्र प्रतिस्पर्धालाई छर्लङ्ग पार्छ। यसअन्तर्गत अन्तरिक्ष, क्वान्टम प्रविधि, न्यूक्लियर फ्युजन र ब्रेन-मेसिन इन्टरफेसिङ जस्ता क्षेत्रमा केन्द्रित स्टार्टअपहरू पर्दछन्।
वर्षौंदेखिको शिथिलताबाट तङ्ग्रिन संघर्ष गरिरहेका स्थानीय भेन्चर कम्पनीहरूका लागि टेक्ट्रोनिक जस्ता कम्पनीहरूले पूँजी जुटाउन देखाएको यो हतारोले नाफामूलक अवसरहरू त सिर्जना गरेको छ, तर यसले स्टार्टअपहरूको बजार मूल्यांकनलाई अत्यधिक बढाएर वित्तीय बजारमा जोखिमपूर्ण फोका (बबल) बन्न सक्ने आशंका पनि जन्माएको छ।
चाइनाभेन्चर इन्भेष्टमेन्ट कन्सल्टिङका अनुसार, चीनमा यस वर्षको पहिलो पाँच महिनामा भेन्चर क्यापिटल र प्राइभेट इक्विटी लगानी गत वर्षको तुलनामा झन्डै ६० प्रतिशतले बढेर ६ खर्ब २० अर्ब युआन (९१ अर्ब ६० करोड डलर) पुगेको छ।
चीनको फन्ड उद्योग संघका अनुसार, विश्वको दोस्रो ठूलो अर्थतन्त्र भएको यस देशमा सन् २०२६ को पहिलो पाँच महिनामा मात्रै १ खर्ब ५४ अर्ब युआनका नयाँ भेन्चर क्यापिटल फन्डहरू दर्ता भएका छन्, जुन गत वर्षको कुल संख्याभन्दा बढी हो।
साङ्घाईस्थित आइभी क्यापिटलका साझेदार एवं अनुभवी लगानीकर्ता यान काइले आफ्नो सम्पूर्ण करियरमा चीनमा यस्तो किसिमको उन्माद कहिल्यै नदेखेको बताए। प्रविधि क्षेत्रमा लगानी गर्ने उनको कम्पनीका अनुसार, कुनै पनि आम्दानी नभएका स्टार्टअपहरूले पहिलो चरणको पूँजी संकलनमै अरबौं रकम जुटाउन सक्छन् र त्यो सम्झौता पूरा नहुँदै लगानीकर्ताहरू दोस्रो र तेस्रो चरणको लगानीका लागि लामबद्ध भइसकेका हुन्छन्।
सरकारी नीतिको प्रभाव
भेन्चर क्यापिटल लगानीमा आएको यो उछाल बेइजिङले आफ्नो आगामी पञ्चवर्षीय योजनामा जैविक उत्पादन र हाइड्रोजन ऊर्जा लगायतका भविष्यका उद्योगहरूलाई बढावा दिने आवश्यकता औंल्याएका कारण आएको हो।
विकासको उक्त खाकामा रोबोटिक्स र एयरोस्पेस जस्ता क्षेत्रहरूलाई प्राथमिकताका साथ विकास गर्नुपर्ने रणनीतिक उदीयमान उद्योगका रूपमा पहिचान गरिएको छ। चीनले यसै महिना भविष्यका उद्योगसम्बन्धी स्टार्टअपहरूलाई आन्तरिक सेयर बजारमा सूचीकृत हुन सहयोग गर्ने नियमहरू पनि सार्वजनिक गरेको छ। यस्ता कम्पनीहरू प्रायः उन्नत प्रविधिमा काम गरिरहेका हुन्छन्, जसको तत्काल कुनै नाफा वा आम्दानी हुँदैन।
साङ्घाईस्थित ल्यान्टर्न क्यापिटलका सह-संस्थापक हुआङ यानले राष्ट्रिय रणनीतिको मार्गदर्शनलाई पछ्याउँदै बजारको दृष्टिकोणका आधारमा लगानीका लक्ष्यहरू छनोट गर्नु आफूहरूको रणनीति रहेको बताए। ल्यान्डस्पेस कम्पनीमा दशकअघि गरेको लगानीबाट झन्डै १०० गुणा प्रतिफल पाउने अपेक्षा गरेका हुआङले राज्यको चाहना र बजारको आवश्यकताबीच तालमेल मिलाउनु नै मुख्य कुरा भएको धारणा राखे।
एटम भेन्चर्सका साझेदार रेमन्ड फेङले न्यूक्लियर फ्युजन, क्वान्टम प्रविधि र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) का क्षेत्रमा लगानी गर्न भेन्चर फन्डहरूबीच कडा प्रतिस्पर्धा रहेको र सबैले भविष्यका उद्योगहरूमा पैसा खन्याइरहेको बताए।
बेइजिङस्थित भेन्चर क्यापिटल सल्लाहकार संस्था जिरो टु आइपिओ होल्डिङ्सका अध्यक्ष नि झेङदोङले चीनका प्रारम्भिक चरणका लगानीकर्ताहरूमाझ अवसर गुम्ने डर (फोमो) उच्च रहेको र केही फन्डहरूले निकै हतारमा लगानीको निर्णय लिइरहेको बताए।
अमेरिकासँगको प्रविधि खाडल कम गर्ने प्रयास
अमेरिका र चीनबीच बढ्दो प्राविधिक प्रतिस्पर्धाका कारण अधिकांश भेन्चर क्यापिटल कारोबारहरू स्थानीय युआनमै आधारित फन्डहरूबाट भइरहेका छन्। यद्यपि, प्रिकिनको तथ्यांकअनुसार जुन १२ सम्ममा चीनतर्फ केन्द्रित पाँचवटा डलरमा आधारित फन्डहरूले कुल ४ अर्ब डलर संकलन गरिसकेका छन्। यो रकम विगत दुई वर्षको वार्षिक कुल रकमभन्दा बढी हो।
चिनियाँ प्रविधि क्षेत्रमा विश्वव्यापी लगानीकर्ताहरूको चासो पुनः बढेको फाइदा उठाउँदै जेनफन्ड, किमीङ भेन्चर्स र क्यापिटल टुडे जस्ता भेन्चर फन्डहरू नयाँ पूँजी जुटाउन बजारमा फर्किएका छन्।
तर, उद्योगका केही सहभागीहरू भने वर्तमान गति निकै तीव्र र जोखिमपूर्ण रहेको बताउँछन्। ग्वान्ची मर्जर एन्ड एक्विजिसन नामक थिंक ट्याङ्कका प्रमुख यु तिएचेङले गत वर्ष १ अर्ब युआन मूल्य रहेको एउटा फोटोनिक चिप परियोजनाको मूल्य अहिले १० अर्ब युआन पुगेको र वर्षको सुरुमा ५ अर्ब मूल्यांकन गरिएको रकेट स्याटेलाइट परियोजनाको मूल्य अहिले २० अर्ब युआन पुगेको बताए।
यदि अपेक्षा गरिएअनुसार उच्च मूल्यांकनमा कम्पनीहरू सेयर बजारमा सूचीकृत हुन सकेनन् भने यस्ता लगानीहरू निकै जोखिमपूर्ण देखिने उनले बताए।
तर, हालका लागि भने टेक्ट्रोनिक जस्ता उदीयमान र भविष्यका उद्योगका प्रतिनिधिहरूले एआई र अन्तरिक्ष लगायतका क्षेत्रमा अमेरिकासँगको खाडल कम गर्ने चिनियाँ सरकारको प्रयासबाट फाइदा उठाइरहेका छन्। टेक्ट्रोनिकका मुख्य वित्तीय अधिकृत वु कुनहुईले विश्वभर भूउपग्रहीय अक्ष (अर्बिटल स्पेस) का लागि कडा प्रतिस्पर्धा भइरहेकाले निजी पूँजीलाई सहभागी गराउन सरकारको बलियो समर्थन रहेको बताए।
