बजारमा किन बिक्दैन स्वदेशी उत्पादन ? लगानी र मनोबल खस्किएपछि निजी क्षेत्रको टड्कारो गुनासो

बैंकमा लगानीयोग्य रकम थुप्रिए पनि बजारमा माग र क्रयशक्ति खस्कँदा अर्थतन्त्र गम्भीर मोडमा पुगेको निजी क्षेत्रले चेतावनी दिएको छ।

काठमाडाैँ । मुलुकको अर्थतन्त्र भित्रभित्रै कसरी थला पर्दैछ भन्ने ज्वलंत उदाहरण बजारको वर्तमान सुस्तताले देखाएको छ। नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष अञ्जन श्रेष्ठले पछिल्लो समय बजारमा उपभोग्य माग उच्च रूपमा संकुचित हुँदा उद्योगी तथा व्यवसायीहरूले ठूलो संकट व्यहोर्नुपरेको बताएका छन्।

११औं नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मेलाको पूर्वसन्ध्यामा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा उनले उद्योगहरूको उत्पादन क्षमता पर्याप्त भए पनि बजारमा खपत नहुँदा त्यसको सदुपयोग गर्न नसकिएको तीतो यथार्थ बाहिर ल्याए।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमा अहिले लगानी गर्न चाहनेहरूका लागि पर्याप्त स्रोत उपलब्ध छ, तर उद्यमीहरू हातमा हात बाँधेर बसिरहेका छन्। कारण स्पष्ट छ– बजारमा ग्राहकको खरिद क्षमता र माग नै छैन। सरकारले पछिल्लो समय सुशासन र केही नीतिगत सुधारका लागि प्रयास गरिरहेको देखिए पनि अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन यति मात्रै पर्याप्त नभएको श्रेष्ठको बुझाइ छ।

निजी क्षेत्रले लामो समयदेखि उठाउँदै आएका १६ वटा महत्त्वपूर्ण ऐन तत्काल संशोधन गरेर आर्थिक गतिको ढोका खोल्नुपर्ने आवश्यकता उनी औंल्याउँछन्। सरकारले पनि पछिल्लो समय ठूलै संख्यामा कानुन संशोधनको गृहकार्य गरिरहेको बताए पनि त्यसको व्यावहारिक कार्यान्वयनमा ढिलाइ भइरहेको छ।

कोरोना महामारीको आघातबाट तङ्ग्रिन नपाउँदै मुलुकले भोग्नुपरेका विभिन्न प्राकृतिक विपद्हरूले व्यापारिक जगलाई थप धराशायी बनाएको छ। विशेषगरी सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, धादिङ, काभ्रेपलाञ्चोक र कोशी करिडोरलगायतका क्षेत्रमा गएको बाढीपहिरोले मानवीय क्षति मात्र गराएन, सडक सञ्जाल र व्यापारिक संरचनाहरूमा समेत अपूरणीय क्षति पुर्यायो।

यसको प्रभाव प्रत्यक्ष प्रभावित क्षेत्रका व्यवसायीमा मात्र सीमित रहेन, देशका अन्य भागबाट ती क्षेत्रहरूसँग कारोबार गर्ने व्यापारीहरूको उठबस नै धरापमा परेको छ। बाढीपहिरो प्रभावित क्षेत्रका ग्राहकबाट उधारो व्यापारको रकम उठ्न नसक्दा व्यवसायीहरू थप आर्थिक भार र मानसिक तनावमा पिल्सिएका छन्।

अर्कोतर्फ, ऊर्जा क्षेत्रमा केही सुधार देखिए पनि आन्तरिक बजारको माग नबढेसम्म संकट टर्ने अवस्था छैन। यसैबीच, देशका युवा जनशक्ति जिस प्रकारले विदेश पलायन भइरहेका छन्, त्यसले पनि आन्तरिक बजारको आधारभूत मागलाई निरन्तर कमजोर बनाउँदै लगेको छ।

बजारलाई चलायमान बनाउने हो भने सरकारले तत्काल पुँजीगत खर्च बढाएर बजारमा पैसाको तरलता प्रवाह गर्नुपर्ने देखिन्छ। विनियोजित बजेट कागजमा सीमित हुने तर वास्तविक पूर्वाधार विकासमा खर्च नहुने प्रवृत्तिकै कारण अर्थतन्त्रले गति लिन सकेको छैन। पूर्वाधार क्षेत्रमा हुने लगानीले मात्रै नयाँ रोजगारी सिर्जना गर्ने र मानिसको आम्दानी बढाएर बजारमा माग सिर्जना गर्न सक्छ।

राजनीतिक तथा नीतिगत स्थिरता, सुरक्षित लगानीको वातावरण र व्यवसायमैत्री नीतिबिना निजी क्षेत्र एक्लैले जोखिम लिन सक्ने अवस्था छैन। सरकार र महासंघबीचको दरिलो सहकार्यबिना मुलुकको औद्योगिक विकास सम्भव नभएकोतर्फ श्रेष्ठले जोड दिए।

नेपाल अतिकम विकसित मुलुकबाट स्तरोन्नति हुने संघारमा रहेको बेला अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा नेपाली उत्पादनले भोग्नुपर्ने प्रतिस्पर्धात्मक चुनौतीलाई सामना गर्न अहिल्यैदेखि पूर्वाधार र नीतिगत तयारी बलियो बनाउनुपर्ने उनको सुझाव छ।

यही सुस्ताएको अर्थतन्त्रमा केही ऊर्जा भर्ने र व्यावसायिक गतिविधि बढाउने उद्देश्यले महासंघले आगामी दिनमा ११औं नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मेला गर्न लागेको छ। यो मेलालाई केवल वस्तुहरूको प्रदर्शनीमा सीमित नराखी दीर्घकालीन व्यावसायिक साझेदारी र व्यापार विविधीकरणको बलियो माध्यम बनाउने महासंघको योजना छ।

मेलामा राखिने दुई सयभन्दा बढी स्टलहरूमा नेपालसहित चीन, भारत, पाकिस्तान, बंगलादेश र भुटानजस्ता देशहरूको सहभागिता रहने अपेक्षा गरिएको छ।

विशेषगरी घरेलु, साना, महिला तथा युवा उद्यमीहरूले उत्पादन गरेका मौलिक वस्तुहरूलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय तहमा चिनाउन यो मेला महत्त्वपूर्ण प्लेटफर्म बन्नेछ। दुर्गम गाउँसम्म उत्पादित वस्तुलाई बजारसँग जोड्न स्थानीय तह र विभिन्न संघसंस्थासँग सहकार्य बढाउने दिशामा महासंघ जुटेको छ।

यसका साथै, विभिन्न मुलुकहरूसँग संयुक्त व्यापार मञ्च गठन गरी नेपाली वस्तुको निर्यात बढाउन र परनिर्भरता घटाउन ठोस पहलहरू अगाडि बढाइनेछ। मुलुकको कुल उपभोगको करिब ७० प्रतिशत हिस्सा आयातले ओगटेको वर्तमान अवस्थामा स्वदेशी उत्पादनको प्रवर्द्धन र उपभोग नगरेसम्म आत्मनिर्भर अर्थतन्त्रको कल्पना गर्न नसकिने स्पष्ट सन्देश निजी क्षेत्रले दिएको छ।