बीमा क्षेत्रमा गहिरिँदो असन्तुष्टि, बैंक सरहको तलब र पारदर्शी बढुवाको माग गर्दै कर्मचारीमा छटपटी

बैंकिङ क्षेत्रसँगको ठूलो पारिश्रमिक खाडल र कार्यस्थलको दबाबले बीमा कम्पनीका कर्मचारीहरूलाई चरम असन्तुष्टि र निराशातर्फ धकेलेको छ।

काठमाडाैँ । मुलुकको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँदै आएको बीमा क्षेत्रभित्र कार्यरत जनशक्ति आफ्नो जिम्मेवारी, पारिश्रमिक र कार्यस्थलको वातावरणप्रति गहिरो असन्तुष्टि पोख्न थालेका छन्।

नेपाल बीमा प्राधिकरणको अनुसन्धान तथा तथ्यांक शाखाले हालै सार्वजनिक गरेको ‘नेपालको बीमा क्षेत्रमा कर्मचारी कार्य सन्तुष्टि, निर्धारक र प्रभावहरू’ विषयक विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदनले बीमा कम्पनीका कर्मचारीहरूमा ठूलो निराशा, छटपटी र संरचनागत असन्तुष्टि रहेको खुलासा गरेको छ।

पाँचवटै श्रेणीका जीवन, निर्जीवन र लघुबीमा कम्पनीमा कार्यरत तीन हजार सात सय ६७ जना कर्मचारीमाथि गरिएको यो व्यापक सर्वेक्षणले बीमा क्षेत्रको मानव संसाधन व्यवस्थापनमा गम्भीर त्रुटिहरू रहेको औंल्याएको छ।

बाहिरबाट हेर्दा बीमा बजार फस्टाएको र कर्मचारीको समग्र कार्य सन्तुष्टिको औसत अंक ३.९२ देखिए पनि भित्री वास्तविकता भने निकै भिन्न र चिन्ताजनक रहेको प्रतिवेदनले प्रस्ट पारेको छ। सहकर्मीबीचको आपसी सहयोग र कार्यस्थलको सामाजिक वातावरण राम्रो भए पनि तलब, सेवा–सुविधा, गैरवित्तीय सहुलियत र वृत्ति विकासको मामिलामा कर्मचारीहरू अत्यधिक निराश पाइएका छन्।

ठूलो पारिश्रमिक खाडल र असन्तुष्टि

अध्ययनमा सहभागी कर्मचारीहरूको सबैभन्दा ठूलो असन्तुष्टि तलब र सेवा–सुविधाको अपर्याप्ततामा केन्द्रित छ। प्रतिवेदनअनुसार बीमा कम्पनीका ४२ प्रतिशत कर्मचारीले बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रका अन्य समान प्रकृतिका कम्पनीहरूको तुलनामा आफ्नो तलब निकै कम भएको बताएका छन्। त्यस्तै, ४१ प्रतिशतभन्दा बढी कर्मचारीले आफूले पाउने गैरआर्थिक वा गैरवित्तीय सुविधा अपर्याप्त रहेको गुनासो पोखेका छन्।

पाँच पूर्णाङ्कमा कम्पनीको सेवा–सुविधा तथा तलबको पर्याप्तताले सबैभन्दा कम अर्थात् २.८५ को मात्र औसत अंक प्राप्त गरेको छ। यसले बीमा क्षेत्रका कर्मचारीहरू पारिश्रमिकका दृष्टिले गहिरो असन्तुष्टिमा रहेको प्रस्ट संकेत गर्छ।

बिदाको राम्रो व्यवस्था नहुनु, स्वास्थ्य उपचार सुविधामा कर्मचारीका आश्रित परिवार वा आमाबुबालाई समावेश नगरिनु, अपर्याप्त कर्मचारी ऋण सुविधा, पोसाक तथा यातायात खर्चको अभाव र अतिरिक्त समय काम गरेबापत पनि उचित पारिश्रमिक नपाउने अवस्थाले गर्दा कर्मचारीहरूमा कुण्ठा बढेको छ।

बैंकिङ क्षेत्रमा समान पदमा कार्यरत जनशक्तिले पाउने सेवासुविधा र बीमा क्षेत्रको सुविधाबीच ठूलो खाडल रहेका कारण दक्ष जनशक्तिलाई यो क्षेत्रमा टिकाइराख्न ठूलो चुनौती सिर्जना भएको छ।

भौगोलिक विविधताको असर

कर्मचारीको उमेर, सेवा अवधि, शैक्षिक योग्यता र कार्यक्षेत्रले पनि सन्तुष्टिको स्तरलाई प्रत्यक्ष प्रभावित गरेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ। आश्चर्यजनक रूपमा, उच्च शैक्षिक योग्यता हासिल गरेका कर्मचारीहरूमा असन्तुष्टि सबैभन्दा बढी देखिएको छ। प्लस टु उत्तीर्ण गर्ने कर्मचारीको कार्य सन्तुष्टि ४.२७ रहँदा स्नातकोत्तर तह उत्तीर्ण गरेका उच्च दक्ष जनशक्तिको सन्तुष्टि ३.६२ मा सीमित भएको छ।

उनीहरूको वृत्ति विकास, जिम्मेवारी र पारिश्रमिकप्रतिको उच्च अपेक्षालाई हालको मानव संसाधन व्यवस्थापन अभ्यासले सम्बोधन गर्न नसकेको यो तथ्यांकले प्रस्ट्याउँछ।

भौगोलिक हिसाबले हेर्दा बागमती प्रदेशमा कार्यरत कर्मचारीहरूको सन्तुष्टि सबैभन्दा कम ३.८८ मा खुम्चिएको छ। सर्वेक्षणमा सहभागी कुल कर्मचारीको ४६.९ प्रतिशत हिस्सा बागमतीमै केन्द्रित हुनु र अधिकांश केन्द्रीय कार्यालयहरू यहीँ रहनुले उच्च प्रतिस्पर्धा, महँगो जीवनयापन र अत्यधिक कामको चापले कर्मचारीलाई मानसिक रूपमा थकाएको देखाएको छ।

यसको विपरीत, मधेश प्रदेशमा सन्तुष्टि ४.४३ र कर्णाली प्रदेशमा ४.३७ पुगेको छ। यसले भौगोलिक परिवेश र कार्यभारले कर्मचारीको अनुभवमा सीधा प्रभाव पार्ने देखाएको छ। त्यस्तै, लघुबीमा कम्पनीहरूको सीमित संस्थागत आकार र कमजोर पूर्वाधारले गर्दा त्यहाँ कार्यरत कर्मचारीको मनोबल अन्य ठूला कम्पनीहरूको तुलनामा निकै कमजोर पाइएको छ।

कार्यस्थलको सुरक्षा

सर्वेक्षणले बीमा क्षेत्रभित्रका गम्भीर सामाजिक तथा नैतिक प्रश्नहरूलाई पनि बाहिर ल्याएको छ। सर्वेक्षणमा सहभागी कुल कर्मचारीमध्ये १४ प्रतिशतले आफ्नो कार्यस्थलमा कुनै न कुनै किसिमको दुर्व्यवहार वा उत्पीडन भोगելको दुःखद अनुभव सुनाएका छन्। संस्थागत सुशासन र मानव संसाधन व्यवस्थापनका दृष्टिले यो अति नै संवेदनशील विषय हो।

कर्मचारीहरूले अब मौजुदा अवस्थामा सुधार ल्याउनका लागि स्पष्ट र कडा मागहरू अघि सारेका छन्। उनीहरूले बैंकिङ क्षेत्रसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने गरी समयसापेक्ष तलब पुनरावलोकन गर्न, नातावाद र कृपावादको पूर्ण अन्त्य गरी योग्यता तथा कार्यसम्पादनका आधारमा निष्पक्ष बढुवा प्रणाली लागू गर्न जोडदार माग गरेका छन्।

त्यसैगरी, तालिमका अवसरहरूलाई केवल मार्केटिङ विभागमा मात्र सीमित नराखी अपरेसन र ब्याक अफिसका कर्मचारीसम्म विस्तार गर्न, कार्यालय समयको सीमा पालना गराउन र काम तथा व्यक्तिगत जीवनबीचको सन्तुलन कायम गर्न बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो मानव संसाधन नीतिमा आमूल परिवर्तन गर्नुपर्ने खाँचो औंल्याइएको छ।