संस्थापकको पकड घटाउँदै बीमा कम्पनी, ४९ प्रतिशतसम्म सर्वसाधारण हिस्सा पुर्याउने कसरत

बीमा बजारमा फेरियो लगानीको परिभाषा : ५ कम्पनीले संस्थापक शेयरलाई सर्वसाधारणमा बदल्ने तयारी गर्दै, प्रभु महालक्ष्मीलाई पहिलो स्वीकृति

काठमाडाैँ । बीमा क्षेत्रको लगानी संरचनामा एक किसिमको नयाँ हलचल सुरु भएको छ । स्थापनाकालदेखि नै अधिकांश हिस्सा संस्थापकहरूको हातमा सीमित रहँदै आएको जीवन बीमा व्यवसायमा अब सर्वसाधारण लगानीकर्ताको पहुँच फराकिलो बन्ने भएको छ ।

हालसम्म देशका प्रमुख पाँच जीवन बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो संस्थापक शेयरको आकार घटाएर सर्वसाधारणतर्फको हिस्सा बढाउने औपचारिक प्रक्रिया थालेका छन् । नियामक निकाय नेपाल बीमा प्राधिकरणका अनुसार यो कसरतले आगामी दिनमा बीमा बजारको शेयर संरचनामा ठूलै फेरबदल ल्याउने निश्चितप्रायः देखिएको छ ।

पाँच वटा जीवन बीमा कम्पनीले संस्थापक शेयर संरचना परिवर्तनका लागि ढोका ढकढकाए पनि यसको सुरुआत प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सबाट भइसकेको छ । नियामकले यो कम्पनीलाई आफ्नो शेयर स्वामित्व रूपान्तरण गर्न पहिलो अनुमति प्रदान गरेको छ ।

यससँगै कम्पनीले हाल कायम रहेको ८४ दशमलव ६७ प्रतिशतको संस्थापक स्वामित्वलाई घटाएर ७६ दशमलव २०३ प्रतिशतमा झार्नेछ ।

यसको सोझो असर सर्वसाधारणतर्फको हिस्सामा पर्नेछ, जुन १५ दशमलव ३३ प्रतिशतबाट बढेर २३ दशमलव ७९७ प्रतिशतमा पुग्नेछ । कम्पनीले तोकिएको समयसीमाभित्र सम्पूर्ण संस्थापक शेयरधनीहरूको समानुपातिक आधारमा १० प्रतिशत संस्थापक शेयरलाई सर्वसाधारणमा रूपान्तरण गर्न लागेको हो ।

सार्वजनिक सूचना जारी गर्दा कुनै पनि संस्थापकबाट असहमति वा आपत्ति नआएपछि सबैको समान सहभागितामा यो प्रक्रिया अघि बढाइएको छ ।

प्रभु महालक्ष्मीको यो कदमपछि अन्य चार ठूला जीवन बीमा कम्पनीहरूले पनि समान प्रकृतिको योजना अघि सारेका छन् । जसमध्ये सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले आफ्नो संस्थापक शेयरको हिस्सा भारी मात्रामा घटाएर ७० प्रतिशतबाट ५१ प्रतिशतमा सीमित गर्ने र सर्वसाधारणको हिस्सा ३० प्रतिशतबाट बढाएर सीधा ४९ प्रतिशत पुर्याउने आन्तरिक निर्णय गरेको छ ।

भर्खरै सम्पन्न सञ्चालक समितिबाट पारित यो प्रस्ताव अहिले नियामकीय स्वीकृति र आगामी साधारणसभाको प्रक्रियामा छ ।

यता सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले पनि संस्थापक शेयरलाई ७० बाट ६० प्रतिशतमा झार्ने र सर्वसाधारणतर्फको हिस्सा ३० बाट बढाएर ४० प्रतिशत पुर्याउने योजना सार्वजनिक गरेको छ । रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले पनि सन नेपालकै बाटो पछ्याउँदै संस्थापक हिस्सा ५१ प्रतिशतमा झार्ने र सर्वसाधारणको हिस्सा ४९ प्रतिशत नै कायम गर्ने गरी आन्तरिक तयारी तीव्र पारेको छ ।

आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्सले पनि नियमानुसार शेयर संरचना परिवर्तनका लागि दुई वर्षअघि नै प्राधिकरणमा निवेदन दर्ता गराएको छ र नियामकको अन्तिम स्वीकृतिको प्रतीक्षामा छ ।

बीमा कम्पनीहरूले चाहेजति सबै शेयर एकै पटक सर्वसाधारणमा बदल्न भने पाउँदैनन् । नेपाल बीमा प्राधिकरणले ‘बीमकको संस्थापक शेयर कारोबारसम्बन्धी निर्देशिका, २०७७’ मार्फत यसका लागि कोटा मापदण्डहरू तय गरेको छ । निर्देशिकाको दफा ५ अनुसार बीमा व्यवसाय सञ्चालन गरेको कम्तीमा पाँच वर्ष पूरा भएका कम्पनीहरूले मात्र यस्तो रूपान्तरण गर्न पाउँछन् ।

त्यसमा पनि मुख्य सर्त के छ भने, यस्तो परिवर्तन गर्दा कम्पनीको कुल चुक्ता पूँजीको कम्तीमा ५१ प्रतिशत स्वामित्व भने संस्थापक समूहकै हातमा सुरक्षित रहनुपर्छ । अर्कोतर्फ, कुनै पनि कम्पनीले एक आर्थिक वर्षको अवधिमा १० प्रतिशत विन्दुभन्दा बढी शेयर संरचना परिवर्तन गर्न पाउने छैन ।

शेयरको भ्यालु र मूल्यमा आउने उतारचढाव तथा यसले समग्र पूँजी बजार र वित्तीय क्षेत्रमा पार्न सक्ने दूरगामी प्रभावलाई मध्यनजर गर्दै प्राधिकरणले हरेक प्रस्तावलाई सूक्ष्म ढङ्गले अध्ययन गरेर मात्र अनुमति दिने नीति लिएको छ । लकइन अवधि पूरा भएका संस्थापकहरूले आफ्नो लगानी सुरक्षित गर्दै बाहिरिने यो लहरले आगामी दिनमा बीमा क्षेत्रको सेयर कारोबारलाई थप चलायमान बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।