घर बिक्रीमा आएको भारी गिरावटीले अष्ट्रेलियाली बजारमा कसरी ल्यायो मन्दी?

घरको मूल्यमा सामान्य घटबढ भए पनि कारोबारमा आएको तीव्र गिरावटले अष्ट्रेलियाको सम्पत्ति–सम्बद्ध अर्थतन्त्रमा मासिक करोडौं डलरको क्षति भइरहेको छ।

काठमाडाैँ । गएको वर्षको यही समयमा सिड्नीकी प्रोपर्टी स्टाइलिस्ट जोआनी कोचि काम धान्न नसकेर व्यस्त थिइन्। उनी लगातार नयाँ फर्निचर किनिरहेकी हुन्थिन् र प्रायः हरेक दिन घरहरूमा सामान जडानको काम हेर्दै हिँड्थिन्।

तर अहिले उनका तीन जना स्टाइलिस्ट र दुई जना सामान ओसार्ने कामदार (रिमूभलिस्ट) को टोलीले हप्तामा जम्मा तीनवटासम्म मात्र काम पाइरहेको छ। स्थिति यतिसम्म बिग्रिएको छ कि उनीहरूले नयाँ सामान किन्न पूर्ण रूपमा बन्द गरिसकेका छन्।

अस्ट्रेलियामा अहिले वसन्त ऋतु (सेप्टेम्बर १ देखि नाेभेम्बर ३० सम्म) चलिरहेकाे छ । कोचिले भनिन्- सामान्यतया यो समयमा अत्यधिक कामको चाप हुने गर्थ्यो, तर अहिलेकाे अवस्था पूर्ण रूपमा शान्त छ। यो अचानक आएको सुस्तीले अष्ट्रेलियाको घरजग्गा मन्दीकाे असर केवल घरजग्गा दलाल र धितो ऋणदाताहरूलाई मात्र नभई त्यसभन्दा धेरै परसम्म कसरी असर गरिरहेको छ भन्ने प्रष्ट पार्छ।

जब उच्च ब्याजदर र सरकारले सम्पत्ति कर छुटहरू फिर्ता लिँदा माग घट्छ, तब घर बिक्रीमा आउने तीव्र गिरावटले फर्निचर स्टाइलिस्ट र ल्यान्डस्केपरदेखि लिएर कानुनी (लिखत) पास गर्ने कन्भेन्सर, सामान ओसार्ने कामदार र पेन्टरहरूसम्मको घर कारोबारमा आश्रित विशाल व्यवसायिक संयन्त्रलाई नै असर पार्न थाल्छ।

यो नोक्सानी घरको मूल्य घटेर भन्दा पनि कारोबारमा आएको तीव्र गिरावटबाट उत्पन्न भएको हो। गत मार्चको उच्च बिन्दुको तुलनामा घरको मूल्य चार प्रतिशतभन्दा कमले घटेको छ र अझै पनि गत वर्षको भन्दा माथि नै छ, तर कारोबार हुने घरहरूको संख्या भने निकै कम भएको छ।

रोयटर्सले अष्ट्रेलियालीहरूले घर खरिद गर्दा, बिक्री गर्दा र सर्दा उत्पन्न हुने खर्चको विश्लेषण गर्दा गत वर्षको तुलनामा जुन महिनादेखि घरजग्गा कारोबारमा १५ प्रतिशतले आएको गिरावटले सम्पत्ति–सम्बद्ध अर्थतन्त्रबाट प्रतिमहिना अनुमानित ३५ करोड देखि ७१ करोड अष्ट्रेलियन डलर गुमाइरहेको देखाएको छ।

बजारको वार्षिक उतारचढावलाई समेत विचार गर्दा पनि घरजग्गा कारोबार आफ्नो पाँच वर्षको औसतभन्दा १०.५ प्रतिशतले तल रहेको प्रोपर्टी कन्सल्टेन्सी कोटालिटीको तथ्यांकले देखाएको छ। रोयटर्सको हिसाबले यसको अर्थ फर्निचर खुद्रा विक्रेता र डकर्मीहरूदेखि साना कन्भेन्सिङ फर्महरूसम्म, घर परिवर्तनमा निर्भर व्यवसायहरूमा प्रवाह हुने वार्षिक खर्च २ अर्ब ८० करोड देखि ५ अर्ब ६० करोड अष्ट्रेलियाली डलरले घटेको छ।

यो अंक अष्ट्रेलियाको ६ खर्ब अष्ट्रेलियन डलरभन्दा बढीको वार्षिक घर बिक्रीको तुलनामा सानो देखिन्छ, तर घर कारोबारमा निर्भर धेरै व्यवसायहरूका लागि भने यो निकै ठूलो घाटा हो। बजार मूल्यको दायरा र उद्योग वा सरकारको तथ्यांकको भारित खर्च ढाँचाको आधारमा यो विश्लेषणले औसतमा एउटा तीन बेडरुम भएको छुट्टै घर किनबेच हुँदा सामान्यतया खरिद गरिने वस्तु तथा सेवाहरूको लागतको अनुमान गरेको छ।

सिड्नी विश्वविद्यालयका आवास अर्थशास्त्र अध्ययन गर्ने वरिष्ठ प्राध्यापक जेम्स ग्राहमले हराएका ती घर खरिदका कारण अर्थतन्त्रमा कति नोक्सानी भयो भन्ने ठूलो रकम यसरी देखिन आउने बताए। ग्राहमले घट्दो घरको मूल्यले आत्मविश्वास घटाएर खर्चमा असर पार्ने ‘सम्पत्ति प्रभाव’ लाई पनि नजरअन्दाज गर्न नमिल्ने बताए ।

अष्ट्रेलियामा सामान्यतया मानिसहरू घर सर्दा दलालदेखि कन्भेन्सर, पेन्टर र युटिलिटी प्रदायकहरूसम्म धेरै प्रकारका सेवाहरूमा खर्च हुन्छ, जसमा खरिदकर्ताहरूले प्रायः बसाइँ सरेपछि नयाँ फर्निचर र घरायसी उपकरणहरू पनि किन्ने गर्छन्। ग्राहमले सबै घरजग्गा क्षेत्रहरूमा आउने आम्दानी कम हुने बताए।

गएको चौमासिक अवधिमा भित्र्याइएका कर छुटहरूका कारण अष्ट्रेलियाको अर्थतन्त्रमा घरजग्गाको भूमिका अत्यधिक बलियो बनेको थियो, जसले सिड्नी र मेलबर्नलाई विश्वको सबैभन्दा कम किफायती आवास बजारहरूमध्ये एक बन्न मद्दत गर्‍यो।

अस्ट्रेलियामा सामान्यतया ३ वटा बेडरूम भएकाे घर सर्दा कति खर्च हुन्छ ?

फेब्रुअरीदेखि तीनपटक ब्याजदर बढाइयाे । मध्य-वामपथी सरकारले घर विक्रेताहरूको पूँजीगत लाभ करमा दिइँदै रहेकाे छुट घटाएर । घरधनीहरूका लागि नकारात्मक गेरिङ नियमहरू कडा बनाए । यस्ता कारणले आवास बजारको चमक थप कम गर्यो।

गत मार्च महिनामा बढेको घर बिक्रीको परिमाण मे महिनामा ११ प्रतिशत र जुलाईमा २० प्रतिशतले घटेको छ। अष्ट्रेलियाली सम्पत्ति बिक्री फर्छ्याैट हुँदा भुक्तानी पाउने कन्भेन्सिङ प्रविधि प्लेटफर्म पेक्साका सीईओ रसेल कोहेनले कोभिडको सुरुआती चरण यता हामीले देखेको यो सबैभन्दा गम्भीर गिरावट भएको बताए।

कोहेनले एक अन्तर्वार्तामा बताएअनुसार जुन महिनासम्मको एक वर्षमा अष्ट्रेलियाको बिक्री ८ प्रतिशतले बढाएपछि, जुलाईमा बिक्री परिमाण १५ प्रतिशतले घट्यो र अगस्टभरि पनि त्यही स्थितिमा रह्यो।

यो सुस्तीले कर्पोरेट आम्दानीलाई पनि असर गरिरहेको छ। घरसज्जा सामग्रीको शृंखला हार्भे नर्वेनले जनवरीदेखि जुन महिनासम्ममा फ्रान्चाइजी नाफा १५ प्रतिशतले घटेको बताएको छ, जसले अघिल्लो ६ महिनामा भएको १४ प्रतिशतको वृद्धिलाई उल्टाइदिएको छ। यसको कारण घरसम्बन्धी खरिद र जीर्णोद्धार गतिविधिप्रतिको घट्दो रुचि रहेको बताइएको छ।

धेरै व्यवसायहरूका लागि यो मन्दीले पहिले नै पीडादायी छनौटहरू गर्न बाध्य पारिरहेको छ। नयाँ र प्रयोग गरिएका फ्रेट कार्टुनहरू आपूर्ति गर्ने द मुभिङ बक्स कम्पनीमा काम गर्ने घण्टा (अवधि) घटाइएपछि अप्रिलदेखि कारखानाका ४ जना मजदुरहरूले काम छोडेका छन्।

कामदारहरूको संख्या १३ बाट घटेर ९ मा झरेको छ, जसले गर्दा प्रबन्धकहरू आफैंले प्याकिङ र डेलिभरीको काम सम्हाल्नुपरेको छ।

कम्पनीका महाप्रबन्धक जेम्स वोदर्सपूनले गत वर्षको जुन महिनाको तुलनामा बिक्री १९ प्रतिशतले घटेको बताउँदै कामदारहरूको काम गर्ने घण्टा घटाएर नै यस्तो परिस्थिति व्यवस्थापन गर्न बाध्य हुनुपरेको बताए। यदि उनीहरूलाई पूरा घण्टा काम दिन सकिँदैन भने, जीविका चलाउन अन्यत्र काम खोज्नुपर्ने उनीहरूको बाध्यताप्रति आफ्नो पूर्ण सम्मान रहेको उनले उल्लेख गरे।

कन्भेन्सर र बिक्री एजेन्टहरूका लागि, यो मन्दी जुलाईमा एन्टी–मनी लाउन्ड्रिङ नियमहरूको सुरुवातसँगै परेको छ, जसले ग्राहकको उचित परिश्रम बढाउन निर्देश गर्छ भने अर्कातिर काराेबारकाे कमाइ घटिरहेको बेला अनुपालन लागत थप बढाएको छ।

भिक्टोरियाको रियल इस्टेटका अनुसार ६ हजार ६०० एजेन्ट सदस्यहरूमध्ये ३५० जनाले आफ्नो सदस्यता रद्द गर्ने योजना बनाएका छन्, जसमध्ये आधाभन्दा बढीले यो पेसा नै छोड्दै छन्। कतिपय खरीदकर्ताले भाडातिर्न कठीन भएपछि कार्यालय बन्द गरेर टाढैबाट (रिमोट्ली) काम गर्ने बताए।

उनले यसबाट सबैजना प्रभावित भइरहेको र मानिसहरूले सोचेभन्दा यो धेरै टाढासम्म फैलिएको बताए।

नेपालकाे चासाे

अस्ट्रेलियाकाे घरजग्गा काराेबारमा देखिने उतारचढावप्रति अब नेपालले पनि निकै मिहीन रूपमा हेर्नुपर्ने अवस्था छ । त्यहाँको घरजग्गा कारोबारमा नेपाली डायस्पोराको योगदान पछिल्ला वर्षहरूमा तीव्र गतिमा बढिरहेको छ।

अस्ट्रेलिया सरकारको ट्रेजरी विभाग र विभिन्न घरजग्गा वित्तीय निकायहरूको तथ्याङ्क अनुसार, नेपालीहरू केवल घरेलु उपभोक्ताका रूपमा मात्र नभई सक्रिय लगानीकर्ताका रूपमा समेत स्थापित भइरहेका छन्।

डेढ लाखभन्दा बढी नेपाललीले अस्ट्रेलियामा घरजग्गा किनबेच गर्ने गरेका छन्, जुन त्यहाँको विदेशी लगानीकर्तामध्ये असाध्यै ठूलो हो । नेपालमा रहेको सम्पत्ति विभिन्न तरिकाले अस्ट्रेलिया पुर्याएर घरजग्गामा लगानी गर्ने लहर नै आएको छ ।

आईआईडीएस नामक एक संस्थाले गरेको पछिल्लो अध्ययन अनुसार अस्ट्रेलिया पुगेका ६२ प्रतिशत मानिसहरु अब स्थायी रुपमा बसोबास गर्न नेपाल नफर्किने सोच राख्छन् । सोही अध्ययनले भनेको छ, अस्ट्रेलियामा अहिले रहेका नेपालीहरुमध्ये करीब ५७ प्रतिशत मानिसले घरजग्गामा लगानी गरेका छन् ।

त्यसैले अस्ट्रेलियामा घरजग्गाको कारोबार घट्नुको सोझो असर नेपालका ती परिवारहरुमा पनि पर्नसक्छ, जसले आफ्ना सन्तान वा परिवारका सदस्यलाई अस्ट्रेलिया पुर्याएका छन् ।

अस्ट्रेलियामा रहेका नेपालीकाे लगानी क्षेत्रः