तेल र ग्यासको सप्लाई फेरि संकटमा: विश्वको ‘ऊर्जा लाइफलाइन’ इरानको कब्जामा, खाडीमा मिसाइल वर्षा

काठमाडौँ । अमेरिका र इरानबीच विगत केही दिनदेखि चुलिएको सैन्य तनावका कारण विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण ऊर्जा जलमार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ।

इरानले आइतबार यो रणनीतिक जलमार्ग पार गर्दै गरेको एउटा कन्टेनर जहाजमाथि हमला गरेपछि अमेरिकी सेनाले इरानी ठेगानाहरूमा तीव्र जबाफी हवाई आक्रमण सुरु गरेको थियो। त्यसको बदलास्वरूप इरानले अर्को सूचना जारी नभएसम्मका लागि स्ट्रेट अफ हर्मुज पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको घोषणा गरेको छ।

यस घटनासँगै खाडी क्षेत्रको युद्ध थप भड्किएको छ र इरानले बहराइन, कुवेत, जोर्डन, कतार, ओमान र संयुक्त अरब इमिरेट्स लगायतका छिमेकी देशहरूमाथि समेत फेरि भीषण मिसाइल तथा ड्रोन आक्रमण सुरु गरेको छ।

पछिल्ला केही दिनयता अमेरिका र इरानबीच निरन्तर भइरहेका शृङ्खलाबद्ध आक्रमण र प्रत्याक्रमणका कारण अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युद्धविरामको अन्त्य भएको घोषणा गरेका छन्।

गत फेब्रुअरी २८ तारिखमा अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध सुरु गरेको युद्धलाई रोक्नका लागि यो युद्धविराम लागू गरिएको थियो। तर, पछिल्ला गम्भीर घटनाक्रमले युद्धविराम भङ्ग भएको स्पष्ट पारे पनि राष्ट्रपति ट्रम्पले संकट समाधानका लागि कूटनीतिक वार्ताको ढोका भने अझै खुला रहेको संकेत दिएका छन्।

अर्कातर्फ इरानले व्यापारिक ट्याङ्करहरूमाथिको आक्रमणलाई एउटा आन्तरिक विद्रोही समूहको गल्ती भएको दाबी गरे पनि जमीनमा भने सैन्य टकराव चरम सीमामा पुगेको छ।

आर्थिक र रणनीतिक हिसाबले स्ट्रेट अफ हर्मुज बन्द हुनु र खाडीका अन्य देशहरू युद्धको चपेटामा पर्नुले सिंगो विश्वकै ऊर्जा क्षेत्रलाई ठुलो संकटमा धकेलिदिएको छ।

ओमान र इरानको बीचमा रहेको यो साँघुरो जलमार्ग समुद्रमार्फत हुने विश्वकै सबैभन्दा ठुलो तेल ढुवानी मार्ग हो, जहाँबाट संसारभर खपत हुने कुल पेट्रोलियम पदार्थको झन्डै २० प्रतिशत हिस्सा ओसारपसार हुने गर्दछ। तेल मात्र नभई विश्वको सबैभन्दा ठुलो तरल प्राकृतिक ग्यास उत्पादक कतार र अन्य खाडी मुलुकहरू समेत अहिले सिधा इरानी आक्रमणको निशानामा परेकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा इन्धन र ग्यासको हाहाकार मच्चिने निश्चित देखिएको छ।

साउदी अरब, इराक, कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्सजस्ता प्रमुख उत्पादक देशहरूको ढुवानी ठप्प हुँदा यसको सबैभन्दा ठुलो मार भारत र चीनसहितका इन्धन आयातकर्ता एसियाली अर्थतन्त्रहरूलाई पर्नेछ।

यो व्यापारिक मार्ग लामो समयसम्म बन्द रहेमा र खाडी क्षेत्रको युद्ध नरोकिएमा विश्व अर्थतन्त्रले इतिहासकै अपूरणीय क्षति व्यहोर्नुपर्ने आर्थिक विश्लेषकहरूको चेतावनी छ।

आपूर्ति ठप्प हुनासाथ अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा अनियन्त्रित वृद्धि भई यसले नयाँ कीर्तिमान कायम गर्ने सम्भावना बढेको छ। इन्धनको मूल्य आकासिँदा ढुवानी भाडा र उत्पादन लागत वृद्धि भई विश्वभर उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्य तीव्र रूपमा बढ्नेछ, जसले गर्दा महँगीको नयाँ लहर आउने र भर्खरै लयमाका लागि फर्किन लागेको विश्व अर्थतन्त्र पुनः गम्भीर महामन्दीतर्फ धकेलिने खतरा पैदा भएको छ।

अमेरिका र इरानको यो टकराव केवल दुई देशबीचको राजनीतिक विषय मात्र नभएर सिंगो विश्वको आर्थिक सन्तुलन बिगार्ने भयानक युद्धमा परिणत भएको छ। व्यापारिक जहाजहरूमाथिको लगातारको आक्रमण र जबाफी सैन्य कारबाहीले सम्पूर्ण खाडी क्षेत्रलाई युद्धको मैदान बनाइदिएको छ।

अमेरिकी अधिकारीहरूले मध्यस्थकर्ताहरूमार्फत इरानसमक्ष स्ट्रेट अफ हर्मुज खुला रहेको सार्वजनिक घोषणा गर्न र व्यापारिक जहाजमाथि आक्रमण रोक्ने प्रतिबद्धता जनाउन माग गरिरहेका छन्।

यदि कूटनीतिक माध्यम र जारी वार्ताहरूबाट तुरुन्तै यो संकट समाधान नगरिएमा विश्वले हालसम्मकै सबैभन्दा गम्भीर ऊर्जा संकट र त्यसबाट उत्पन्न हुने विश्वव्यापी आर्थिक विनाशको सामना गर्नुपर्ने स्थिति देखिएको छ।