८ महिनामा ८ खर्ब ८७ अर्ब रेमिट्यान्स भित्रिँदा १६ खर्ब बढी बाहिरियो

काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को फागुन मसान्तसम्मको वैदेशिक मुद्राको आप्रवाह र बाह्य क्षेत्रको अवस्था समेटिएको वित्तीय प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै रेमिट्यान्स आप्रवाहको ग्राफ सकारात्मक देखिए तापनि शोधनान्तर स्थिति र व्यापारिक सन्तुलनमा दबाब कायमै रहेको जनाएको छ ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार समीक्षा अवधिमा विदेशमा कार्यरत नेपालीहरूबाट ८ खर्ब ८७ अर्ब ७ करोड ४३ लाख रुपैयाँ रेमिट्यान्स मुलुक भित्रिएको छ । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा रेमिट्यान्स भित्रिने क्रममा उल्लेख्य वृद्धि देखिएको भए तापनि सोही अवधिमा मुलुकबाट बाहिरिने रकमको परिमाण निकै उच्च हुँदा अर्थतन्त्रको बाह्य क्षेत्र व्यवस्थापनमा चुनौती देखिएको केन्द्रीय बैंकको विश्लेषण छ ।

विशेषगरी आयातको भुक्तानी र अन्य सेवा शुल्कका कारण बाहिरिने रकमले शोधनान्तर बचतलाई प्रभावित पारेको तथ्यांकले स्पष्ट पारेको छ ।

समीक्षा अवधिको तथ्यांकलाई विस्तृत रूपमा हेर्दा चालु आर्थिक वर्षको ८ महिनामा १६ खर्ब ५२ करोड ६ लाख रुपैयाँ बराबरको पुँजी विभिन्न माध्यमबाट मुलुकबाहिर गएको देखिएको छ । यसरी भित्रिने र बाहिरिने रकमको खाडललाई हेर्दा मुलुकले १५ खर्ब ९१ अर्ब ६५ करोड ५० लाख रुपैयाँको खुद घाटा बेहोर्नुपरेको छ ।

राष्ट्र बैंकले यसलाई पछिल्लो समय बढ्दो आयात र पुँजीगत पलायनको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेको छ । गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ को ८ महिनाको अवधिमा ११ खर्ब ५६ अर्ब ५७ करोड १० लाख रुपैयाँ बाहिरिएको थियो भने ७ खर्ब २७ अर्ब ४१ करोड ६९ लाख रुपैयाँ मात्र रेमिट्यान्स भित्रिएको थियो । अघिल्लो वर्षको तुलनामा यस वर्ष रेमिट्यान्स भित्रिने दर बढे पनि बाहिरिने रकमको आयतन अझ तीव्र गतिमा बढेकाले वित्तीय असन्तुलनको जोखिम बढेको विज्ञहरूको तर्क छ ।

तथ्यांकको ऐतिहासिक तुलना गर्दा आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को ८ महिनामा १० खर्ब ४७ अर्ब २१ करोड १० लाख रुपैयाँ बाहिरिएको थियो भने ५ खर्ब २१ अर्ब ६६ करोड ४५ लाख रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको देखिन्छ । त्यस वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षमा रेमिट्यान्स आप्रवाहमा करिब ६० प्रतिशतभन्दा बढीको बढोत्तरी भए तापनि बाहिरिने रकममा पनि उत्तिकै चाप परेको देखिन्छ ।

राष्ट्र बैंकले पछिल्लो प्रतिवेदनमार्फत वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्यामा आएको वृद्धिका कारण रेमिट्यान्समा सुधार आए पनि आन्तरिक उत्पादन कमजोर हुँदा उपभोग्य वस्तुको आयातमा ठूलो रकम खर्चिनुपरेको औंल्याएको छ । यसले गर्दा रेमिट्यान्सका रूपमा भित्रिएको विदेशी मुद्रा पुन: आयातको माध्यमबाट विदेश नै फर्किने प्रवृत्तिले तीव्रता पाएको देखिन्छ ।

विगत तीन वर्षको फागुन मसान्तसम्मको तथ्यांकलाई विश्लेषण गर्दा खुद घाटाको दर निरन्तर उकालो लागिरहेको छ । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा १० खर्ब ४१ अर्ब ९९ करोड ५० लाख रुपैयाँ रहेको यस्तो घाटा आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ११ खर्ब ४९ अर्ब २९ करोड ७० लाख रुपैयाँ पुगेको थियो भने चालु वर्षमा यो करिब १५ खर्ब ९१ अर्ब नाघिसकेको छ ।

राष्ट्र बैंकले विलासी वस्तुको आयातमा केही कडाइ गर्ने र आन्तरिक उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्ने नीति लिए तापनि बजारमा बढ्दो माग र मूल्यवृद्धिका कारण बाहिरिने रकम कम हुन सकेको छैन । केन्द्रीय बैंकले आगामी महिनाहरूमा विदेशी विनिमय सञ्चिति र शोधनान्तर स्थितिलाई सन्तुलनमा राख्न मौद्रिक उपकरणहरूको प्रभावकारी प्रयोग गर्ने संकेत दिएको छ ।

समग्रमा रेमिट्यान्सको बढ्दो दरले अर्थतन्त्रलाई केही राहत दिए तापनि उत्पादक क्षेत्रमा यसको लगानी हुन नसक्दा र आयातमा निर्भरता बढ्दा बाह्य क्षेत्र थप जोखिमपूर्ण बन्दै गएको देखिन्छ । १६ खर्ब भन्दा बढी रकम बाहिरिँदा त्यसको प्रत्यक्ष असर विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा पर्ने भएकाले सरकार र राष्ट्र बैंकले आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवद्र्धनका लागि ठोस कदम चाल्न आवश्यक रहेको देखिन्छ ।

यदि बाहिरिने रकमको यो रफ्तारलाई नियन्त्रण नगर्ने हो भने आगामी दिनमा शोधनान्तर स्थिति अझै ऋणात्मक हुन गई तरलता व्यवस्थापनमा समेत समस्या उत्पन्न हुन सक्ने देखिन्छ ।