भारतमा पहिलो पटक गुड्यो हाइड्रोजन रेल, हरित यातायातमा नयाँ फड्को

भारतले वातावरणमैत्री प्रविधिको प्रयोग बढाउने उद्देश्यका साथ पूर्ण रूपमा स्वदेशमै निर्मित आफ्नो पहिलो हाइड्रोजन रेलको व्यावसायिक सुरुवात गरेको छ।

काठमाडौँ । भारतले आफ्नो रेल नेटवर्कमा स्वच्छ ऊर्जाको प्रयोगलाई विस्तार गर्ने प्रयास स्वरूप पूर्ण रूपमा स्वदेशमै निर्मित पहिलो हाइड्रोजन-संचालित रेलको सुरुवात गरेको छ।

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले शुक्रबार यस नवप्रवर्तनकारी रेलको उद्घाटन गरेका हुन्। यो सँगै भारत विश्वका ती सीमित देशहरूको सूचीमा सामेल भएको छ जसले आफ्नो रेल नेटवर्कमा शून्य-उत्सर्जन प्रविधिको सफल प्रयोग गरेका छन्।

प्रधानमन्त्री मोदीले यस ऐतिहासिक अवसरलाई आत्मनिर्भर र दिगो विकासतर्फ भारतको यात्रामा एउटा महत्त्वपूर्ण दिनको रूपमा चित्रण गरे।

‘नमो ग्रीन रेल’ नाम दिइएको यो रेलले भारतको उत्तरी राज्य हरियाणाको जिन्द र सोनिपत शहरहरूलाई जोड्ने ९० किलोमिटर लामो मार्गमा दैनिक दुई पटक आउजाउ गर्नेछ। यो रेलको डिजाइन, इन्जिनियरिङ र निर्माण पूर्ण रूपमा भारतभित्रै गरिएको हो।

यो नयाँ रेलमा जम्मा १० वटा डिब्बाहरू रहेका छन्, जसमा दुईवटा हाइड्रोजन-संचालित ड्राइभिङ कार र आठवटा यात्रुवाहक कोचहरू समावेश छन्। रेल अधिकारीहरूका अनुसार यो रेलले करिब २,६०० जना यात्रुलाई एकै पटक बोक्न सक्ने क्षमता राख्दछ ।

यसको अधिकतम गति प्रतिघन्टा ७५ किलोमिटर सम्म हुनेछ। परम्परागत डिजेल इन्जिनको तुलनामा यो रेल पर्यावरणका लागि निकै अनुकूल मानिएको छ किनभने यसले गुड्ने क्रममा केवल ताप र पानीको बाफ मात्र उत्सर्जन गर्दछ।

भारतको झन्डै ७०,००० किलोमिटर लामो विशाल रेलवे नेटवर्कमध्ये धेरैजसो भागमा विद्युतीकरण भइसकेको छ। यद्यपि, भौगोलिक वा प्राविधिक कारणले पूर्ण रूपमा विद्युतीकरण गर्न असम्भव भएका स्थानहरूमा यस्ता हाइड्रोजन रेलहरूले ठूलो सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

यस पाइलट परियोजना अन्तर्गत भारतले रेल नेटवर्कमा यो नयाँ प्रविधिको परीक्षण गर्नका लागि हाइड्रोजन भण्डारण र रिफ्युलिङ पूर्वाधारहरू समेत तयार पारेको छ। सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार यो परियोजनाले उन्नत प्रोपल्सन प्रविधिलाई समर्पित हाइड्रोजन भण्डारण र सञ्चालन पूर्वाधारसँग जोडेको छ।

विश्वभर हाइड्रोजनबाट चल्ने रेल सञ्चालन गर्ने देशहरूमा जर्मनी, जापान, चीन र संयुक्त राज्य अमेरिका मात्र रहेका थिए, जसमा अब भारत पनि थपिएको छ। जर्मनीले सन् २०२२ मा नै विश्वको पहिलो हाइड्रोजन-संचालित रेलको फ्लिट सुरु गरिसकेको थियो।

भारत सरकारले सन् २०३० सम्ममा आफ्नो सम्पूर्ण रेलवे नेटवर्कलाई ‘नेट-जिरो’ अर्थात् शून्य कार्बन उत्सर्जनको लक्ष्यमा पुर्‍याउने योजना बनाएको छ। यो रेलको सुरुवात सोही बृहत्तर योजना र सन् २०७० सम्ममा मुलुकलाई नै नेट-जिरो बनाउने राष्ट्रिय संकल्पको एउटा कडी हो।