गाईजात्रा आज देशभर धुमधामसँग मनाइँदै, काठमाडौं उपत्यकामा विशेष रौनक

काठमाडौं । दिवंगत आत्माप्रति श्रद्धा, समाजप्रति व्यङ्ग्य र हास्य रसको संगमस्वरूप मनाइने परम्परागत सांस्कृतिक पर्व ‘गाईजात्रा’ आज काठमाडौं उपत्यकासहित नेवार समुदायको बाक्लो उपस्थिति रहेका शहरहरूमा धुमधामका साथ मनाइँदैछ ।

एक वर्षभित्र निधन भएका आफन्तको सम्झनामा गाई वा गाईको स्वरूपमा सिँगारिएका मानिसहरू नगर परिक्रमा गर्छन् । यस अवसरमा श्रद्धालुहरूले फलफूल, चिउरा, दही, दूध, रोटी, अन्न र नगद दान गर्छन् ।

धार्मिक विश्वास अनुसार यसरी नगर परिक्रमा गराउँदा दिवंगत आत्माहरू वैतरणी नदी पार गर्ने विश्वास गरिन्छ ।

यो पर्व मल्लकालका राजा प्रताप मल्लले पुत्रशोकमा रहेका आमालाई धैर्य दिने उद्देश्यले सुरु गराएका हुन् भन्ने ऐतिहासिक तथ्य छ । त्यसयता, गाईजात्रा केवल शोकको भावनासँग सीमित नरही, सामाजिक व्यङ्ग्य र विकृति–विसंगतिमाथि कटाक्ष गर्ने अवसरको रूपमा पनि विकास भएको छ ।

पाटन, ठमेल, भक्तपुर लगायत स्थानहरूमा विविध झाँकी, प्रहसन, नाचगान र रामायणको करुण रसका गीतहरू प्रस्तुत गरिन्छन्। यस्तै, ठमेलमा देखाइने रजताक्षरयुक्त ग्रन्थ र पाटनको प्राचीन धानको झाँकी विशेष आकर्षण मानिन्छ ।

पञ्चायती कालमा प्रतिबन्धित भए पनि २०३३ सालदेखि गाईजात्रा फेरि खुलेर मनाउन थालिएको थियो। आजभोलि यो पर्व सामाजिक आलोचना र चेतनामूलक प्रस्तुति मार्फत अझ प्रभावशाली बन्दै गएको छ ।

सरकारले आज काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ।