अरुको जोखिम घटाउने चक्करमा आफैँ ठूलो जोखिमसँग खेल्दै छन् बीमा कम्पनी

नियामक नेपाल बीमा प्राधिकरणले बुधबार सार्वजनिक गरेको निर्जीवन बीमा कम्पनीहरुको व्यावसायिक हरहिसाबले नेपाली बीमा कम्पनीहरु अरुको जोखिम कम गर्ने चक्करमा आफैँ ठूलो जोखिमसँग खेलिरहेको देखाएको छ ।

काठमाडौँ । नेपाली बीमा कम्पनीहरूको लगानी र व्यापार गर्ने शैलीमा एउटा गम्भीर असन्तुलन देखाएको छ। कुल ३७ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको बीमा शुल्क संकलन हुँदा त्यसको करिब ७० प्रतिशत हिस्सा बागमती प्रदेशले मात्र ओगटेको छ।

यो तथ्याङ्कले बीमा बजारको मुटु काठमाडौँ उपत्यका र आसपासका क्षेत्रमा मात्रै धड्किरहेको संकेत गर्छ।

राजधानी केन्द्रित यो व्यवसायले एकातिर सहरी क्षेत्रमा बीमाको पहुँच बढेको देखाउँछ भने अर्कोतिर विकट क्षेत्रका नागरिक र व्यवसाय अझै पनि सुरक्षाको दायराभन्दा निकै टाढा रहेको प्रस्ट पार्छ।

कर्णाली र सुदूरपश्चिम जस्ता प्रदेशहरूको न्यून सहभागिताले बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो शाखा सञ्जाल त विस्तार गरे, तर विश्वास र व्यवसायको विस्तार गर्न भने अझै ठूलो चुनौती बाँकी रहेको देखिन्छ। यो भौगोलिक केन्द्रिकरणले कुनै ठूलो प्राकृतिक विपत्ति एकै ठाउँमा केन्द्रित भएमा बीमा कम्पनीहरूलाई दाबी भुक्तानीमा ठूलो चाप पर्न सक्ने जोखिमलाई समेत निम्त्याएको छ।

मोटर र सम्पत्तिको दबदबा

बीमा कम्पनीहरूको ‘पोर्टफोलियो’ लाई नजिकबाट नियाल्दा नेपाली बजार अझै पनि परम्परागत धारमै हिँडिरहेको देखिन्छ। कुल व्यवसायमा मोटर बीमा र सम्पत्ति बीमाको हिस्सा सबैभन्दा ठूलो छ। ११ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको योगदानसहित मोटर बीमाले बजारको नेतृत्व गरिरहेको छ।

यसले के देखाउँछ भने नेपालमा बीमा स्वेच्छाले भन्दा पनि कानुनी बाध्यता वा बैंकको ऋण सुरक्षाका लागि बढी गर्ने गरिएको छ। मोटर बीमामा रहेको यो ठूलो लगानीले कम्पनीहरूलाई तत्काल नगद प्रवाहमा त सघाएको छ, तर विविधीकरणको अभावमा उनीहरू एउटै डालोमा धेरै अण्डा राख्न बाध्य छन्।

ओझेलमा कृषि र लघुबीमा

अचम्मको कुरा त के छ भने, नेपाल जस्तो कृषिप्रधान देशमा कृषि तथा बाली बीमाको अवस्था भने निकै दयनीय छ। कुल बीमा शुल्कमा यसको हिस्सा मात्र १ अर्ब २६ करोड रुपैयाँ छ। त्यस्तै, न्यून आय भएका नागरिकलाई लक्षित गर्ने लघुबीमाको अवस्था पनि उस्तै छ।

बीमा विज्ञहरूका अनुसार यदि कुनै कम्पनीले केवल गाडी र सहरका घरहरूको मात्र बीमा गर्छ र कृषि वा साना उद्योगलाई उपेक्षा गर्छ भने, उसले बजारको वास्तविक सम्भाव्यतालाई गुमाइरहेको हुन्छ।

उदाहरणका लागि, तराईमा हुने बाढी वा पहाडमा हुने पहिरोले कृषि क्षेत्रमा ठूलो क्षति पुर्‍याउँदा बीमाको अभावमा किसानहरू सुकुम्बासी हुने अवस्था आउँछ, जसले अन्ततः देशको अर्थतन्त्रलाई नै कमजोर बनाउँछ।

असन्तुलित लगानी

बीमा पोर्टफोलियोमा देखिएको यो असन्तुलनले दीर्घकालमा कम्पनीहरूको वित्तीय स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। जब कुनै कम्पनीको अधिकांश लगानी एउटै क्षेत्र वा भूगोलमा केन्द्रित हुन्छ, त्यसलाई ‘रिस्क कन्सन्ट्रेसन’ वा जोखिमको केन्द्रीकरण भनिन्छ।

यदि बागमती प्रदेशमा मात्र केन्द्रित भएको सम्पत्ति बीमामा कुनै महाविपत्ति आइलाग्यो भने, धेरै कम्पनीहरूले एकैपटक ठूलो दाबी भुक्तानी गर्नुपर्ने हुन्छ। यस्तो अवस्थामा कम्पनीहरूको पुँजीले मात्र धान्न मुस्किल हुन सक्छ र उनीहरू अन्तर्राष्ट्रिय पुनर्बीमा कम्पनीहरूमाथि अत्यधिक निर्भर हुनुपर्ने बाध्यता आउँछ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सफल बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो व्यवसायलाई सधैँ विविध क्षेत्रमा फैलाउने गर्छन्। उनीहरूले इन्जिनियरिङ, हवाई, र सामुद्रिक बीमा जस्ता क्षेत्रमा पनि उत्तिकै ध्यान दिन्छन्।

नेपालको सन्दर्भमा इन्जिनियरिङ बीमाले ६ अर्ब ९६ करोडको व्यापार गरेर केही आशा जगाएको भए पनि हवाई र सामुद्रिक बीमा अझै सीमित छ। कम्पनीहरूले अब आफ्नो ध्यान सहरबाट गाउँतर्फ र मेसिनबाट माटोतर्फ मोड्न जरुरी देखिन्छ।

बीमा कम्पनीहरूले आफ्नो व्यापारिक ढाँचामा सुधार नगर्ने हो भने उनीहरू केवल ‘निश्चित वर्गको वित्तीय उपकरण’ मा मात्र सीमित हुने जोखिम रहन्छ।

वास्तविक इफिसियन्सी वा कार्यदक्षता तब मात्र झल्किन्छ, जब कम्पनीले थोरै जोखिममा धेरै प्रिमियम संकलन गर्ने मात्र नभई, समाजका सबै तह र तप्कालाई सुरक्षाको ओत प्रदान गर्न सक्छ। आगामी दिनमा कृषि, लघुबीमा र विकट भूगोलमा गरिने लगानीले नै नेपालको बीमा क्षेत्रको वास्तविक परिपक्वता र स्थायित्व निर्धारण गर्ने निश्चित छ।